Με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο επαναφέρει η Ελλάδα στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών την πλήρη αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αμφισβητώντας τη νομιμότητά του και απορρίπτοντας κάθε προσπάθεια να παραχθούν έννομα αποτελέσματα από την εφαρμογή του. Με επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, η Αθήνα υπογραμμίζει ότι η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, καθώς αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες.
Την επιστολή κατέθεσε η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, Αγλαΐα Μπαλτά, και φέρει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026. Σε αυτήν αποτυπώνεται η σταθερή ελληνική θέση ότι το μνημόνιο του 2019 είναι παράνομο και ανυπόστατο, ενώ επισημαίνεται ότι ούτε η φερόμενη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης μπορεί να μεταβάλει τον νομικό του χαρακτήρα.
Η Αθήνα στέλνει, παράλληλα, μήνυμα ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε πράξη ή ενέργεια στηριζόμενη στις προβλέψεις και τις συντεταγμένες του μνημονίου, εφόσον αυτές θίγουν τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της Ελλάδας. Στο ίδιο πλαίσιο, επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της για την επίλυση των διαφορών οριοθέτησης με τις γειτονικές χώρες μέσω ειρηνικών διαδικασιών και στη βάση του διεθνούς δικαίου.
«Αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας» σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο
Στο κείμενο της επιστολής η ελληνική πλευρά αποδομεί τη νομική και γεωγραφική βάση του τουρκολιβυκού μνημονίου, επισημαίνοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν ούτε παρακείμενες ούτε αντικείμενες ακτές, ώστε να μπορούν να προχωρήσουν σε οριοθέτηση κοινών θαλάσσιων συνόρων.
Ειδικότερα, αναφέρεται:
«Το Μνημόνιο συνήφθη παρά το γεγονός ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν ούτε παρακείμενες ούτε έναντι κείμενες ακτές και, κατά συνέπεια, δεν έχουν κοινά θαλάσσια σύνορα. Αγνοεί πλήρως την ύπαρξη πολυάριθμων ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων, καθώς και το δικαίωμά τους να παράγουν θαλάσσιες ζώνες πέραν της χωρικής θάλασσας.
Η προκύπτουσα οριοθέτηση συνιστά κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας, αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αυτό αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς και προς την καθιερωμένη πρακτική οριοθέτησης.
Ως εκ τούτου, το Μνημόνιο είναι παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου, και η πρόσφατη, φερόμενη ως επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, δεν δύναται ούτε να του προσδώσει έννομη ισχύ ούτε να μεταβάλει τον νομικό του χαρακτήρα ως άκυρου και ανυπόστατου, το οποίο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Συνεπώς, η Ελλάδα απορρίπτει το Μνημόνιο στο σύνολό του».
Με τη συγκεκριμένη διατύπωση, η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι η κοινοβουλευτική διαδικασία στη Λιβύη δεν μπορεί να θεραπεύσει τις νομικές αδυναμίες της συμφωνίας ούτε να δημιουργήσει δικαιώματα σε βάρος της Ελλάδας.
Η αναφορά στις συμφωνίες Τουρκίας – Λιβύης και στις ελληνικές διαμαρτυρίες
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναλυτική αναφορά στο ιστορικό των ελληνικών διαβημάτων προς τα Ηνωμένα Έθνη, με αφετηρία την 9η Δεκεμβρίου 2019, όταν η κυβέρνηση της Τρίπολης και η Τουρκία υπέγραψαν το αρχικό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η ελληνική πλευρά επαναλαμβάνει την αντίθεσή της και στη συμφωνία που υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για τη συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων, υποστηρίζοντας ότι αποσκοπεί στην εφαρμογή του μνημονίου του 2019 ή στηρίζεται στην οριοθέτηση που προβλέπει.
Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά:
«Η Ελλάδα επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι οποιαδήποτε πράξη φέρεται να έχει υιοθετηθεί δυνάμει του παρόντος Μνημονίου —συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου νόμου περί κυρώσεώς του—, καθώς και κάθε πράξη που φέρεται να βασίζεται στις παράνομες συντεταγμένες που περιέχονται σε αυτό, αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και στερείται νομικών αποτελεσμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της και διαμαρτύρεται έντονα για τη σύναψη του Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Κράτους της Λιβύης για τη Συνεργασία στον Τομέα των Υδρογονανθράκων, το οποίο υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022, καθ’ όσον αυτό αποσκοπεί στην εφαρμογή του Μνημονίου του 2019 ή βασίζεται, άλλως, στην υποτιθέμενη οριοθέτηση που περιλαμβάνεται σε αυτό.
Η Ελλάδα υπογραμμίζει περαιτέρω ότι οποιαδήποτε ενέργεια πραγματοποιείται στο πλαίσιο της υποτιθέμενης εφαρμογής του Μνημονίου που υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 και η οποία θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ως προς την οποία η Ελλάδα επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της».
Στο στόχαστρο και οι λιβυκές αξιώσεις για την υφαλοκρηπίδα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις θέσεις της Λιβύης σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο, όπως αυτές διατυπώθηκαν σε επίσημη ρηματική διακοίνωση προς τον ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025.
Η Ελλάδα χαρακτηρίζει ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες τις σχετικές λιβυκές αξιώσεις, παραπέμποντας στη δική της ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025, με την οποία είχε ήδη αποτυπώσει τις αντιρρήσεις της.
Στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι η επικύρωση του μνημονίου του 2019 δεν μπορεί να επηρεάσει τα δικαιώματα που απορρέουν για την Ελλάδα από το διεθνές δίκαιο ούτε να μεταβάλει τις ελληνικές θέσεις απέναντι στις διεκδικήσεις της Λιβύης για θαλάσσιες ζώνες.
Ειδικότερα, αναφέρεται:
«Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η επικύρωση του Μνημονίου του 2019 δεν θίγει, ούτε πρόκειται να θίξει, τυχόν δικαιώματα που παρέχονται στην Ελλάδα δυνάμει του διεθνούς δικαίου, καθώς και τις θέσεις που έχει εκφράσει η Ελλάδα αναφορικά με τις αξιώσεις της Λιβύης επί θαλάσσιων ζωνών, οι οποίες αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο.
Ειδικότερα, όσον αφορά την “επίσημη θέση της Λιβύης σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο Θάλασσα” (συμπεριλαμβανομένων των σχετικών συντεταγμένων και του χάρτη που περιέχονται στο παράρτημα της ρηματικής διακοίνωσης, με ημερομηνία 27 Μαΐου 2025, από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Λιβύης στα Ηνωμένα Έθνη προς τον Γενικό Γραμματέα (A/79/916)), η Ελλάδα θεωρεί ότι οι αξιώσεις της Λιβύης είναι ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επαναλαμβάνει τη θέση της, όπως αυτή διατυπώνεται στη ρηματική διακοίνωση, με ημερομηνία 3 Σεπτεμβρίου 2025, από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη προς τον Γενικό Γραμματέα (A/79/1005)».
Η Αθήνα επικαλείται τις συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο
Κλείνοντας την επιστολή της, η Ελλάδα επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της για την ειρηνική επίλυση κάθε ζητήματος οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με τις γειτονικές χώρες, στη βάση της καλής πίστης και του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης επικαλείται τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ιταλία και την Αίγυπτο, οι οποίες, όπως σημειώνεται, αποδεικνύουν την προσήλωση της χώρας στη διπλωματική οδό και στους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Η επιστολή ολοκληρώνεται με τη ρητή επιφύλαξη όλων των ελληνικών δικαιωμάτων, καθιστώντας σαφές ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να αποδεχθεί τετελεσμένα ούτε να αναγνωρίσει νομική ισχύ σε συμφωνίες και ενέργειες που θεωρεί ότι παραβιάζουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Ολόκληρη η ελληνική παρέμβαση στον ΟΗΕ αποτυπώνει τη σταθερή διπλωματική γραμμή της Αθήνας: καμία αναγνώριση του τουρκολιβυκού μνημονίου και καμία αποδοχή ενεργειών που επιχειρούν να παρακάμψουν τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
