Σε σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας εξελίσσεται η κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου, καθώς η μετάδοσή του καταγράφεται σε ολοένα περισσότερες περιοχές της Ευρώπης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο με νευρολογικές επιπλοκές.
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, εξηγεί ποιοι ανήκουν στις ομάδες υψηλότερου κινδύνου, ποια συμπτώματα θα πρέπει να κινητοποιούν τους ασθενείς και ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις της λοίμωξης.
Οι περισσότερες λοιμώξεις δεν προκαλούν συμπτώματα
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου παραμένει ασυμπτωματική. Σε ένα μικρότερο ποσοστό, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως πυρετός, πονοκέφαλος και μυϊκοί πόνοι.
Σε λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων, ο ιός μπορεί να προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας τη λεγόμενη νευροδιεισδυτική μορφή της νόσου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα, ενώ η κατάσταση ενδέχεται να απαιτήσει νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Σε σοβαρές περιπτώσεις είναι πιθανό να προκύψουν μακροχρόνιες νευρολογικές επιπλοκές ή ακόμη και να επέλθει ο θάνατος.
Η ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου
Ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι, με την ηλικία να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιβαρυντικούς παράγοντες.
Σύμφωνα με τα φετινά στοιχεία του ΕΟΔΥ που επικαλείται η κ. Ψαλτοπούλου, οι θάνατοι αφορούσαν ασθενείς ηλικίας άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των ασθενών που κατέληξαν ήταν τα 82 έτη, με το ηλικιακό εύρος να κυμαίνεται από 66 έως 91 ετών.
Μελέτες έχουν δείξει επίσης αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης σε άτομα με ορισμένα υποκείμενα νοσήματα ή καταστάσεις, μεταξύ των οποίων η χρόνια νεφρική νόσος, η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, αιματολογικές κακοήθειες και ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.
Αυξημένος κίνδυνος έχει καταγραφεί ακόμη σε άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, ενώ επιβαρυντικά φαίνεται να λειτουργούν και άλλοι παράγοντες, όπως το ανδρικό φύλο και ορισμένες διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ.
Ποια συμπτώματα συνδέονται με τη σοβαρή μορφή
Στις σοβαρές μορφές της λοίμωξης, ο πυρετός αποτελεί ένα από τα συχνότερα συμπτώματα. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2025, κατέγραψε πυρετό στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετο στο 58% και κόπωση στο 50%.
Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις, ο πονοκέφαλος εμφανίστηκε περίπου στους μισούς ασθενείς, ενώ διαταραχές της νοητικής κατάστασης καταγράφηκαν στο 39% και εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%.
Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα στο συγκεκριμένο σύνολο μελετών ανήλθε στο 9,2%.
Οι συννοσηρότητες επηρεάζουν την πρόγνωση
Η παρουσία άλλων προβλημάτων υγείας μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την εξέλιξη μιας σοβαρής λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου.
Ιδιαίτερα ισχυρή συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο θανάτου έχει καταγραφεί για τη χρόνια νεφρική νόσο, ενώ αυξημένο κίνδυνο φαίνεται να συνδέεται επίσης με την υπέρταση και τον σακχαρώδη διαβήτη.
Σε μετα-ανάλυση που περιέλαβε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 μελέτες και δημοσιεύθηκε το 2026, η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε στο 6%. Στους ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ, ωστόσο, η θνητότητα προσέγγισε το 62%, γεγονός που καταδεικνύει τη μεγάλη διαφορά στην πρόγνωση ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο JAMA το 2025, η θνητότητα στις σοβαρές μορφές της λοίμωξης υπολογίζεται περίπου στο 10%, ενώ μπορεί να αυξηθεί σημαντικά στους ηλικιωμένους και στους βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Οι επιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν και μετά την ανάρρωση
Η λοίμωξη δεν τελειώνει απαραίτητα με την αντιμετώπιση της οξείας φάσης. Σε ασθενείς που επιβιώνουν μετά από σοβαρή νόσηση έχουν καταγραφεί συμπτώματα που μπορεί να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η επίμονη κόπωση έχει αναφερθεί σε ποσοστά από 37% έως 75%, ενώ προβλήματα μνήμης έχουν καταγραφεί στο 11%-57% των ασθενών. Δυσκολίες συγκέντρωσης εμφανίστηκαν στο 17%-48%, ενώ συμπτώματα κατάθλιψης αναφέρθηκαν στο 17%-38%.
Όπως επισημαίνει η κ. Ψαλτοπούλου, η συνολική επιβάρυνση από τον ιό δεν αποτυπώνεται μόνο μέσα από τα περιστατικά νοσηλείας και τους θανάτους, καθώς ορισμένοι ασθενείς αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες συνέπειες μετά την οξεία λοίμωξη.
Δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ή εμβόλιο
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο για την αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για χρήση στον άνθρωπο.
Η θεραπεία είναι κατά κύριο λόγο υποστηρικτική και επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των επιπλοκών, όπως η αναπνευστική ανεπάρκεια, οι επιληπτικές κρίσεις και οι διαταραχές των υγρών και των ηλεκτρολυτών.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν έχουν τεκμηριώσει σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας. Παράλληλα, συνεχίζεται η έρευνα για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τα μονοκλωνικά αντισώματα.
Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο
Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων κουνουπιών, γεγονός που καθιστά την πρόληψη βασικό μέσο προστασίας.
Η κυκλοφορία του ιού στην Ευρώπη επεκτείνεται, με κρούσματα να καταγράφονται το 2026 σε χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία και χώρες των Βαλκανίων.
Η εξάπλωση συνδέεται με έναν συνδυασμό παραγόντων, μεταξύ των οποίων οι κλιματικές συνθήκες, η παρουσία και η δυναμική των πληθυσμών των κουνουπιών, η ανθρώπινη δραστηριότητα και οι αλλαγές στο αστικό και φυσικό περιβάλλον.
Για τον λόγο αυτό, η προστασία από τα κουνούπια και η εφαρμογή των συστάσεων των αρμόδιων υγειονομικών αρχών παραμένουν καθοριστικής σημασίας, ιδιαίτερα για τα άτομα που ανήκουν στις ομάδες υψηλότερου κινδύνου.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
