Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε σήμερα την παραίτησή του από την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος, με τη διαδικασία ανάδειξης του διαδόχου του να αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από τον Σεπτέμβριο, οπότε και επαναλειτουργεί το Κοινοβούλιο μετά τη θερινή διακοπή των εργασιών του. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για την ανάδειξη του έβδομου πρωθυπουργού της Βρετανίας μέσα σε μία δεκαετία.
Την ίδια ώρα, η βρετανική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Ένωση αξιολογούν τις προοπτικές διατήρησης της κοινής συνόδου κορυφής που έχει προγραμματιστεί μεταξύ των δύο πλευρών. Η πολιτική αστάθεια που καταγράφεται στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει τις ρίζες της στο δημοψήφισμα για το Brexit, από τη διεξαγωγή του οποίου συμπληρώνονται αύριο, Τρίτη, δέκα χρόνια.
Το δημοψήφισμα που άλλαξε τη Βρετανία
Τον Ιούνιο του 2016, οι Βρετανοί ψηφοφόροι τάχθηκαν με ποσοστό 52% υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, βάζοντας τέλος σε μια σχέση άνω των τεσσάρων δεκαετιών με το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Το αποτέλεσμα προκάλεσε πολιτικό σεισμό εντός και εκτός συνόρων και οδήγησε στην παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος είχε ταχθεί υπέρ της παραμονής στην ΕΕ.
Τη διακυβέρνηση ανέλαβε η Τερέζα Μέι, με αποστολή να υλοποιήσει το Brexit. Ωστόσο, η προσπάθειά της να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση μέσω πρόωρων εκλογών το 2017 γύρισε μπούμερανγκ. Οι Συντηρητικοί έχασαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και αναγκάστηκαν να σχηματίσουν κυβέρνηση με τη στήριξη του βορειοϊρλανδικού Δημοκρατικού Ενωτικού Κόμματος (DUP).
Το αδιέξοδο της Μέι και η άνοδος του Τζόνσον
Οι ατελείωτες διαφωνίες γύρω από τη μορφή που θα έπρεπε να λάβει το Brexit οδήγησαν σε παρατεταμένη πολιτική παράλυση. Η αδυναμία της Μέι να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική στήριξη για τη συμφωνία αποχώρησης οδήγησε τελικά στην παραίτησή της τον Μάιο του 2019.
Διάδοχός της αναδείχθηκε ο Μπόρις Τζόνσον, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της εκστρατείας υπέρ του Brexit. Λίγους μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2019, οδήγησε τους Συντηρητικούς σε σαρωτική εκλογική νίκη με κεντρικό σύνθημα το «Get Brexit Done», εξασφαλίζοντας την ισχυρότερη κοινοβουλευτική πλειοψηφία του κόμματος από το 1987.
Η ολοκλήρωση του Brexit
Η εκλογική επικράτηση του Τζόνσον άνοιξε τον δρόμο για την ολοκλήρωση της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις 31 Ιανουαρίου 2020, το Ηνωμένο Βασίλειο έπαψε και επισήμως να αποτελεί μέλος της ΕΕ, γράφοντας μια πρωτοφανή σελίδα στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Παράλληλα, η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με την πανδημία της Covid-19, η οποία δοκίμασε τις αντοχές του πολιτικού συστήματος και της οικονομίας. Ο ίδιος ο Τζόνσον νοσηλεύτηκε με σοβαρά συμπτώματα της νόσου, ωστόσο τα επόμενα χρόνια η κυβέρνησή του βρέθηκε στο στόχαστρο για σειρά σκανδάλων και πολιτικών λαθών.
Από την Τρας στον Σούνακ
Τον Ιούλιο του 2022, ο Τζόνσον αναγκάστηκε να αποχωρήσει έπειτα από κύμα παραιτήσεων υπουργών και στελεχών της κυβέρνησής του. Τη διαδοχή του ανέλαβε η Λιζ Τρας, η οποία έμελλε να καταγράψει τη συντομότερη πρωθυπουργική θητεία στη σύγχρονη βρετανική ιστορία.
