Η απώλεια ενός ανθρώπου είναι πάντα μια στιγμή για να σταματήσουμε και να αναρωτηθούμε: Τι δεν πήγε καλά; Υπήρχε κάτι που θα μπορούσε να έχει γίνει διαφορετικά; Τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα από εδώ και πέρα;
Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν ένα σοβαρό περιστατικό φέρνει στο προσκήνιο τη λειτουργία ενός ολόκληρου συστήματος. Με αφορμή την υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη, η συζήτηση για την εποπτεία της ιδιωτικής υγείας είναι απολύτως θεμιτή και χρήσιμη. Δεν πρέπει όμως να γίνεται με μύθους και ανακριβείς ισχυρισμούς.
Ακούστηκε τις τελευταίες ημέρες ότι δήθεν από το 2019 καταργήθηκαν οι έλεγχοι στην ιδιωτική υγεία. Ότι το κράτος αποσύρθηκε από την εποπτεία ιδιωτικών ιατρείων, διαγνωστικών κέντρων και κέντρων αισθητικής. Και ότι οι αρμοδιότητες μεταφέρθηκαν στους ιατρικούς συλλόγους από τη σημερινή κυβέρνηση.
Τίποτα από αυτά δεν αποτυπώνει την πραγματικότητα.
Το 2019 πράγματι έπαψε να υπάρχει το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας ως ξεχωριστή υπηρεσιακή δομή του υπουργείου Υγείας. Οι ελεγκτικές του αρμοδιότητες, όμως, όπως και το ανθρώπινο δυναμικό του, μεταφέρθηκαν στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Δεν καταργήθηκε ο έλεγχος. Άλλαξε ο θεσμός που τον ασκεί.
Και η αλλαγή αυτή δεν ήταν απλώς διοικητική. Εντάχθηκε σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση με τη δημιουργία ενός ενιαίου, ανεξάρτητου ελεγκτικού θεσμού, στον οποίο συγκεντρώθηκαν οι αρμοδιότητες προηγούμενων ελεγκτικών σωμάτων. Ο στόχος ήταν να περιοριστούν ο κατακερματισμός και οι επικαλύψεις και να δημιουργηθεί ένα πιο σύγχρονο και συνεκτικό σύστημα ελέγχου, όπως έχει ήδη δημόσια αναγνωριστεί ότι συνέβη από τον ΟΟΣΑ.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Σημαίνει ότι οι έλεγχοι στην υγεία δεν είναι μια θεωρητική δυνατότητα που υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Από την ίδρυση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας έως τον Ιούνιο του 2026 έχουν εκδοθεί περισσότερα από 2.500 πορίσματα ειδικών ελέγχων για την προστασία της δημόσιας υγείας, περισσότερα από 1.500 πορίσματα τακτικού ελεγκτικού έργου και έχουν ολοκληρωθεί περίπου 1.400 διερευνήσεις. Έχουν πραγματοποιηθεί 287 έλεγχοι σε ιδιωτικές μονάδες υγείας, ενώ τουλάχιστον 40 υποθέσεις αφορούσαν προκαταρκτικές εξετάσεις κατόπιν εισαγγελικών παραγγελιών.
Και οι τακτικοί έλεγχοι αυξήθηκαν από 11 το 2020 σε 374 το 2025, χωρίς σε αυτούς να υπολογίζονται οι έκτακτοι έλεγχοι, οι διερευνήσεις καταγγελιών, οι ΕΔΕ και οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται κατόπιν εισαγγελικών παραγγελιών.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για έναν ελεγκτικό μηχανισμό που απουσιάζει. Ελέγχονται ιδιωτικά ιατρεία, κλινικές, διαγνωστικά κέντρα, φαρμακεία, δομές ψυχικής υγείας και κέντρα αισθητικής. Εξετάζεται η νομιμότητα των εγκαταστάσεων, η ύπαρξη της απαιτούμενης άδειας, η παρουσία επιστημονικά υπευθύνου, τα επαγγελματικά προσόντα του προσωπικού, η τήρηση της ιατρικής δεοντολογίας και, όπου απαιτείται, η ορθή συνταγογράφηση.
