Τα αγαπάμε. Ή τουλάχιστον αυτό λέμε. Τα φωτογραφίζουμε, τους αγοράζουμε παιχνίδια, ρούχα, ειδικές λιχουδιές, τα παίρνουμε μαζί μας στις διακοπές και πολλές φορές τα αποκαλούμε «παιδιά μας». Σε κοινωνίες ολοένα πιο μοναχικές, όπου ο γείτονας έγινε άγνωστος και η ανθρώπινη επαφή συχνά περιορίζεται σε μια οθόνη, ένα ζώο μπορεί πράγματι να προσφέρει κάτι πολύτιμο. Παρουσία, αφοσίωση, χαρά, συντροφιά.
Το ερώτημα, όμως, είναι άλλο. Τι προσφέρουμε εμείς σε εκείνο; Αφού η φιλοζωία δεν είναι μόνο συναίσθημα. Είναι ευθύνη. Ένας σκύλος δεν είναι δώρο γενεθλίων που, όταν μεγαλώσει και πάψει να είναι χαριτωμένο κουτάβι, περισσεύει. Μια γάτα δεν είναι διακοσμητικό του σπιτιού. Κάθε ζώο έχει ανάγκες, ένστικτα, όρια, απαιτεί χρόνο, φροντίδα, κτηνιατρική περίθαλψη και χρήματα. Κυρίως απαιτεί μια δέσμευση που μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια.
Πριν, λοιπόν, πάρουμε ένα κατοικίδιο, ίσως πρέπει να ρωτήσουμε τον εαυτό μας όχι «το θέλω;», αλλά «μπορώ να το φροντίζω όπως χρειάζεται;». Υπάρχει όμως και μια περισσότερο δυσδιάκριτη πλευρά. Μπορεί ακόμη και η υπερβολική αγάπη να γίνει καταπιεστική. Όταν εξανθρωπίζουμε ένα ζώο σε τέτοιο βαθμό ώστε να αγνοούμε τη φύση του. Όταν το ντύνουμε, το περιορίζουμε, το ταΐζουμε σύμφωνα με τις δικές μας επιθυμίες. Δεν του επιτρέπουμε φυσιολογική συμπεριφορά ή απαιτούμε να βρίσκεται συνεχώς δίπλα μας επειδή εμείς δεν αντέχουμε τη μοναξιά, τότε ποιον αγαπάμε πραγματικά; Το ζώο ή τον τρόπο με τον οποίο μας κάνει να αισθανόμαστε;
Η κακοποίηση δεν έχει πάντοτε τη μορφή της βίας. Υπάρχουν η εγκατάλειψη, η παραμέληση και η σκληρότητα, αλλά υπάρχει και η εγωιστική υπερπροστασία. Οι δύο συμπεριφορές ασφαλώς δεν ταυτίζονται ως προς τη βαρύτητα και τις συνέπειές τους. Έχουν όμως ένα κοινό σημείο. Και στις δύο περιπτώσεις ο άνθρωπος αποφασίζει για το ζώο χωρίς να σέβεται πραγματικά αυτό που είναι. Και εδώ βρίσκεται ίσως η σωστή ισορροπία. Να αγαπάς χωρίς να ιδιοποιείσαι. Να προστατεύεις χωρίς να φυλακίζεις. Να φροντίζεις χωρίς να μετατρέπεις ένα διαφορετικό πλάσμα σε υποκατάστατο ανθρώπου.
Η Ορθόδοξη παράδοση προσφέρει μια ενδιαφέρουσα οπτική. Τα ζώα αποτελούν μέρος της δημιουργίας του Θεού και ο άνθρωπος δεν καλείται να συμπεριφέρεται απέναντί τους ως ανεξέλεγκτος ιδιοκτήτης, αλλά ως υπεύθυνος διαχειριστής της κτίσεως. Από τον Άγιο Ισαάκ τον Σύρο, που μιλά για καρδιά γεμάτη συμπόνια προς ολόκληρη τη δημιουργία, μέχρι τον Άγιο Μόδεστο, που συνδέθηκε ιδιαίτερα με την προστασία των ζώων, η χριστιανική παράδοση δεν δικαιολογεί τη σκληρότητα. Ταυτόχρονα, όμως, δεν καταργεί τη διάκριση ανάμεσα στον άνθρωπο και στο ζώο ούτε απαιτεί την εξανθρώπισή του.
Ίσως λοιπόν η πραγματική φιλοζωία να είναι λιγότερο θεαματική απ’ όσο νομίζουμε. Δεν μετριέται στις φωτογραφίες, στα αξεσουάρ ή στις δημόσιες διακηρύξεις ευαισθησίας. Μετριέται στην καθημερινή φροντίδα, στον σεβασμό της φύσης του ζώου, στη συνέπεια και στην ευθύνη. Επειδή το ζώο που μας προσφέρει αγάπη δεν μας χρωστά τίποτε. Εμείς, από τη στιγμή που το βάλαμε στη ζωή μας, του χρωστάμε πολλά.
Εφημερίδα Απογευματινή
