Εχουν περάσει περισσότεροι από πέντε µήνες από τότε που ο πρώην ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαµενεΐ, εξασφάλισε ένα απολύτως άξιο εισιτήριο για την κόλαση χάρη σε µια αµερικανοϊσραηλινή αεροπορική επιδροµή στην Τεχεράνη. Μαζί µε τον υπερήλικο χασάπη σκοτώθηκαν η κόρη του, ένα εγγόνι του (το φύλο δεν αποκαλύφθηκε), ο γαµπρός του και η νύφη του.
Ανάµεσα στους τραυµατίες ήταν και ο πρωτότοκος γιος του Χαµενεΐ -και, όπως αποδείχθηκε, διάδοχός του-, ο 56χρονος Μοτζτάµπα Χαµενεΐ, ο οποίος, σύµφωνα µε το Reuters, υπέστη σοβαρά και παραµορφωτικά τραύµατα στο πρόσωπο, καθώς και σοβαρό τραυµατισµό στο ένα ή και στα δύο πόδια από την επίθεση. Αλλά πού βρίσκεται τώρα; Αυτό είναι το ερώτηµα που πλανάται γύρω από τον de facto ανώτατο ηγέτη του Ιράν από τότε που ανέλαβε το αξίωµα υπό εκείνες τις εξαιρετικές συνθήκες, στις 9 Μαρτίου. Η µέχρι τώρα θητεία του έχει χαρακτηριστεί κυρίως από την απουσία του. Ο Μοτζτάµπα δεν έκανε καµία δηµόσια εµφάνιση µετά τον διορισµό του, κάτι που ίσως ήταν κατανοητό, δεδοµένου ότι οι Αµερικανοί και οι Ισραηλινοί βοµβάρδιζαν τη χώρα και σκότωναν καθηµερινά τους ηγέτες της. Ωστόσο, δεν δηµοσίευσε ούτε καν ένα προηχογραφηµένο βίντεο ή ηχητικό µήνυµα. Αντί γι’ αυτό, ένας παρουσιαστής της κρατικής τηλεόρασης διάβασε δυνατά µια δήλωση που υποτίθεται ότι είχε γράψει ο ίδιος, ενώ στην οθόνη προβαλλόταν µια στατική φωτογραφία του νέου ανώτατου ηγέτη.
Ο Μοτζτάµπα απουσίασε από την κηδεία του πατέρα του στις 4 Ιουλίου (το καθεστώς επικαλέστηκε «λόγους ασφαλείας»). Ούτε απηύθυνε διάγγελµα προς το έθνος για την ιρανική γιορτή του Νοβρούζ στις 20 Μαρτίου, σπάζοντας µια παράδοση 30 ετών – ο πατέρας του απηύθυνε πάντοτε τηλεοπτικό πρωτοχρονιάτικο µήνυµα. Την περασµένη εβδοµάδα, η Ουάσινγκτον επανέλαβε τις αεροπορικές επιδροµές εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων, αφού οι Φρουροί της Ισλαµικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) επιτέθηκαν σε δεξαµενόπλοια που διέρχονταν από τα Στενά του Ορµούζ. Ενας ολοένα και πιο εκνευρισµένος Ντόναλντ Τραµπ δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον «θα διαλύσει τα γαµ…να σκ…ά στο Ιράν». Κι όµως, ακόµη και σε µια τόσο οξεία κρίση η σιωπή συνεχίζεται.
«Είναι εξαιρετικά αµφίβολο αν ο Μοτζτάµπα Χαµενεΐ βρίσκεται σήµερα εν ζωή ή, τουλάχιστον, αν λειτουργεί σε πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα», µου δήλωσε πρώην αξιωµατούχος της Μοσάντ, ο οποίος εργάζεται πλέον στο Jerusalem Centre for Security and Foreign Affairs (JCFA). «Η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του είναι αποκαλυπτική. Ενώ η ανώτατη ηγεσία του ιρανικού καθεστώτος, συµπεριλαµβανοµένων των ίδιων των αδελφών του, παρευρέθη, ο Μοτζτάµπα δεν εµφανίστηκε πουθενά. Στη σιιτική παράδοση και στον ιρανικό πολιτισµό η κηδεία του πατέρα αποτελεί ιερό καθήκον. Η απουσία του παραπέµπει ευθέως σε ανικανότητα και όχι σε επιχειρησιακή προφύλαξη».
