Η «Οδύσσεια» του Ομήρου είναι ένα κλασικό έπος και έχει υποστεί πολλές αναγνώσεις και ερμηνείες. Ο Κρίστοφερ Νόλαν δημιουργεί τη δική του μυθοπλασία και απλώς χρησιμοποιεί την «Οδύσσεια» ως πλαίσιο. Δεν είχε πρόθεση να σεβασθεί αυστηρά το πρωτότυπο. Και όντως αυθαιρετεί σε πολλά σημεία, όπως παραδείγματος χάρη στην παρουσίαση της Ωραίας Ελένης, η οποία κατά τον Όμηρο είχε λευκά χέρια, στην παράλειψη κάθε αναφοράς στους Φαίακες και αλλού.
Υπάρχει όμως και μία «συντηρητική» ανάγνωση της «Οδύσσειας», αρκετά διαφορετική από την ανάγνωση του Νόλαν. Ο νόστος του Οδυσσέα για την πατρίδα, η επιθυμία του να ξαναδεί έστω και μία καμινάδα με καπνό από τα σπίτια της Ιθάκης, αποτελεί σαφές και πάντα επίκαιρο μήνυμα αγάπης προς την πατρίδα. Το πρωτότυπο κείμενο του Ομήρου είναι ένας ύμνος στην πατρίδα και στη νοσταλγία που νιώθει ο κάθε ξενιτεμένος.
Οι παραδοσιακές αξίες είναι εμφανείς στο ομηρικό έπος. Η Πηνελόπη είναι πρότυπο πιστής συζύγου. Περιμένει υπομονετικά τον Οδυσσέα, ο οποίος απουσιάζει επί 20 χρόνια. Η αξία της οικογένειας αναδεικνύεται από τον Όμηρο, όπως και η αγάπη μεταξύ πατέρα και γιου, Οδυσσέα και Τηλέμαχου. Όποιος διαβάσει το ποίημα χωρίς παραμορφωτικούς φακούς θα δει ότι υποστηρίζονται οι παραδοσιακές αξίες των Ελλήνων. Φυσικά ο ποιητής τα τοποθετεί όλα στο πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του. Αλλά τα μηνύματα είναι ξεκάθαρα.
Η αποφυγή των Σειρήνων είναι ένα μήνυμα που δείχνει την αντίσταση σε προκλήσεις παντός είδους, που μας απομακρύνουν από τον στόχο μας. Η πρόσδεση του Οδυσσέα στο κατάρτι για να μην παρασυρθεί διδάσκει ότι μία ισχυρή προσωπικότητα αντιστέκεται στις προκλήσεις των Σειρήνων τής κάθε εποχής.
Δεν είναι τυχαίο ότι και χριστιανοί συγγραφείς, όπως ο Μέγας Βασίλειος, προτρέπουν τους νέους να διαβάσουν τον Όμηρο και να πάρουν μαθήματα αρετής, κυρίως από την «Οδύσσεια». Επίσης είναι άξιο επισημάνσεως ότι τα ομηρικά έπη, η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια», ήταν το κύριο μάθημα στοιχειώδους παιδείας στα σχολεία των χριστιανών της βυζαντινής περιόδου. Η Άννα η Κομνηνή στην «Αλεξιάδα» της, που γράφτηκε τον 12ο αιώνα μ.Χ., χρησιμοποιεί 66 αμετάφραστους στίχους από τον Όμηρο. Όλη η κοινωνία της εποχής της είχε διδαχθεί Όμηρο από το πρωτότυπο.
Ας αξιοποιήσουμε, λοιπόν, ως Έλληνες τα ομηρικά έπη για μορφωτικούς και παιδαγωγικούς σκοπούς ώστε να συνδυάσουμε τις παραδοσιακές αξίες με τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Προτείνω, λοιπόν:
Παράλληλα με τη διδασκαλία των ομηρικών επών από μετάφραση, που γίνεται στο γυμνάσιο, να δίδεται σε μαθητές και εκπαιδευτικούς η δυνατότητα να προσεγγίσουν τα κείμενα μέσα από την ερμηνεία του Μεγάλου Βασιλείου και νεότερων συγγραφέων όπως ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Γανωτής. Να κατανοήσουν ότι δεν υπάρχει μόνο η ανάγνωση του Νόλαν αλλά και η ερμηνεία εκείνη η οποία αναδεικνύει τις παραδοσιακές αξίες, στις οποίες θεμελιώνεται η συνέχεια του Ελληνισμού. Ο Όμηρος παραμένει επίκαιρος και οικουμενικός.
*Ο κ. Χολέβας είναι πολιτικός επιστήμων
