Ήταν σχεδόν τόσο αναπόφευκτο όσο και η παραίτηση του σερ Κιρ Στάρμερ: η άμεση απαίτηση του Τζον Σουίνεϊ για ένα δεύτερο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας. Ομολογουμένως, σχεδόν οτιδήποτε θεωρείται πλέον αφορμή για ένα indyref2 (Independence and Referendum 2 – δεύτερο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας), πιθανώς ακόμη και ο αποκλεισμός της Σκωτίας από το Παγκόσμιο Κύπελλο. Ωστόσο, το SNP (Scottish National Party) επιθυμεί να εκμεταλλευθεί τη γνώριμη έννοια του «χάους στο Γουέστμινστερ» για να ενισχύσει το επιχείρημα υπέρ της διάλυσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Το χάος στο Χόλιρουντ, βέβαια, δεν μετράει παρότι βρισκόμαστε ήδη στον τρίτο πρώτο υπουργό μέσα σε ισάριθμα χρόνια. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι τι σηματοδοτεί για τη Σκωτία μια πρωθυπουργία του Άντι Μπέρναμ (εφόσον πραγματοποιηθεί) και τα σημάδια δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Αν και είναι αντίθετος στην ανεξαρτησία, τάσσεται υπέρ της ριζικής αποκέντρωσης εξουσιών και της συνταγματικής μεταρρύθμισης. Υποστηρίζει ότι η απάντηση στη σκωτσέζικη δυσαρέσκεια απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια περισσότερο ομοσπονδιακή και αποκεντρωμένη Ένωση.
Ανασχεδιασμός
Ο κ. Μπέρναμ υποστηρίζει ότι το πολιτικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου χρειάζεται να «ανασχεδιαστεί πλήρως» και, το 2022, δήλωσε ότι η Σκωτία θα πρέπει να απολαμβάνει εξουσίες «όσο το δυνατόν πιο κοντά στην αυτοδιοίκηση», παραμένοντας παράλληλα εντός του Ηνωμένου Βασιλείου. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Εδιμβούργο αποκάλυψε ότι είχε ζητήσει συνάντηση με τη Νίκολα Στέρτζον για να συζητήσουν τα ζητήματα αυτά, αν και υποστήριξε ότι δεν έλαβε ποτέ απάντηση. Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν αυτή η «ανασύνδεση» του συστήματος θα πραγματοποιηθεί ούτε αν ο κ. Μπέρναμ θα επιχειρήσει να επεκτείνει τη φιλοσοφία του «Μαντσεστερισμού» σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο.
Παραμένει ένα ασαφές σχέδιο και, για πολλούς παρατηρητές, μοιάζει ύποπτα με μιί ακόμη εκδοχή των ίδιων πραγμάτων. Ο κ. Μπέρναμ δεν διαθέτει σαφέστερο σχέδιο για τη διακυβέρνηση της Βρετανίας από τον προκάτοχό του, ωστόσο αντιμετωπίζεται από ορισμένους βουλευτές των Εργατικών ως πολιτικός σωτήρας. Ούτε γνωρίζουμε πόσο αποφασιστικά θα επιδιώξει την επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μία κίνηση που, σύμφωνα με τους επικριτές της, θα έβλαπτε την οικονομία και τελικά θα απαιτούσε την εγκατάλειψη της στερλίνας.
Επιστροφή στην ΕΕ
Ωστόσο, οι πολιτικοί συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα απ’ όσα σκοπεύουν να κάνουν. Κατά τη διάρκεια της αναπληρωματικής εκλογής στο Μέικερφιλντ, ο κ. Μπέρναμ δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να αναζωπυρώσει τις αντιπαραθέσεις γύρω από το Brexit, αλλά τον περασμένο Σεπτέμβριο είχε δηλώσει ότι θα ήθελε να δει τη Βρετανία να επιστρέφει στην ΕΕ μέσα στη διάρκεια της ζωής του. Το ευρωπαϊκό ζήτημα, που κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή επί χρόνια, απειλεί τώρα να επιστρέψει στο επίκεντρο.
Αυτό θα αποτελέσει δυσάρεστη εξέλιξη για το περίπου ένα εκατομμύριο Σκωτσέζων που ψήφισαν υπέρ του Brexit. Εξίσου ανησυχητική είναι η προοπτική αναζωπύρωσης της συζήτησης για την ανεξαρτησία. Αυτό ακριβώς μπορεί να προκαλέσει ο κ. Μπέρναμ, είτε σκόπιμα είτε όχι, και αναμφίβολα θα είναι καλοδεχούμενο από το SNP. Ο σερ Κιρ Στάρμερ αντιστάθηκε στις πιέσεις για ένα δεύτερο δημοψήφισμα.
