ΓΡΑΦΕΙ ο Θόδωρος Τσίκας*
Ο απόπλους του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από το Ηράκλειο σηματοδοτεί την επανεκκίνηση των προσπαθειών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι έχουν ξεπεραστεί οι δυσκολίες. Το πλοίο θα πραγματοποιήσει αρχικά βαθμονόμηση του εξοπλισμού του και στη συνέχεια θα προχωρήσει στις απαραίτητες έρευνες βυθού, κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, όπου είχε διακοπεί η προηγούμενη προσπάθεια το καλοκαίρι του 2024.
Οι ελληνικές και τουρκικές NAVTEX και αντι-NAVTEX εντάσσονται στη διαφωνία των δύο χωρών για τα δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα. Δεν πρέπει, όμως, να δραματοποιούμε τη σημασία τους. Οι NAVTEX είναι αγγελίες προς τους ναυτιλλομένους, που αποσκοπούν στην ενημέρωσή τους για δραστηριότητες σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές. Δεν καθορίζουν θαλάσσιες ζώνες ούτε επιλύουν διαφορές κυριαρχικών δικαιωμάτων. Εδώ δεν τίθεται ζήτημα κυριαρχίας στα χωρικά ύδατα αλλά δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης στον βυθό περιοχών διεθνών υδάτων.
Ανάλογα πρέπει να αξιολογηθεί και η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία. Η ενημέρωση των παρακτίων χωρών από το κράτος του οποίου τη σημαία φέρει το πλοίο δεν συνιστά αναγνώριση δικαιοδοσίας ούτε αίτημα άδειας. Δεν αποτελεί ασυνήθιστη διεθνή πρακτική. Η ενημέρωση δεν πρέπει να συγχέεται με την αποδοχή των τουρκικών απόψεων.
Το ουσιαστικό πρόβλημα είναι πολιτικό. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ολοκληρωθούν οι εργασίες στα διεθνή ύδατα ανοιχτά της Κάσου χωρίς κάποια μορφή άτυπης συνεννόησης μεταξύ ελληνικής και τουρκικής κυβέρνησης. Μια τέτοια συνεννόηση δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα εγκαταλείπει τις νομικές θέσεις της ή αναγνωρίζει δικαιώματα στην Τουρκία. Σημαίνει ότι οι δύο πλευρές μπορούν να διαχειριστούν μια συγκεκριμένη δραστηριότητα χωρίς να προδικάζουν την έκβαση της διαφοράς τους για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Χρήσιμη θα μπορούσε να αποδειχθεί και κάποια διεθνής μεσολάβηση (π.χ. ΗΠΑ), εφόσον διευκολύνει μια πρακτική συνεννόηση.
Η υπόθεση του καλωδίου αναδεικνύει, για άλλη μια φορά, τις συνέπειες της μη επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών. Όσο παραμένουν σε εκκρεμότητα ζητήματα θαλάσσιας οριοθέτησης, κάθε σημαντική οικονομική ή ενεργειακή δραστηριότητα σε περιοχές διεθνών υδάτων όπου υπάρχουν αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις θα συνοδεύεται από αβεβαιότητα και πολιτικό κίνδυνο. Αυτό δεν επιβαρύνει μόνο τις διμερείς σχέσεις, αλλά περιορίζει ευρύτερα τις δυνατότητες συνεργασίας και ανάπτυξης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η διαχείριση των διαφορών είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οριστική επίλυσή τους μέσω συμφωνίας ή προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Υπάρχει παράλληλα και η οικονομική διάσταση. Το έργο δεν πρέπει να μετατραπεί σε αυτοσκοπό, ανεξάρτητα από κόστος και συνθήκες υλοποίησης. Χρειάζεται επανεξέταση των οικονομικών δεδομένων, του επενδυτικού ενδιαφέροντος και των γεωπολιτικών κινδύνων.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου έχει αναμφίβολα στρατηγική και ενεργειακή σημασία. Η επιτυχία της όμως δεν κρίνεται μόνο από την πολιτική βούληση των κυβερνήσεων. Απαιτεί ρεαλιστική αποτίμηση των δυνατοτήτων και των κινδύνων, διπλωματική διαχείριση και βιώσιμους οικονομικούς όρους. Η επιμονή σε έναν στρατηγικό στόχο δεν πρέπει να αποκλείει την επανεξέταση των μέσων, του κόστους και των προϋποθέσεων για την επίτευξή του.
*Ο κ. Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)
Εφημερίδα Απογευματινή
