Σοβαρές επιφυλάξεις για σειρά διατάξεων του νομοσχεδίου του υπουργείου Δικαιοσύνης εκφράζει η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων (ΕνΔΕ), υποστηρίζοντας ότι ορισμένες από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τις εγγυήσεις της δικαστικής ανεξαρτησίας.
Το νομοσχέδιο με τίτλο «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Λοιπές διατάξεις» περιλαμβάνει, σύμφωνα με την Ένωση, σημαντικές αλλαγές που δεν τέθηκαν προηγουμένως σε δημόσια διαβούλευση με τους αρμόδιους φορείς.
Η ΕνΔΕ επισημαίνει ότι συγκεκριμένες ρυθμίσεις προστέθηκαν στο τελικό σχέδιο νόμου χωρίς προηγούμενο θεσμικό διάλογο, γεγονός που, όπως υποστηρίζει, παρακάμπτει τις αρχές της καλής νομοθέτησης.
Αντίδραση για την παράταση των διοικήσεων των δικαστηρίων
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται το άρθρο 37 του νομοσχεδίου, το οποίο προβλέπει την αύξηση της θητείας των διοικήσεων των δικαστηρίων από δύο σε τρία έτη, ενώ παράλληλα παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 τη θητεία των υφιστάμενων διοικήσεων στα μεγάλα δικαστήρια της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά.
Η Ένωση χαρακτηρίζει τη ρύθμιση νέα παρέκκλιση από την αρχή του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων, σημειώνοντας ότι οι διαδοχικές παρατάσεις θητειών κινδυνεύουν να μετατραπούν από προσωρινή λύση σε πάγια πρακτική.
Όπως αναφέρει, το αυτοδιοίκητο αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δικαστική ανεξαρτησία, καθώς επιτρέπει στους δικαστικούς λειτουργούς να εκλέγουν τις διοικήσεις των δικαστηρίων τους, εξασφαλίζοντας την ανανέωση και την εναλλαγή προσώπων.
Η ΕνΔΕ υπενθυμίζει ότι η διετής θητεία είχε καθιερωθεί το 2022 μέσω του νέου Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων, με στόχο την ισορροπία μεταξύ διοικητικών και δικαιοδοτικών καθηκόντων, ενώ είχε περιοριστεί και η δυνατότητα συνεχών επανεκλογών της ίδιας διοίκησης.
Παράλληλα, η Ένωση θέτει ζήτημα για τους πρώην ειρηνοδίκες που εντάχθηκαν στα Πρωτοδικεία μετά την ενοποίηση του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας, επισημαίνοντας ότι ακόμη δεν έχουν αποκτήσει δικαίωμα συμμετοχής στην εκλογή των διοικήσεων των δικαστηρίων όπου πλέον υπηρετούν.
Η ΕνΔΕ ζητά την απόσυρση της διάταξης ή, τουλάχιστον, σαφή δέσμευση ότι η συγκεκριμένη παράταση θα είναι η τελευταία.
Ενστάσεις για το καθεστώς των απολυθέντων δικαστικών λειτουργών
Αντιδράσεις προκαλεί και το άρθρο 38 του νομοσχεδίου, το οποίο τροποποιεί το πλαίσιο αξιοποίησης απολυθέντων δικαστικών λειτουργών.
Με τη νέα ρύθμιση περιορίζεται η δυνατότητα διορισμού τους αποκλειστικά στις γραμματείες των δικαστηρίων, των εισαγγελιών και στις υπηρεσίες του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ενώ καταργείται η δυνατότητα τοποθέτησής τους σε οποιαδήποτε δημόσια διοικητική θέση.
Σύμφωνα με την ΕνΔΕ, η αλλαγή αυτή περιορίζει τις επιλογές αξιοποίησης των συγκεκριμένων λειτουργών από τη δημόσια διοίκηση και ενδέχεται να αποδυναμώσει έναν θεσμό που συνδέεται με την προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας.
Η Ένωση υποστηρίζει ότι δεν έχει προκύψει μέχρι σήμερα πρόβλημα από την τοποθέτηση πρώην δικαστικών λειτουργών σε άλλες υπηρεσίες του Δημοσίου και ζητά να διατηρηθεί το προηγούμενο καθεστώς.
Θετική στάση με επιφυλάξεις για τις αλλαγές στην αναίρεση
Διαφορετική είναι η προσέγγιση της ΕνΔΕ για το άρθρο 59 του νομοσχεδίου, που αφορά τον περιορισμό της δυνατότητας άσκησης αναίρεσης ενώπιον του Αρείου Πάγου.
Η Ένωση αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου του Ανώτατου Δικαστηρίου στην επίλυση σημαντικών νομικών ζητημάτων και στη διασφάλιση της ενιαίας νομολογίας. Παράλληλα, χαρακτηρίζει εύλογη τη δημιουργία μηχανισμού προελέγχου των υποθέσεων που θα εισάγονται στον Άρειο Πάγο, σημειώνοντας ότι αντίστοιχα συστήματα εφαρμόζονται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, εκφράζει επιφυλάξεις για τη διατύπωση της διάταξης, καθώς θεωρεί ότι μπορεί να δημιουργήσει ερμηνευτικές ασάφειες και να οδηγήσει σε αποκλεισμό από την αναίρεση ακόμη και αποφάσεων που δεν έχουν χρηματικό αντικείμενο ή αφορούν απορριπτικές κρίσεις.
Για τον λόγο αυτό ζητά νομοθετική αποσαφήνιση, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι συγκεκριμένες κατηγορίες υποθέσεων δεν θα υπόκεινται στους νέους περιορισμούς.
Κάλεσμα για ουσιαστικό διάλογο
Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων καλεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης να επανεξετάσει τις επίμαχες ρυθμίσεις και να προχωρήσει σε ουσιαστικό διάλογο με τους θεσμικούς φορείς.
Όπως υπογραμμίζει, οι αλλαγές που αφορούν τη λειτουργία των δικαστηρίων, το αυτοδιοίκητο και την υπηρεσιακή κατάσταση των δικαστικών λειτουργών απαιτούν διαφάνεια, ευρεία συναίνεση και πλήρη σεβασμό στις αρχές της καλής νομοθέτησης.
