Η πιθανή επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, έπειτα από πέντε δεκαετίες σιωπής, δεν αφορά απλώς την επανέναρξη ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος. Αφορά τη σχέση μιας χώρας με την ιστορία της, τη θέση της θρησκευτικής ελευθερίας στον σύγχρονο κόσμο και τη δυνατότητα συνύπαρξης διαφορετικών παραδόσεων μέσα σε μια κοινωνία που επιθυμεί να κοιτάζει προς το μέλλον.
Η Χάλκη δεν είναι ένα συνηθισμένο σχολείο. Για περισσότερο από έναν αιώνα υπήρξε το πνευματικό εργαστήριο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο τόπος όπου μορφώθηκαν Πατριάρχες, επίσκοποι, θεολόγοι και κληρικοί που διακόνησαν την Ορθοδοξία στα πέρατα της γης. Η αναγκαστική διακοπή της λειτουργίας της το 1971 δεν προκάλεσε μόνο ένα εκπαιδευτικό κενό. Μετατράπηκε σταδιακά σε ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα των περιορισμών που αντιμετώπισε η θρησκευτική ελευθερία στην Τουρκία κατά τις τελευταίες δεκαετίες.
Για τον Οικουμενικό Ελληνισμό η Χάλκη αντιπροσωπεύει κάτι βαθύτερο από ένα κτίριο ή μία σχολή. Είναι η ζωντανή συνέχεια μιας παρουσίας αιώνων στην Κωνσταντινούπολη. Για εκατομμύρια Ορθοδόξους ανά τον κόσμο, η Χάλκη αποτελεί σημείο αναφοράς της πνευματικής τους ταυτότητας. Ωστόσο, το μεγαλύτερο όφελος από την επαναλειτουργία της δεν θα το αποκομίσει ούτε η Ελλάδα ούτε μόνο το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Θα το αποκομίσει η ίδια η Τουρκία.
Σε μία εποχή κατά την οποία οι κοινωνίες κρίνονται όλο και περισσότερο από τον βαθμό ελευθερίας, ανεκτικότητας και σεβασμού της διαφορετικότητας που επιδεικνύουν, η επαναλειτουργία της Χάλκης θα αποτελέσει μία ισχυρή διεθνή δήλωση αυτοπεποίθησης. Θα δείξει ότι ένα σύγχρονο κράτος δεν φοβάται την ύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων. Αντίθετα, τις θεωρεί μέρος του πολιτιστικού του πλούτου. Πολλές φορές η Άγκυρα αντιμετώπισε το ζήτημα ως διπλωματικό βάρος ή ως αντικείμενο πολιτικών διαπραγματεύσεων. Ίσως όμως η πραγματική του αξία να βρίσκεται αλλού. Η Χάλκη μπορεί να λειτουργήσει ως διεθνές σύμβολο πλουραλισμού, ανεκτικότητας και δημοκρατικής ωριμότητας. Η εικόνα μιας Θεολογικής Σχολής που επαναλειτουργεί στην καρδιά της Τουρκίας θα έχει πολύ μεγαλύτερη απήχηση από εκατοντάδες δηλώσεις ή εκστρατείες δημοσίων σχέσεων.
Ταυτόχρονα, η κίνηση αυτή θα ενισχύσει το διεθνές κύρος της χώρας. Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα της Χάλκης παρακολουθείται στενά από κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, θρησκευτικούς ηγέτες και ακαδημαϊκά ιδρύματα σε ολόκληρο τον κόσμο. Η επαναλειτουργία της θεωρείται εδώ και χρόνια κριτήριο σεβασμού των θρησκευτικών δικαιωμάτων και των μειονοτήτων. Πέρα όμως από τη διπλωματία, υπάρχει και η ιστορία. Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε διαχρονικά σταυροδρόμι πολιτισμών, θρησκειών και λαών. Η πραγματική της δύναμη δεν βρισκόταν ποτέ στην ομοιομορφία, αλλά στη συνάντηση διαφορετικών κόσμων. Η Χάλκη αποτελεί μέρος αυτής της ιστορικής κληρονομιάς.
Εάν τελικά οι πύλες της ανοίξουν ξανά, δεν θα πρόκειται απλώς για την επιστροφή φοιτητών στις αίθουσες διδασκαλίας. Θα είναι μία νίκη της μνήμης απέναντι στη λήθη, του διαλόγου απέναντι στην καχυποψία και της ελευθερίας απέναντι στον φόβο. Ένας φάρος παιδείας, πνευματικότητας και συνάντησης λαών, πολιτισμών και παραδόσεων. Ένας φάρος που δεν φωτίζει μόνο την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό, αλλά και το ίδιο το μέλλον της Τουρκίας.
Εφημερίδα Απογευματινή