Επικρατεί χάος
Ενα κράτος που βρίσκεται στο κατώφλι της απόκτησης πυρηνικών όπλων και σε εµπόλεµη κατάσταση διοικείται -τουλάχιστον θεωρητικά- από έναν άνθρωπο που κανείς δεν έχει δει δηµόσια. Ειλικρινά, επικρατεί χάος. Αµερικανικές πηγές µου λένε ότι, αν ο Μοτζτάµπα είναι ζωντανός, πιθανότατα βρίσκεται σε µια άκρως ασφαλή, κρυφή τοποθεσία, µάλλον υπόγεια. Εχουν διατυπωθεί τα πάντα: από σήραγγες κάτω από την Τεχεράνη µέχρι ένα καταφύγιο κοντά στην ιερή πόλη Κοµ, αλλά κανείς από όσους µίλησα δεν ισχυρίστηκε ότι γνωρίζει µε βεβαιότητα. «Παρά τους πέντε µήνες αδιάκοπων βοµβαρδισµών, οι υπηρεσίες πληροφοριών λειτουργούν µε την παραδοχή ότι το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να διαθέτει αρκετά ασφαλή υπόγεια καταφύγια», µου είπε δυτική πηγή ασφαλείας.
Τα σενάρια
Λοιπόν, είναι ζωντανός ο Μοτζτάµπα; Αν ναι, πού βρίσκεται; Και ελέγχει πράγµατι το Ιράν; Τρεις θεωρίες έχουν επικρατήσει.
1. Η πρώτη (κατά τη γνώµη µου εξαιρετικά απίθανη) υποστηρίζει ότι είναι ζωντανός κάπου στο Ιράν, διοικώντας τη χώρα από κάποια τρύπα όπου κρύβεται, αλλά είναι πολύ τραυµατισµένος για να εµφανιστεί δηµόσια. Αυτή είναι η γραµµή που προωθούν ανώτεροι Ιρανοί αξιωµατούχοι. Σε βίντεο που δηµοσιεύθηκε στις 21 Ιουλίου από τα ιρανικά κρατικά µέσα ενηµέρωσης, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι ο Μοτζτάµπα αναρρώνει. «Το επίπεδο επικοινωνίας µε τον αγαπητό µας ανώτατο ηγέτη αυξάνεται µέρα µε τη µέρα και πρέπει να αυξηθεί ακόµη περισσότερο, ώστε να µπορέσουµε να λύσουµε τα προβλήµατά µας µε την καθοδήγησή του», δήλωσε ο Πεζεσκιάν. Ωστόσο, αυτός ο ισχυρισµός πρέπει να αντιµετωπιστεί µε σκεπτικισµό.
2. Η δεύτερη θεωρία υποστηρίζει ότι έχει διαφύγει στη Ρωσία, η οποία έχει µια µακρά και ατιµωτική παράδοση να προσφέρει καταφύγιο σε ξένους ψυχοπαθείς όταν τα πράγµατα δυσκολεύουν. Αυτή τη στιγµή, για παράδειγµα, ο πρώην πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Ασαντ, µε τον χαρακτηριστικό µακρύ λαιµό του, απολαµβάνει τη «συνταξιοδότησή» του σε µια πολυτελή βίλα στην αποκλειστική συνοικία Ρουµπλιόβκα της Μόσχας. Και πάλι, αµφιβάλλω πολύ γι’ αυτό. Πείτε ό,τι θέλετε για τους µουλάδες: συνήθως δεν το βάζουν στα πόδια.