Ένας πολιτικός όμως που δεσμεύεται να ενισχύσει το Χόλιρουντ και να επεκτείνει την αποκέντρωση ενδέχεται να αποδειχθεί πιο πρόθυμος να ικανοποιήσει τις εθνικιστικές απαιτήσεις για μία νέα ψηφοφορία. Ειλικρινά, το τελευταίο που χρειάζεται η Σκωτία είναι μια υπερενισχυμένη αποκέντρωση εξουσιών, δεδομένης της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η χώρα υπό το υφιστάμενο καθεστώς. Έχουμε ήδη δει τις συνέπειες με τη μορφή υψηλότερης φορολογίας. Περισσότερη αποκέντρωση, σε μία περίοδο κατά την οποία η ίδια η αποκέντρωση φαίνεται να δυσλειτουργεί, μοιάζει με λανθασμένη απάντηση. Η παραχώρηση μεγαλύτερου ελέγχου της ενεργειακής πολιτικής στο SNP θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη περισσότερους περιορισμούς στην ανάπτυξη των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της Βόρειας Θάλασσας. Παρότι ο κ. Σουίνεϊ έχει μετριάσει τη ρητορική του σχετικά με τα ορυκτά καύσιμα, η κακή επίδοση του κόμματός του στην περιφέρεια Aberdeen South υποδηλώνει ότι πολλοί ψηφοφόροι εξακολουθούν να μην πείθονται. Εξίσου επικίνδυνη θα ήταν και η παραχώρηση πρόσθετων φορολογικών εξουσιών. Η σκωτσέζικη κυβέρνηση ήδη ελέγχει σημαντικά τμήματα του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, με τις σχετικές δαπάνες να προβλέπεται ότι θα προσεγγίσουν τα 9 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως. Το Χόλιρουντ κάθε άλλο παρά στερείται αρμοδιοτήτων.
Οι επικριτές του θα υποστήριζαν ότι διαθέτει ήδη περισσότερες από αρκετές και δεν τις έχει πάντοτε ασκήσει με σοφία. Η ιδέα ότι τα προβλήματα της Σκωτίας μπορούν να λυθούν απλώς με τη μεταφορά ακόμη περισσότερων εξουσιών προς τον Βορρά μόνο αυτονόητη δεν είναι. Ο κ. Μπέρναμ παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές του ως πανάκεια, αλλά πολλές από τις ίδιες φωνές είχαν κάνει αντίστοιχους ισχυρισμούς στο παρελθόν για τον Τζέρεμι Κόρμπιν και τον σερ Κιρ Στάρμερ.
Επικοινωνιακός
Το βασικό πλεονέκτημά του φαίνεται να είναι η επικοινωνιακή ικανότητά του. Για τους επικριτές του, όμως, το πρόβλημα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνεί, αλλά αυτά που υποστηρίζει. Οι αγορές έδωσαν μία πρώτη ένδειξη νευρικότητας μετά την παραίτηση του σερ Κιρ Στάρμερ, καθώς η στερλίνα υποχώρησε και οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν εν μέσω εικασιών για πιθανή ηγεσία Μπέρναμ. Η Βρετανία αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές προκλήσεις που αφορούν το χρέος, την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα. Οι αντίπαλοί του υποστηρίζουν ότι τα προβλήματα αυτά δεν θα λυθούν μέσω φόρων στον πλούτο ή μεγάλων δαπανηρών εξαγγελιών, όπως η επανακρατικοποίηση της βιομηχανίας ύδρευσης με κόστος 100 δισεκατομμυρίων λιρών, την οποία ο κ. Μπέρναμ έχει υποστηρίξει. Μόλις πριν από λίγους μήνες, ο κ. Μπέρναμ υποστήριζε ότι η Βρετανία εξαρτάται υπερβολικά από τις αγορές ομολόγων.
Ως πρωθυπουργός, όμως, θα είχε ελάχιστες επιλογές πέρα από το να λειτουργήσει εντός των περιορισμών που αυτές επιβάλλουν. Το SNP έχει επίσης υιοθετήσει φόρους στον πλούτο, συμπεριλαμβανομένου του προτεινόμενου «φόρου πολυτελών κατοικιών» για ακίνητα αξίας άνω του 1 εκατομμυρίου λιρών από το 2028. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η υπουργός Οικονομικών, Τζένι Γκίλρουθ, υποστήριξε ότι ουσιαστική φορολογική μεταρρύθμιση θα απαιτούσε σημαντική συνεργασία από το Γουέστμινστερ και κάλεσε σε μία ευρύτερη συζήτηση για αποτελεσματικότερη φορολόγηση του πλούτου.
Πρόθυμος
Ο κ. Μπέρναμ ενδέχεται να είναι πρόθυμος να παράσχει αυτήν τη συνεργασία, ενθαρρύνοντας περαιτέρω φορολογικά μέτρα, παρά τις ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα και τη φυγή επενδύσεων και δημιουργών πλούτου.
Η υποστήριξή του στην αναμόρφωση της συνταγματικής δομής της Βρετανίας, όποια μορφή κι αν λάβει τελικά αυτή, θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την υπόθεση των αυτονομιστών. Ανοίγοντας ξανά αυτό το κουτί της Πανδώρας, ο κ. Μπέρναμ κινδυνεύει να παίξει το παιχνίδι του SNP και να επιταχύνει την πορεία προς ένα ακόμη δημοψήφισμα. Ας μην έχουμε καμία αμφιβολία: ένα υποτιθέμενο νέο ξεκίνημα για το Ηνωμένο Βασίλειο υπό τον κ. Μπέρναμ ως πρωθυπουργό θα μπορούσε να σπείρει τους σπόρους ακόμη μεγαλύτερης διχόνοιας για την Ένωση.
Του Graham Grant / @Associated Newspapers Limited
Εφημερίδα Απογευματινή
