Σε δημόσια διαβούλευση βρίσκεται ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μια συνολική θεσμική πρωτοβουλία του υπουργείου Εσωτερικών που επιχειρεί να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας για δήμους και Περιφέρειες. Το σχέδιο νόμου συγκεντρώνει και κωδικοποιεί σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο ζητήματα που αφορούν το εκλογικό σύστημα, τις αρμοδιότητες των ΟΤΑ, τη λειτουργία των αιρετών οργάνων, την οικονομική διαχείριση, τον έλεγχο νομιμότητας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Αυτοδιοίκησης. Στην πρώτη γραμμή της διαβούλευσης βρίσκονται ο υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος, ο υφυπουργός Βασίλης Σπανάκης και ο γενικός γραμματέας Αυτοδιοίκησης, Σάββας Χιονίδης, οι οποίοι το τελευταίο διάστημα πραγματοποιούν επαφές με εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης και θεσμικούς φορείς με στόχο την οριστικοποίηση των τελικών παρεμβάσεων. Σε αυτό το πλαίσιο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται και η συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας στις 25 Μαΐου, παρουσία του υπουργού Εσωτερικών, όπου θα συζητηθούν οι τελικές παρατηρήσεις της Αυτοδιοίκησης επί του νέου κώδικα. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι αναρτημένος για σχόλια και παρατηρήσεις στο opengov.gr έως τις 4 Ιουνίου 2026. Προς ψήφιση αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή εντός του Ιουνίου.
Ξεκάθαρες αρμοδιότητες
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων και Περιφερειών, με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης και την αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να καταγράψει με μεγαλύτερη σαφήνεια ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε τομέα, ειδικά σε ζητήματα καθημερινότητας, πολιτικής προστασίας και διαχείρισης κρίσεων.
Παράλληλα, ο νέος κώδικας περιλαμβάνει διατάξεις για ενίσχυση της διαφάνειας, του ελέγχου νομιμότητας και της οικονομικής λειτουργίας των ΟΤΑ, ενώ δίνεται έμφαση και στη συμμετοχή των πολιτών μέσω συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική διαδικασία.
Ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο σε οργανωτικές αλλαγές, αλλά εισάγει ένα νέο μοντέλο λειτουργίας για την Αυτοδιοίκηση, δίνοντας έμφαση στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, στην ενίσχυση της διαφάνειας και στον εκσυγχρονισμό της εκλογικής διαδικασίας.
Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται για πρώτη φορά η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας μέσω ειδικών εκλογικών κέντρων, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, ως μέρος της συνολικής προσπάθειας εκσυγχρονισμού των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Παράλληλα, θεσμοθετείται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία και συγκεκριμένες θεσμικές εγγυήσεις για τη διασφάλιση της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας της διαδικασίας.
Την ίδια στιγμή, στον νέο κώδικα περιλαμβάνονται διατάξεις που ενισχύουν και αναβαθμίζουν τον ρόλο των Συμβουλίων Νέων, θεσπίζοντας σαφές πλαίσιο λειτουργίας, κανόνες εκλογής των οργάνων τους και δυνατότητα ηλεκτρονικής διαδικασίας ψηφοφορίας, με στόχο την ενίσχυση της συμμετοχής των νέων στα τοπικά ζητήματα.
Το μοντέλο
Από τις πλέον κομβικές αλλαγές που εισάγει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι το νέο σύστημα εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, καθώς καταργείται η διαδικασία της δεύτερης Κυριακής, αλλάζοντας ουσιαστικά τη φιλοσοφία των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Το νέο μοντέλο βασίζεται στην αρχή της εναλλακτικής ψήφου, δίνοντας τη δυνατότητα στους πολίτες να δηλώνουν και δεύτερη επιλογή συνδυασμού. Στόχος του υπουργείου Εσωτερικών είναι η ανάδειξη διοικήσεων με μεγαλύτερη σταθερότητα και ισχυρότερη νομιμοποίηση ήδη από την πρώτη εκλογική διαδικασία, χωρίς να απαιτείται επαναληπτική αναμέτρηση.
Η αρχική καταμέτρηση θα πραγματοποιείται όπως και στις εκλογές του 2023. Εφόσον ένας συνδυασμός ξεπεράσει το όριο του 42%, εκλέγεται απευθείας δήμαρχος ή περιφερειάρχης, εξασφαλίζοντας παράλληλα τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου. Σε αυτή την περίπτωση η εναλλακτική ψήφος δεν ενεργοποιείται. Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί το 42%, τότε ενεργοποιείται αυτομάτως η δεύτερη φάση της καταμέτρησης. Σε αυτή συμμετέχουν οι δύο πρώτοι συνδυασμοί της πρώτης καταγραφής – ουσιαστικά εκείνοι που με το προηγούμενο σύστημα θα οδηγούνταν σε δεύτερο γύρο. Στις ψήφους που έχουν ήδη συγκεντρώσει προστίθενται οι εναλλακτικές προτιμήσεις που έχουν δηλώσει οι ψηφοφόροι άλλων συνδυασμών που δεν προκρίθηκαν.
Νικητής ανακηρύσσεται τελικά ο συνδυασμός που μετά και την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης προσμέτρησης συγκεντρώνει την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία. Επίσης, θα υπάρχει όριο εισόδου για την παράταξη που θα συγκεντρώσει το 3%, το οποίο συνιστά πλαφόν εισόδου στα πρότυπα των βουλευτικών εκλογών.
Παράλληλα, αλλάζει και ο εκλογικός κύκλος της Αυτοδιοίκησης, καθώς οι αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξάγονται πλέον την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου κάθε πέμπτου έτους, ενώ η ανάληψη καθηκόντων των νέων Αρχών θα πραγματοποιείται την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους με πλήρη πενταετή θητεία.
Πως λειτουργεί
Το νέο μοντέλο προσμέτρησης αλλάζει τα δεδομένα στην εκλογική διαδικασία και μπορεί να διαφοροποιήσει το τελικό αποτέλεσμα, ακόμη και όταν υπάρχει σαφές προβάδισμα στην πρώτη φάση της καταμέτρησης.
Για παράδειγμα, ένας συνδυασμός «Α» μπορεί να συγκεντρώνει 41% και ένας συνδυασμός «Β» 37%, με τις υπόλοιπες παρατάξεις να λαμβάνουν συνολικά 22%.
Κατά τη δεύτερη φάση προσμέτρησης, μέρος των ψηφοφόρων των παρατάξεων που μένουν εκτός δηλώνει εναλλακτική επιλογή. Έτσι, ο συνδυασμός «Α» ενισχύεται στο 45%, ενώ ο συνδυασμός «Β» συγκεντρώνει μεγαλύτερο ποσοστό δεύτερων επιλογών και διαμορφώνεται στο 49%, εξασφαλίζοντας τελικά την εκλογή του χωρίς να απαιτείται δεύτερη εκλογική αναμέτρηση.
Εφημερίδα Απογευματινή