3. Η τρίτη θεωρία λέει ότι είναι µετά βίας ζωντανός, για παράδειγµα σε κώµα, και σε κάθε περίπτωση ανίκανος να εκπληρώσει ακόµη και τα πιο βασικά του καθήκοντα.
Σύµφωνα µε το σαουδαραβικό κανάλι Al Hadath, οι δηλώσεις που φέρουν το όνοµά του συντάσσονται από τον αρχηγό των Φρουρών της Ισλαµικής Επανάστασης, Αχµάντ Βαχιντί, και τους συναδέλφους του στρατηγούς. Κατά τη γνώµη µου, αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο· και, όπως και να έχει, το ανθρωποκυνηγητό έχει πλέον ξεκινήσει για τα καλά.
Αν ο Μοτζτάµπα είναι πράγµατι ζωντανός, πιστεύεται ότι αποφεύγει τη χρήση τηλεφώνων και υπολογιστών εδώ και περίπου πέντε µήνες. Μάλιστα, ο εξαφανισµένος Μοτζτάµπα απέκτησε ένα νέο παρατσούκλι: «Ο χάρτινος ηγέτης». Μια φήµη ότι ένα οµοίωµα φυσικού µεγέθους από χαρτόνι τον αντικατέστησε σε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση γέννησε ένα viral βίντεο τεχνητής νοηµοσύνης, το οποίο έδειχνε τον «χάρτινο» κληρικό να συµµετέχει σε συναντήσεις µε τον Ντ. Τραµπ και άλλες διεθνείς προσωπικότητες. Η απάντηση του καθεστώτος απλώς έκανε τα πράγµατα χειρότερα. Τα κρατικά µέσα ενηµέρωσης προώθησαν βίντεο δηµιουργηµένα µε τεχνητή νοηµοσύνη, στα οποία ο Μοτζτάµπα εµφανιζόταν να εκφωνεί οµιλίες, να στέκεται δίπλα στον εκλιπόντα πατέρα του και να αγκαλιάζει τον σκοτωµένο διοικητή των Φρουρών της Ισλαµικής Επανάστασης, Κασέµ Σουλεϊµανί. Αυτό το συνθετικό οπτικό υλικό οδήγησε αναπόφευκτα πολλούς Ιρανούς στο συµπέρασµα ότι, αν το καθεστώς διέθετε πραγµατικές εικόνες του υποτιθέµενου ηγέτη του, δεν θα χρειαζόταν να κατασκευάζει ψεύτικες. Ολα αυτά σηµαίνουν ότι η αναζήτηση βασίζεται πλέον στο «Humint», δηλαδή στην ανθρώπινη συλλογή πληροφοριών.
Η Μοσάντ
Μια δυτική πηγή ασφαλείας µου είπε: «Εχει λογική ο Μοτζτάµπα να έχει εξαφανιστεί πλήρως από τα δίκτυα επικοινωνίας. Μην ξεχνάτε ότι η Μοσάντ παραβίασε τις κάµερες κυκλοφορίας της Τεχεράνης για να παρακολουθεί τις µετακινήσεις των σωµατοφυλάκων του πατέρα του. Αυτή τη στιγµή, λοιπόν, όλη η τεχνολογία του κόσµου δεν πρόκειται να σε βοηθήσει [να τον βρεις].
Ηρθε η ώρα να επιστρέψουµε στις παλιές µεθόδους». Για να το πετύχει αυτό, η Μοσάντ βασίζεται έντονα στα µακροχρόνια δίκτυα πρακτόρων που διαθέτει µέσα στο Ιράν, προκειµένου να δει τι µπορεί να ανακαλύψει. Τα δίκτυα αυτά έχουν αποδειχθεί ανεκτίµητα για τους Ισραηλινούς επί δε καετίες, από τη δολοφονία Ιρανών πυρηνικών επιστηµόνων µέχρι τον εντοπισµό πυραυλικών εγκαταστάσεων και κρυφών εγκαταστάσεων του καθεστώτος.
