Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» ετοιμάζεται να αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου, προκειμένου να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες έρευνες βυθού στη θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κάσου, στο πλαίσιο του τελευταίου σταδίου προετοιμασίας για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου. Η κινητοποίηση έρχεται μετά την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να προχωρήσει στην αδειοδότηση των εργασιών, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανεκκίνηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής.
Το τελευταίο 48ωρο βρίσκεται σε εξέλιξη έντονη διπλωματική κινητικότητα μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας, Παρισιού και Άγκυρας, καθώς η ελληνική πλευρά ενεργοποίησε τη διαδικασία αδειοδότησης. Κατόπιν θετικής γνωμοδότησης της αρμόδιας Διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, υπέγραψε την Παρασκευή την απόφαση για την εκτέλεση των εργασιών έρευνας και πόντισης του καλωδίου του Great Sea Interconnector (GSI).
Αμέσως μετά, το «Abeille Marengo» υπέβαλε αίτημα για την έκδοση της προβλεπόμενης NAVTEX, η οποία εκδόθηκε, προκαλώντας την αντίδραση της Τουρκίας και την έκδοση αντι-NAVTEX. Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο την αντιπαράθεση για τα δικαιώματα και τις αρμοδιότητες στην περιοχή, ενώ παράλληλα σηματοδοτεί την πρόθεση της Αθήνας να προχωρήσει το έργο χωρίς να αναγνωρίσει στην Άγκυρα οποιονδήποτε ρόλο στην αδειοδοτική διαδικασία.
Το μήνυμα Μητσοτάκη και η απάντηση της Τουρκίας
Στην καθιερωμένη κυριακάτικη ανάρτησή του, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η έκδοση της άδειας και της σχετικής NAVTEX αποτελούν σημαντικά βήματα για την προώθηση του έργου. Όπως ανέφερε, Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες ερευνών για ένα έργο ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος, στο οποίο συμμετέχουν γαλλικές εταιρείες.
Ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική διάσταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, σημειώνοντας ότι έργα όπως ο GSI ενισχύουν την ενεργειακή αυτάρκεια, την περιφερειακή συνεργασία και τη σταθερότητα, συμβάλλοντας στην ειρήνη και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.
Από την πλευρά της κυβέρνησης, ο αντιπρόεδρος Κωστής Χατζηδάκης υποστήριξε ότι η έκδοση της τουρκικής αντι-NAVTEX αποδεικνύει πως η Άγκυρα δεν συμμετείχε στην αδειοδοτική διαδικασία. Όπως τόνισε, η εταιρεία που έχει αναλάβει το έργο ζήτησε άδεια αποκλειστικά από την Ελλάδα και την Κύπρο, τις δύο χώρες που αφορά η ηλεκτρική διασύνδεση. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι εάν η Τουρκία ήταν ικανοποιημένη από τις εξελίξεις, δεν θα υπήρχε λόγος να εκδώσει αντι-NAVTEX.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης επισήμανε ότι το έργο προχωρά με βάση τον προβλεπόμενο σχεδιασμό και ότι δεν υπήρξε άλλη αδειοδότηση πέραν εκείνων που χορηγήθηκαν από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις της τουρκικής πλευράς πρέπει να διαχωρίζονται από την πραγματική εξέλιξη των εργασιών.
Το προηγούμενο της Κάσου και η γαλλική εμπλοκή
Η νέα κινητοποίηση πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να επηρεάζεται από τα γεγονότα του καλοκαιριού του 2024, όταν η Τουρκία επιχείρησε να παρεμποδίσει τις εργασίες του ιταλικού ερευνητικού πλοίου «Ievoli Relume», αναπτύσσοντας πολεμικά πλοία στην περιοχή νοτίως της Κάσου.
Η ελληνική πλευρά είχε τότε υποστηρίξει ότι οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν στο τμήμα των διεθνών υδάτων, εντός της ελληνικής ΑΟΖ όπως αυτή έχει οριοθετηθεί με την Αίγυπτο, και ότι το ιταλικό πλοίο ολοκλήρωσε τις εργασίες του και αποχώρησε. Ωστόσο, η ένταση που είχε δημιουργηθεί ανέδειξε τις γεωπολιτικές δυσκολίες που συνοδεύουν την υλοποίηση του έργου.
Καθοριστική για τη νέα φάση θεωρείται και η ενίσχυση της γαλλικής παρουσίας. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι επισφράγισε πολιτικά τη συμφωνία για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία που αναπτύσσει το έργο.
Παράλληλα, είχε προηγηθεί τριμερής συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις εργασίες θαλάσσιων ερευνών βυθού που απαιτούνται για την υλοποίηση της διασύνδεσης. Η συμμετοχή γαλλικών εταιρειών προσδίδει επιπλέον πολιτικό και επιχειρηματικό βάρος στο εγχείρημα, ενώ το έργο φέρεται να διαθέτει και την υποστήριξη της Ουάσινγκτον.
Ενδεικτική της αμερικανικής στήριξης θεωρήθηκε η κοινή δήλωση που εκδόθηκε πριν από έναν χρόνο στο Ζάππειο, στο πλαίσιο της Συνόδου των υπουργών Ενέργειας της πρωτοβουλίας 3+1, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών. Στο ανακοινωθέν υπήρχε αναφορά στη στήριξη ευρύτερων έργων περιφερειακής διασυνδεσιμότητας, τόσο όσων βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη όσο και μελλοντικών, στο πλαίσιο του Διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), καθώς και στη συνεργασία για την προστασία των ενεργειακών υποδομών.
Έργο 898 χιλιομέτρων με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, γνωστή αρχικά ως EuroAsia Interconnector και πλέον ως Great Sea Interconnector, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα και πλέον φιλόδοξα υποθαλάσσια έργα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας διεθνώς.
Το υπό κατασκευή τμήμα μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, με απόληξη στην Κρήτη, έχει συνολικό μήκος 898 χιλιομέτρων και έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους 657 εκατομμυρίων ευρώ από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό Connecting Europe Facility. Η Ευρωπαϊκή Ένωση το έχει εντάξει στα έργα κοινού ενδιαφέροντος, αναγνωρίζοντας τη σημασία του για την ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου.
Η επανεκκίνηση των ερευνών νοτίως της Κάσου αποτελεί, συνεπώς, κρίσιμο βήμα για την πρόοδο του έργου. Ωστόσο, η αντίδραση της Τουρκίας και η διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων ημερών καταδεικνύουν ότι η τεχνική προετοιμασία της πόντισης παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