Ο αμφιλεγόμενος «μίνι προϋπολογισμός» της προκάλεσε αναταράξεις στις αγορές, αύξησε το κόστος δανεισμού και έπληξε την αξιοπιστία της χώρας. Έπειτα από μόλις 44 ημέρες στην εξουσία, ανακοίνωσε την παραίτησή της.
Τον Οκτώβριο του 2022, ο Ρίσι Σούνακ ανέλαβε την πρωθυπουργία, επιχειρώντας να επαναφέρει την πολιτική και οικονομική σταθερότητα. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, πέτυχε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση για το καθεστώς της Βόρειας Ιρλανδίας, συμβάλλοντας στη βελτίωση των σχέσεων Λονδίνου και Βρυξελλών.
Η επιστροφή των Εργατικών στην εξουσία
Με τους Συντηρητικούς να καταγράφουν μεγάλη δημοσκοπική φθορά, ο Σούνακ προκήρυξε εκλογές για τις 4 Ιουλίου 2024. Το αποτέλεσμα έφερε θριαμβευτική νίκη των Εργατικών και τον Κιρ Στάρμερ στην πρωθυπουργία.
«Είπαμε ότι θα δώσουμε τέλος στο χάος και θα το κάνουμε», δήλωσε ο νέος πρωθυπουργός μετά την εκλογική επικράτηση του κόμματός του, σηματοδοτώντας το τέλος 14 ετών συντηρητικής διακυβέρνησης.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Στάρμερ προειδοποίησε ότι η κυβέρνηση είχε παραλάβει μια ιδιαίτερα δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση, κάνοντας λόγο για «οικονομική μαύρη τρύπα» και προαναγγέλλοντας δύσκολες αποφάσεις.
Ο πρώτος προϋπολογισμός και η πολιτική φθορά
Τον Οκτώβριο του 2024, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς παρουσίασε τον πρώτο προϋπολογισμό των Εργατικών, ο οποίος περιλάμβανε σημαντικές φορολογικές αυξήσεις, κυρίως μέσω της αύξησης των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης.
Οι επιχειρηματικοί φορείς αντέδρασαν έντονα, ενώ η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με αυξανόμενη κοινωνική και πολιτική πίεση. Παράλληλα, το Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ κατέγραφε ολοένα και μεγαλύτερη δημοσκοπική άνοδο, διεκδικώντας κεντρικό ρόλο στο πολιτικό σκηνικό.
Η άνοδος του Reform UK και οι εσωκομματικές τριβές
Το 2025 και το 2026 η κυβέρνηση Στάρμερ βρέθηκε αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις. Οι αντιδράσεις βουλευτών των Εργατικών ανάγκασαν τον πρωθυπουργό να αναδιπλωθεί σε βασικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, ενώ η πίεση αυξήθηκε λόγω εσωκομματικών αμφισβητήσεων και πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Οι βαριές απώλειες των Εργατικών στις τοπικές εκλογές του Μαΐου 2026 ενίσχυσαν τα ερωτήματα για τη δυνατότητα της κυβέρνησης να διατηρήσει τη λαϊκή της στήριξη. Την ίδια στιγμή, το Reform UK συνέχιζε να διευρύνει την επιρροή του, κεφαλαιοποιώντας τη δυσαρέσκεια σημαντικού τμήματος των ψηφοφόρων.
Μια δεκαετία πολιτικών ανατροπών
Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να αναζητά τη θέση του σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον. Η εναλλαγή έξι πρωθυπουργών μέσα σε μία δεκαετία, οι οικονομικές δυσκολίες και οι διαρκείς πολιτικές ανακατατάξεις καταδεικνύουν ότι οι συνέπειες της ιστορικής εκείνης απόφασης εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη βρετανική πολιτική πραγματικότητα.