«Το σχέδιο είναι να χρησιµοποιήσουµε ό,τι µέσα διαθέτουµε µέσα στη χώρα – και διαθέτουµε πολλά», λέει η πηγή µου. «Μπορούµε να δωροδοκήσουµε ανθρώπους, να παρακολουθήσουµε τις επικοινωνίες ανώτερων στελεχών του καθεστώτος και ακόµη και να παραβιάσουµε τις εθνικές υποδοµές του Ιράν. Προς το παρόν, το σχέδιο δεν είναι καν να τον σκοτώσουµε. Τουλάχιστον όχι ακόµη. Ο κόσµος απλώς θέλει να µάθει αν είναι ζωντανός».
Αν ο Μοτζτάµπα είναι ζωντανός, θεωρείται ότι επικοινωνεί µέσω σηµειωµάτων γραµµένων σε «µικρά κοµµάτια χαρτί», τα οποία περνούν από µια αλυσίδα αγγελιαφόρων, όπου κάθε άτοµο γνωρίζει µόνο τον αµέσως προηγούµενο και τον αµέσως επόµενο κρίκο. Αξιωµατούχοι της Μοσάντ παροµοιάζουν αυτό το σύστηµα µε εκείνο που χρησιµοποιούσε ο Οσάµα Μπιν Λάντεν για να διαφεύγει από την αµερικανική κατασκοπεία. «Αν είναι ζωντανός», συνεχίζει η πηγή µου, «οι αναφορές ότι δεν βγαίνει ποτέ στο φως της ηµέρας, επειδή φοβάται µήπως εντοπιστεί από αµερικανικούς κατασκοπευτικούς δορυφόρους, θα είχαν απόλυτη λογική: αυτός είναι ο πιο γρήγορος τρόπος για να σκοτωθείς. Θα παραµένει εκτός δικτύου και θα εξυπηρετείται από µια µικρή οµάδα έµπιστων υπασπιστών, σχεδόν σίγουρα από τους Φρουρούς της Ισλαµικής Επανάστασης».
Σχέση µε τους Φρουρούς
Ο ίδιος ο Μοτζτάµπα είναι κληρικός (χαµηλόβαθµος), αλλά πάντοτε διατηρούσε στενούς δεσµούς µε τους Φρουρούς της Ισλαµικής Επανάστασης. Υπηρέτησε για σύντοµο διάστηµα σε µονάδα των Φρουρών κατά τον πόλεµο Ιράν-Ιράκ (1980-1988) και στη συνέχεια ανέλαβε διάφορους ρόλους που συνδέονταν µε τις υπηρεσίες πληροφοριών στην εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση Μπασίτζ και στους Φρουρούς της Ισλαµικής Επανάστασης από το 2009 και µετά.
Ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται ο Μοτζτάµπα, η πραγµατική εξουσία στο Ιράν βρίσκεται πλέον στα χέρια των Φρουρών της Ισλαµικής Επανάστασης και βρίσκεται εκεί εδώ και αρκετό καιρό. Το Σώµα δεν είναι απλώς µια στρατιωτική δύναµη· είναι µια αυτοκρατορία πληροφοριών, πολιτικής και οικονοµίας, ενσωµατωµένη σε όλους τους τοµείς, από τις κατασκευές και την ενέργεια µέχρι τις τράπεζες και τις τηλεπικοινωνίες, ενώ παράλληλα επιβλέπει το περιφερειακό δίκτυο πληρεξουσίων του Ιράν. Η χώρα είναι εδώ και πολύ καιρό ένα πραιτοριανό κράτος µε θρησκευτικό προσωπείο. Ναι, οι µουλάδες στην Κοµ και στην Τεχεράνη εξακολουθούν να έχουν επιρροή, αλλά µετά τον θάνατο του Χαµενεΐ δεν βρίσκονται πλέον στην καρδιά του κράτους.
