Κάποτε μια υπόθεση διαφθοράς προκαλούσε πραγματικό σεισμό. Σήμερα χρειάζεται σχεδόν να συνοδεύεται από κινηματογραφικό σενάριο για να συγκινήσει την κοινή γνώμη. Επίορκοι υπάλληλοι, παράνομες συναλλαγές, χρηματισμοί, εξυπηρετήσεις, κυκλώματα. Κάθε τόσο μια καινούργια αποκάλυψη έρχεται να προστεθεί στην προηγούμενη. Και ο πολίτης; Σηκώνει τους ώμους. «Σιγά το καινούργιο!», σχολιάζει, πίνοντας τον καφέ του. Αυτή η φράση ίσως αξίζει περισσότερη προσοχή από δεκάδες τηλεοπτικά παράθυρα.
Η διαφθορά δεν κατοικεί αποκλειστικά σε υπουργικά γραφεία ή πολυτελή επιχειρηματικά κτίρια. Μπορεί να εμφανιστεί σε δημόσιες υπηρεσίες, επαγγελματικούς χώρους, οργανισμούς, επιχειρήσεις, στα γήπεδα, ακόμη και σε θεσμούς που έχουν ως αποστολή τους να προστατεύουν την κοινωνία. Δεν σημαίνει ότι όλοι είναι διεφθαρμένοι. Σημαίνει ότι κανένας χώρος δεν διαθέτει αυτομάτως πιστοποιητικό ηθικής ακεραιότητας. Και εδώ αναλαμβάνει δράση η τηλεοπτική βιομηχανία της αγανάκτησης.
«Αποκλειστικό!», αναφωνεί ο παρουσιαστής. «Συγκλονιστικές αποκαλύψεις!», συμπληρώνει ο επόμενος. Οι ίδιες πληροφορίες επαναλαμβάνονται επί ώρες, με δραματική μουσική, υπονοούμενα και ατελείωτες αναλύσεις. Μέχρι να εμφανιστεί το επόμενο περιστατικό και να αρχίσει καινούργιος κύκλος συγκλονισμού. Μόνο που ο συνεχής θόρυβος δεν παράγει πάντοτε συνείδηση. Μερικές φορές παράγει ανοσία.
Και το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο προβάλλεται η διαφθορά τόσο λιγότερο συζητούμε για τις πραγματικές αιτίες της. Αναζητούμε πρόσωπα για να καταδικάσουμε, αλλά σπανιότερα εξετάζουμε τους μηχανισμούς που επιτρέπουν την παρανομία. Έτσι, η δημόσια αγανάκτηση εξαντλείται στην τηλεοπτική κατανάλωση, χωρίς να μετατρέπεται σε ουσιαστική απαίτηση αλλαγής. Όταν ο πολίτης ακούει καθημερινά ότι «όλοι τα παίρνουν», ότι «τίποτα δεν λειτουργεί» και ότι «κανείς δεν είναι καθαρός», αρχίζει να θεωρεί την παρανομία φυσικό χαρακτηριστικό της κοινωνίας.
Και τότε συμβαίνει κάτι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Η εξαίρεση μετατρέπεται στη συλλογική αντίληψη σε κανόνα. Δεν πρόκειται απλώς για δημοσιογραφική εντύπωση. Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του 2026, το 99% των ερωτηθέντων στην Ελλάδα θεωρεί τη διαφθορά διαδεδομένη. Πρόκειται για καταγραφή αντιλήψεων, όχι για απόδειξη ότι όλοι παρανομούν. Είναι όμως ενδεικτική της βαθιάς δυσπιστίας. Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος. Όχι μόνο στον άνθρωπο που ζητά το φακελάκι, αλλά και στην πεποίθηση ότι χωρίς φακελάκι δεν γίνεται τίποτα. Όχι μόνο σε εκείνον που παραβιάζει τον νόμο, αλλά και στον πολίτη που αρχίζει να πιστεύει ότι η εντιμότητα είναι αφέλεια. Στον φίλαθλο που γνωρίζει πριν ξεκινήσει ο αγώνας ότι όλα είναι στημένα.
Ασφαλώς η Ελλάδα δεν αποτελεί κοινωνία αποκλειστικά διεφθαρμένων ανθρώπων. Υπάρχουν χιλιάδες έντιμοι επαγγελματίες, λειτουργοί και εργαζόμενοι που υπηρετούν καθημερινά το καθήκον τους. Αυτούς όμως σπάνια τους συναντάμε στις τηλεοπτικές εκπομπές. Η συνέπεια δεν προσφέρει εντυπωσιακούς τίτλους. Και όμως, χωρίς αυτούς η κοινωνία δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει. Η αντιμετώπιση της διαφθοράς απαιτεί ελέγχους, διαφάνεια, δικαιοσύνη και πραγματικές συνέπειες για τους παραβάτες. Απαιτεί όμως και κάτι δυσκολότερο. Να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την παρανομία ως αναπόφευκτη πραγματικότητα.
Γιατί όταν ο έντιμος θεωρείται αφελής και ο επιτήδειος ικανός, η διαφθορά αποκτά κάτι πολυτιμότερο από χρήματα. Αποκτά κοινωνική αποδοχή. Και τότε το ερώτημα δεν είναι πόσα ακόμη σκάνδαλα θα αποκαλυφθούν. Είναι αν εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικά. Γιατί μια κοινωνία δεν κινδυνεύει μόνο όταν υπάρχουν άνθρωποι που διαφθείρονται. Κινδυνεύει περισσότερο όταν οι υπόλοιποι παύουν να εκπλήσσονται.
Εφημερίδα Απογευματινή
