Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έκανε την εμφάνισή της στο κοινό μέσα στο καλοκαίρι. Και αποτέλεσε -όπως ήταν προβλεπόμενο- ένα παγκόσμιο καλλιτεχνικό γεγονός. Άλλωστε ήταν κάτι που είχε προ εξοφληθεί πολλούς μήνες πριν από την πρεμιέρα της, από τις προπωλήσεις εισιτηρίων.
Η «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι κατ’ αρχάς σινεμά. Ακριβό σινεμά. Η ταινία κόστισε συνολικά (σύμφωνα με την εταιρεία παραγωγής) περί τα 250.000.000 δολάρια. Έχει γυρισθεί εξ ολοκλήρου, για πρώτη φορά ταινία, σε φιλμ 70 χιλιοστών της IMAX. Τα εξωτερικά πλάνα έχουν εξελιχθεί σε μία σειρά από χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία (Σικελία), το Μαρόκο, η Μάλτα, η Σκωτία (Highlands), η Ισλανδία, η Αυστραλία ή η Ιαπωνία.
Ο Νόλαν και το επιτελείο του δεν επιχειρούν μια μυθοπλασία στο πλαίσιο της «Οδύσσειας» του Ομήρου. Λαμβάνουν έρεισμα από το αρχικό έπος για να πλάσουν ένα δικό τους: Μία «Οδύσσεια» που αναφέρεται στο παρόν και το μέλλον της Δύσης. Για τον λόγο αυτό η ταινία διχάζει, συζητείται, σοκάρει με τις αντιλήψεις της συμπερίληψης, την αυτοκριτική για τη δυτική ηγεμονία και τη woke ατζέντα που ενσωματώνει και προβάλλει. Η Ωραία Ελένη (Λουπίτα Νιάγκο) είναι μαύρη, όπως και η δίδυμη αδελφή της Κλυταιμνήστρα. Την ισορροπία κρατούν σε σχέση με την «Οδύσσεια» του Ομήρου η Πηνελόπη (Αν Χαθαγουέι) ή η Καλυψώ (Σαρλίζ Θερόν).
Ο Οδυσσέας (Ματ Ντέιμον) του Νόλαν είναι πολύ διαφορετικός από τον Οδυσσέα του Ομήρου. Είναι βαθιά μελαγχολικός ήρωας. Προβληματισμένος και αυτοκριτικός για επιλογές του. Το αποτέλεσμα των παρεμβάσεών του έφερε το τέλος του πολέμου στην Τροία. Δεν είναι μόνον ο πολυμήχανος Οδυσσέας που τροπαιούχος προσπαθεί να επιστρέψει στην πατρίδα του, την οικογένειά του, τη βάση του. Ο Δούρειος Ίππος στη σκέψη του βαραίνει ως ύβρις έναντι της επαναλαμβανόμενης, αφετηριακής αξίας στην ταινία του Νόλαν. Του «νόμου του Δία». Της φιλοξενίας, της υποδοχής και του σεβασμού στην ηθική τάξη της αλληλεγγύης. Το τέχνασμα, η νίκη, η σφαγή, η ύβρις προς τους θεούς είναι συναφή με την παρακμή της Δύσης στην «Οδύσσεια» του Νόλαν.
Για τον λόγο αυτό ήδη στην Αμερική έχει ξεσπάσει διχασμός σχετικά με τα μηνύματα της ταινίας μεταξύ των οπαδών της «MAGA» και του κύκλου Τραμπ και των Δημοκρατικών – ακραία φιλελεύθερων της συμπερίληψης και της woke κουλτούρας.
Η «Οδύσσεια» του Ομήρου βλέπει, μέσα από τις ραψωδίες που απαγγέλλονταν σε δημόσια θέα, τη λάμψη ενός επερχόμενου νικηφόρου πολιτισμού, που στο βάθος των αιώνων ορίσθηκε ως Δύση. Ο Νόλαν και η δική του παρέα γράφουν μία «Οδύσσεια» στην παρακμή αυτού του πολιτισμού, όπως ομολογεί εν μέσω μνηστήρων η Πηνελόπη ή και η κατάληξη της ταινίας. Όταν μέσα σε ένα ιδιότυπα περίλαμπρο περιβάλλον για τα δεδομένα της ταινίας ο Οδυσσέας αφήνει στον θρόνο της Ιθάκης τον άχρωμο Τηλέμαχο και συνοδευόμενος από την Πηνελόπη παίρνουν τη θάλασσα, δυτικά, για να τιμήσουν τους νεκρούς του πολέμου αλλά και την πορεία προς την πατρίδα. Κάτι σαν προσδοκία δηλαδή ανάκτησης της ηθικής από τη Δύση.
Στην Ελλάδα συζητείται εν πολλοίς η «Οδύσσεια» του Νόλαν ως προς τη συνέπειά της με την «Οδύσσεια» του Ομήρου. Αυτό είναι άδικο. Είναι δύο διαφορετικά έπη. Είναι δύο πολύ μακρινές μεταξύ τους εποχές. Η μία όμως αναφέρεται στην άλλη. Για τον λόγο αυτό τόσο πολλοί άνθρωποι έσπευσαν να προμηθευθούν αντίτυπο της «Οδύσσειας» του Ομήρου, αφού είδαν την «Οδύσσεια» του Νόλαν. Στη Δύση ακόμη αναζητούμε το φως μέσα στο λυκόφως της παρακμής μας και αυτό είναι κοινός τόπος ανάμεσα στο έπος με την υπογραφή του Ομήρου και το έπος του Νόλαν. Ο Οδυσσέας με την έννοια αυτή παραμένει ζωντανός…
Εφημερίδα Απογευματινή