«Η εξουσία στην Τεχεράνη έχει ουσιαστικά µετατοπιστεί», λέει ο πρώην αξιωµαούχος της Μοσάντ. «Το πραγµατικό κέντρο βάρους είναι πλέον µια χούντα που αποτελείται από τον Βαχιντί (αρχηγό των Φρουρών της Ισλαµικής Επανάστασης) και την ευρύτερη ανώτατη ηγεσία των Φρουρών, µαζί µε τον Μοχαµάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, γραµµατέα του Ανώτατου Συµβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, και άλλους βασικούς ηγέτες του µηχανισµού ασφαλείας. Οι κληρικοί έχουν συστηµατικά παραγκωνιστεί. Οι Φρουροί προσποιούνται ότι λαµβάνουν εντολές από τον Μοτζτάµπα για να διατηρήσουν την εικόνα της συνέχειας· στην πραγµατικότητα, αυτοί κυβερνούν».
Φατρίες και συγκρούσεις
Οπως επισηµαίνει, ωστόσο, η δηµοσιογράφος του «Iran International», Νεγκάρ Μοτζταχεντί, το Ιράν είναι διαχρονικά διχασµένο από εσωτερικές φατρίες. Παράλληλα µε το στρατόπεδο του Βαχιντί και των Φρουρών, υπάρχει επίσης η οµάδα του υπουργού Εξωτερικών Αµπάς Αραγτσί και του προέδρου Πεζεσκιάν, που συγκροτούν το διπλωµατικό και κυβερνητικό στρατόπεδο. Και ήδη συγκρούονται µεταξύ τους. «∆είτε τα σχόλια του Αραγτσί σε ένα πρόσφατο podcast», προσθέτει. «Τον ρώτησαν για τον Μοτζτάµπα και απάντησε ότι δεν τον είχε συναντήσει ποτέ. Αυτό µου έδωσε την εντύπωση ότι ένας ανώτερος αξιωµατούχος ήθελε σκόπιµα να δείξει πως δεν επιθυµεί να ταυτιστεί στενά µε τον Μοτζτάµπα. Αν η ηγεσία του εξακολουθεί να εδραιώνεται ή παραµένει αµφισβητούµενη ή ίσως δεν υφίσταται καν σε ορισµένα τµήµατα του κατεστηµένου, ένας ανώτερος αξιωµατούχος µπορεί να έχει κίνητρο να µη δείχνει προσωπικά συνδεδεµένος µαζί του, ιδιαίτερα αν αργότερα µεταβληθούν οι ισορροπίες ισχύος».
Η αλήθεια είναι ότι, πιθανότατα µετά το τέλος του πολέµου, µία από αυτές τις φατρίες θα επικρατήσει των υπολοίπων και θα κυβερνήσει το Ιράν, ακόµη κι αν συνεχιστεί η µυθοπλασία της διακυβέρνησης από τον Μοτζτάµπα. Το µέλλον δεν προµηνύεται ευοίωνο.
Οπως παρατηρεί η Μοτζταχεντί: «Κάποτε µιλούσαµε για εσωτερικές συγκρούσεις ανάµεσα στους σκληροπυρηνικούς και τους συγκριτικά µεταρρυθµιστές. Οµως µεταρρυθµιστές δεν υπάρχουν πια. Τώρα θα είναι απλώς σκληροπυρηνικός εναντίον σκληροπυρηνικού». Οπως κι αν έχουν τα πράγµατα, οι Φρουροί της Ισλαµικής
Επανάστασης θα παραµείνουν στο επίκεντρο. Και αυτό συνιστά µια βαθιά µεταµόρφωση: η Επαναστατική Φρουρά, που δηµιουργήθηκε για να υπερασπίζεται την Ισλαµική Επανάσταση, έχει γίνει η κύρια κυβερνητική της δύναµη. Η επανάσταση, έπειτα από σχεδόν 50 χρόνια, κατέληξε τελικά να κατασπαράξει τον ίδιο της τον εαυτό. Οπως προσθέτει η Μοτζταχεντί, τα memes που δηµιουργήθηκαν µε τεχνητή νοηµοσύνη και οι ψεύτικες αφίσες εξαφάνισης του Μοτζτάµπα αντικατοπτρίζουν κάτι βαθύτερο από τη χλεύη. «Η πραγµατικότητα είναι ότι ο κόσµος δεν ενδιαφέρεται αν ο Μοτζτάµπα είναι ζωντανός ή νεκρός», λέει. «Γι’ αυτούς είναι ένα πλήρες, έστω και πικρό, αστείο».
