Η Ευρωπαϊκή Ένωση στέλνει σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα και τη Βεγγάζη, απορρίπτοντας την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Με κοινή ανακοίνωσή τους, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εκφράζουν τη βαθιά τους λύπη για την εξέλιξη και επαναλαμβάνουν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη.
Οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπενθυμίζουν ότι η θέση της ΕΕ για το ζήτημα διατυπώθηκε ξεκάθαρα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη. Παράλληλα, επαναβεβαιώνουν την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ επαναλαμβάνουν την αντίθεσή τους σε οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση στη Λιβύη.
Η κοινή δήλωση Φον ντερ Λάιεν και Κόστα
Στην ανακοίνωσή τους, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα τονίζουν ότι η κύρωση της λεγόμενης Λιβυοτουρκικής Συμφωνίας Αρχών για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο δεν μεταβάλλει τη σταθερή θέση της ΕΕ. Όπως επισημαίνουν, η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζουν την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο και επαναλαμβάνουν τη γνωστή θέση της Ένωσης κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη.
Η παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς προέρχεται από την πρόεδρο της Κομισιόν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και επιβεβαιώνει ότι η ευρωπαϊκή θέση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει σταθερή.
We deeply regret the ratification today by the Libyan Parliament of the so-called Libyan-Türkiye Memorandum of Understanding on the delimitation of maritime jurisdictions in the Mediterranean Sea.
We recall that the EU’s position on this matter was clearly stated by the European Council in 2019 and remains unchanged.
This agreement infringes upon the sovereign rights of third states, it does not comply with the Law of the Sea, and is null and void.
We reaffirm our solidarity with Greece and Cyprus.
We reiterate the EU’s well known position against any outside interference in Libya.
— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 20, 2026
Η απόφαση της Βουλής της Λιβύης
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στην Ανατολική Λιβύη, υπό τον έλεγχο της Βεγγάζης και του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ενέκρινε ομόφωνα τη θαλάσσια συμφωνία με την Τουρκία. Παράλληλα, το κοινοβούλιο ανακάλεσε την απόφαση που είχε λάβει το 2020 για μποϊκοτάζ και διακοπή των πολιτικών δεσμών.
Η εξέλιξη συνιστά σημαντική αλλαγή στάσης, καθώς το μνημόνιο είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) στην Τρίπολη, ενώ η Βουλή της Βεγγάζης είχε αρνηθεί να το κυρώσει, χαρακτηρίζοντάς το άκυρο.
Η νέα απόφαση έρχεται έπειτα από πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της Βεγγάζης, μεταξύ των οποίων η απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ και η ανάληψη της προεδρίας από τον Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί, προηγήθηκαν επίσης έντονες διπλωματικές διεργασίες, με την Άγκυρα να ασκεί πιέσεις προς τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του στρατάρχη Χαφτάρ, ενώ ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών (MIT), Ιμπραήμ Καλίν, πραγματοποιούσε επαφές στην Τρίπολη με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας.
Η συγκυρία και οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο
Η κύρωση του μνημονίου σημειώνεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη χρονική συγκυρία για την Ανατολική Μεσόγειο. Η απόφαση συμπίπτει με τις προετοιμασίες του αμερικανικού πετρελαϊκού ομίλου Chevron για την έναρξη ερευνών σε θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, εξέλιξη που προσδίδει πρόσθετη βαρύτητα στις γεωπολιτικές και ενεργειακές διαστάσεις της υπόθεσης.
Η ανατροπή της προηγούμενης στάσης της Βουλής της Λιβύης εκτιμάται ότι μπορεί να δημιουργήσει νέα δεδομένα στις σχέσεις της Τουρκίας με τη Λιβύη και να ενισχύσει τις εντάσεις στην περιοχή. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή ανακοίνωση επαναφέρει στο προσκήνιο τη σταθερή θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο δεν παράγει νόμιμα αποτελέσματα εις βάρος των δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Η αντίδραση της Αθήνας
Έντονη ήταν και η αντίδραση της Αθήνας. Το υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επαναλαμβάνοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 είναι παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο, καθώς αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά το υπουργείο Εξωτερικών. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών που επιχειρείται μέσω του μνημονίου.
Η Αθήνα τονίζει, επίσης, ότι η συμφωνία παραγνωρίζει τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και το διεθνές εθιμικό δίκαιο.
Το μήνυμα του υπουργείου Εξωτερικών προς τη λιβυκή πλευρά
Στην ανακοίνωσή του, το υπουργείο Εξωτερικών υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα έχει συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο και την Ιταλία, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, αποδεικνύοντας τον σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα των γειτονικών κρατών.
Παράλληλα, καλεί τη λιβυκή πλευρά να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και τους συμμάχους της και ότι θα προχωρήσει σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Η κοινή δήλωση της ευρωπαϊκής ηγεσίας, σε συνδυασμό με την αντίδραση της Αθήνας, επιβεβαιώνει ότι η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης δεν μεταβάλλει την πάγια θέση της ΕΕ και της Ελλάδας ως προς τη νομική ισχύ της συμφωνίας και τις επιπτώσεις της στα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής.
