Hταν 11 Σεπτεμβρίου 2001. Το τρομοκρατικό χτύπημα στους ∆ίδυμους Πύργους και στο Εμπορικό Κέντρο της Νέας Υόρκης σηματοδότησε μια νέα τροπή της ιστορίας της ανθρωπότητας: 2.977 νεκροί, 25.000 τραυματίες και περίπου 10 δισ. δολάρια το κόστος των ζημιών σε υποδομές και άλλες ιδιοκτησίες. Και μαζί, ο ναός του Αγίου Νικολάου, σύμβολο και τόπος ιερός, εκεί όπου αγέρωχα δέσποζε δίπλα στους πύργους, μετά το χτύπημα καταστράφηκε ολοσχερώς, ισοπεδώθηκε.
Σε αυτό το τραγικό σταυροδρόμι, ο ισοπεδωμένος ναός του Αγίου Νικολάου πυροδότησε ένα όραμα, μια πρόκληση για την Ομογένεια της Αμερικής: να ανεγείρει έναν νέο ναό, που θα υπενθυμίζει σε κάθε προσκυνητή την ορθόδοξη μαρτυρία για την πορεία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Η Ιερά Αρχιεπισκοπή της Αμερικής, στη δικαιοδοσία της οποίας ανήκει ο χώρος, αποφάσισε να αναθέσει την αγιογράφηση του νέου ναού του Αγίου Νικολάου σε μια μονή του Αγίου Ορους, τη Μονή Ξενοφώντος, γνωστή, μεταξύ άλλων, και για τον ξακουστό αγιογράφο της, π. Λουκά, που μονάζει σε αυτήν. Συναντήσαμε τον π. Λουκά και ζητήσαμε να ζωντανέψει στη μνήμη του εικόνες και θύμησες από την όλη παρουσία του κατά την αγιογράφηση του ναού.
«Μεγάλη όντως η τιμή για τη Μονή Ξενοφώντος του Αγίου Ορους. Ως αγιογράφος της μονής, ας μου επιτραπεί να δω το όλο θέμα από λίγο μακριά. Από τη μια μεριά βλέπω τη Νέα Υόρκη, με τους πανύψηλους ουρανοξύστες, το γυαλί και το ατσάλι να προσπαθούν να φτάσουν στον ουρανό. Να αδράξουν ό,τι μπορεί να προσφέρει ο κόσμος. Να εγκαθιδρύσουν ένα βασίλειο αυτού του κόσμου, που θα προσφέρει απλόχερα δόξα, πλούτο και ευτυχία. Αλλά ξαφνικά, αυτό το βασίλειο θα σειστεί και την ευημερία θα αντικαταστήσει ο φόβος.
Η ανθρωπότητα ίσως κατάλαβε ότι η όλη κοσμοθεωρία που επικρατεί κάπου έχασε το νόημά της. Ο ναός του Αγίου Νικολάου δείχνει μια άλλη θεώρηση της ζωής», σημειώνει ο π. Λουκάς.
Οταν θυμάται το χρονικό διάστημα που αγιογραφούσε τον ναό, συγκινείται. «Ηταν για εμένα στιγμές πρωτόγνωρες, άκρως ευαίσθητες, ιδιαίτερα ανθρώπινες. Γιατί ένιωθες την παρουσία όλων εκείνων των ανθρώπων που χάθηκαν ξαφνικά. Ταυτόχρονα, όμως, συναντούσες την ελπίδα όσων, με δισταγμό στην αρχή, με περισσότερο θάρρος αργότερα -το έβλεπες στα μάτια των περαστικών, των συγγενών-, διέρχονταν σχεδόν καθημερινά, για να αφήσουν ένα λουλούδι στο Σημείο Μηδέν της Νέας Υόρκης».
Για όλο το χρονικό διάστημα που εργάστηκε στην αγιογράφηση του ναού, ο π. Λουκάς, όπως διηγείται, ένιωσε να ενώνονται δύο κόσμοι, το χθες και το σήμερα, ο φόβος που πέρασε και η ελπίδα που όλοι προσμένουν να φανεί. Και αυτή δεν άργησε! Η ολοκλήρωση της αγιογράφησης του ναού αποτέλεσε και την αποτύπωση σε πράξη μιας νέας απαρχής, που όλοι εύχονταν να μη θυμίζει τίποτε από τα περασμένα.