«Οµοφυλόφιλος δικτάτορας»
Την ίδια αδιαφορία προκαλούν και οι επίµονες φήµες που κυκλοφορούν στους κύκλους των µυστικών υπηρεσιών και στα δυτικά µέσα ενηµέρωσης, οι οποίες αποκαλύφθηκαν πρώτη φορά δηµοσίως από τη «New York Post» τον Μάρτιο, επικαλούµενη ανώνυµες πηγές των αµερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών και του Λευκού Οίκου, ότι ο Μοτζτάµπα είναι κρυφά οµοφυλόφιλος. Οι ισχυρισµοί ήταν σοκαριστικοί: µια µακροχρόνια σχέση µε άνδρα που εργαζόταν στην οικία της οικογένειας Χαµενεΐ, «επιθετικές σεξουαλικές προσεγγίσεις» προς άνδρες νοσηλευτές κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής του από τα τραύµατα της επίθεσης που σκότωσε τον πατέρα του (ο οποίος, σύµφωνα µε τους ίδιους ισχυρισµούς, αµφέβαλλε για την καταλληλότητα του γιου του ως διαδόχου του εξαιτίας της σεξουαλικότητάς του). Οπως ήταν αναµενόµενο, ο Ντόναλντ Τραµπ βρήκε την ευκαιρία να διασκεδάσει µε το θέµα, αναφερόµενος περιπαικτικά στον «οµοφυλόφιλο δικτάτορα» του Ιράν. Ενας οµοφυλόφιλος ανώτατος ηγέτης ενός καθεστώτος που επί δεκαετίες φυλακίζει και απαγχονίζει άνδρες λόγω οµοφυλοφιλίας. Αν αληθεύει, η ειρωνεία είναι οδυνηρή.
Ωστόσο, µέσα στο Ιράν η αντίδραση δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα αδιάφορο σήκωµα των ώµων. Οπως υποστηρίζει η Μοτζταχεντί, η φήµη δεν κατάφερε να αποκτήσει απήχηση, επειδή, όπως και η ατελείωτη φηµολογία για το πού βρίσκεται ο Μοτζτάµπα, οι περισσότεροι Ιρανοί απλώς δεν ενδιαφέρονται αρκετά γι’ αυτόν ώστε να ενδιαφερθούν µε ποιον κοιµάται.
Ενας φίλος µου στην Τεχεράνη, τον οποίο θα αποκαλέσω «Ρεζά», συµφωνεί. «Τι διαφορά έχει για εµάς αν είναι οµοφυλόφιλος ή όχι, ή αν είναι ζωντανός ή νεκρός;» λέει. «Το καθεστώς θα συνεχίσει να µας τιµωρεί κάθε µέρα. Είτε είναι αυτός είτε κάποιος άλλος κληρικός είτε οι Φρουροί. Ολα το ίδιο είναι».
Στο µεταξύ, το δυτικό ανθρωποκυνηγητό για τον Μοτζτάµπα συνεχίζεται, την ώρα που κανείς µέσα στο Ιράν δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται αρκετά ώστε να τον αναζητήσει πραγµατικά
ΤΟΥ DAVID PATRIKARAKOS/©Associated Newspapers Limited
Κυριακάτικη Απογευματινή