O συμβολισμός
«Ο κύριος προβληματισμός που εκπηγάζει από τις αγιογραφίες του Αγίου Νικολάου δεν είναι ίσως η καλλιτεχνική τους αρτιότητα, που αξίζει να προσέξουμε. Αλλωστε, θα μπορούσαν άλλοι αγιογράφοι να επιτελέσουν το έργο αυτό πολύ καλύτερα. Είναι ο πνευματικός τους συμβολισμός που θα επικρατήσει ως το μήνυμα που θα απορρέει από εκεί. Και αυτό θα είναι και η δική μας ευχή: αυτό το έργο να μην παραμείνει απλά ένα καλλιτέχνημα, αλλά ένας “ευαγγελισμός” ολοκλήρου του κόσμου. Και σε αυτόν τον “ευαγγελισμό” το Aγιον Oρος συνέβαλε καθοριστικά», τονίζει ο π. Λουκάς.
Ρωτήσαμε τον αγιογράφο του ναού του Aγίου Νικολάου για τα συναισθήματα που βίωνε όταν καθημερινά βρισκόταν και περπατούσε στον τόπο της τραγωδίας. Σκέφτηκε, έσκυψε το κεφάλι και δάκρυσε, αναλογιζόμενος τον ανθρώπινο πόνο από τον οποίο καθένας διακατέχεται στον χώρο αυτόν.
«Το σημείο είναι φορτισμένο με ξεχωριστή δυναμική. Από τη μια μεριά, εδώ συναντώνται όλες οι εγκόσμιες επιδιώξεις πλουτισμού, ισχύος και κυριαρχίας και από την άλλη ο συνωστισμός όλων των φυλών και γλωσσών που προσπαθούν να βρουν μια θέση, να σταθεροποιηθούν στην κοινωνική ζωή», συμπληρώνει ο π. Λουκάς.
«Και πώς είναι για έναν Αγιορείτη μοναχό να ζει, έστω προσωρινά, μακριά από τη μονή όπου είναι ενταγμένος;», ρωτήσαμε τον αγιογράφο. Και ο π. Λουκάς, αναπολώντας συναισθηματικά τις ώρες και τον χρόνο που δαπάνησε εκεί, στον τόπο της καταστροφής, σημείωσε: «Το Αγιον Ορος, τόπος προσευχής, τόπος απαρνήσεως των γηίνων, της αφιερώσεως στον Θεό, στέκεται από την άλλη πλευρά, για να δώσει μια διαφορετική αξιολόγηση των ιδανικών που διέπουν τη ζωή.
Οντας έξω του κόσμου, ο μοναχός δεν θα πάψει να ενδιαφέρεται και να εύχεται στον Θεό υπέρ του κόσμου. ∆εν θα πάψει να είναι φορέας πολιτισμού και δημιουργός πολιτισμού. Αλλωστε, τα μοναστήρια διέσωσαν για τις ερχόμενες γενιές την πνευματική αλλά και την πολιτιστική παρακαταθήκη που παρέλαβαν. ∆εν θα πάψουν να εκφράζουν τη μαρτυρία της ησυχίας, της αποταγής κάθε περιττού και ματαίου, της εσωτερικής ειρήνης, της αναζήτησης του Θεού. Είναι όλα αυτά που λείπουν σήμερα από τον ορίζοντα του κόσμου».
«Τι θέλετε να πείτε σε όσους διαβάζουν αυτή την ώρα τη συνέντευξή σας;», ρωτήσαμε. «Σήμερα ο άνθρωπος απεμπολεί την ομορφιά για χάρη του χρήσιμου. Από δημιουργός πολιτισμού κατάντησε καταναλωτής πολιτισμού. Ανταλλάσσει το αιώνιο με το εφήμερο. Πιστεύω πως ο σημερινός άνθρωπος πεινάει περισσότερο για την αλήθεια, τη γνησιότητα, την ομορφιά, για την επανεύρεση της πνευματικής του υποστάσεως», κατέληξε ο π. Λουκάς.
Τον αφήσαμε να συνεχίσει την πνευματική του εργασία. Ευχή όλων κάθε προσκυνητής του Αγίου Νικολάου, εκεί στη Νέα Υόρκη, ανάμεσα στις ορθόδοξες αγιογραφίες και την ιερότητα του τόπου, να θυμάται πως η ελπίδα γεννιέται καθημερινά και «αγιογραφείται» με τα χρώματα που καθένας τής προσδίδει στην καθημερινότητά του…
Κυριακάτικη Απογευματινή