Και οι έλεγχοι δεν είναι τυπικές διαδικασίες. Έχουν εντοπιστεί περιπτώσεις όπου πραγματοποιούνταν ιατρικές ή αισθητικές πράξεις από πρόσωπα χωρίς τα απαιτούμενα προσόντα, λειτουργούσαν δομές χωρίς την υποχρεωτική παρουσία επιστημονικά υπευθύνου ή χωρίς άδεια λειτουργίας και απασχολούνταν πρόσωπα χωρίς τις νόμιμες επαγγελματικές προϋποθέσεις. Σοβαρές περιπτώσεις έχουν διαβιβαστεί στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα και στην Εισαγγελία.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη σύγχυση που πρέπει να ξεκαθαρίσει.
Η αρμοδιότητα για τη χορήγηση, αναστολή ή ανάκληση των αδειών λειτουργίας ιατρείων και πολυϊατρείων μεταφέρθηκε στους κατά τόπους ιατρικούς και οδοντιατρικούς συλλόγους με τον νόμο 4025/2011, επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, και τέθηκε σε ισχύ από το 2012. Το ίδιο θεσμικό πλαίσιο παρέμεινε σε ισχύ και επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Άρα δεν πρόκειται για επιλογή που έκανε το 2019 η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Και κυρίως: η αρμοδιότητα των ιατρικών συλλόγων για την αδειοδότηση δεν σημαίνει κατάργηση του κρατικού ελέγχου. Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας εξακολουθεί να διενεργεί αυτοτελείς ελέγχους, να εξετάζει καταγγελίες και να πραγματοποιεί συστημικούς και στοχευμένους ελέγχους.
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι πρέπει να θεωρήσουμε πως το σύστημα είναι τέλειο.
Κανένα σύστημα ελέγχου δεν είναι τέλειο. Και κάθε φορά που μια ανθρώπινη ζωή χάνεται ή αποκαλύπτεται μια σοβαρή παραβατική συμπεριφορά, η πολιτεία οφείλει να εξετάζει αν υπήρχε ένα κενό που δεν εντοπίστηκε έγκαιρα και τι μπορεί να γίνει καλύτερα.
Αυτό σημαίνει ανάληψη ευθύνης.
Το πραγματικό ζητούμενο σήμερα δεν είναι απλώς να έχουμε περισσότερους ελέγχους. Είναι να έχουμε εξυπνότερους, πιο στοχευμένους και αποτελεσματικούς ελέγχους.
Η τεχνολογία μάς δίνει πλέον αυτήν τη δυνατότητα.
Για χρόνια το μοντέλο σε μεγάλο βαθμό απλώς υποδεχόταν καταγγελίες: κάποιος καταγγέλλει, η καταγγελία αξιολογείται και στη συνέχεια ξεκινά ο έλεγχος. Σήμερα μπορούμε να κάνουμε ένα ακόμη βήμα. Να αξιοποιούμε δεδομένα και ψηφιακά ίχνη ώστε να εντοπίζουμε νωρίτερα πού υπάρχουν ενδείξεις κινδύνου και να κατευθύνουμε εκεί τους ελεγκτικούς πόρους.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει η νέα ψηφιακή εφαρμογή MedWatch του υπουργείου Υγείας.
Με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης παρακολουθεί την ψηφιακή παρουσία ιδιωτικών δομών υγείας και τις ιατρικές διαφημίσεις στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα ευρήματα μπορούν στη συνέχεια να διασταυρώνονται με στοιχεία όπως η άδεια λειτουργίας, η ειδικότητα του γιατρού και ο προβλεπόμενος εξοπλισμός.
Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί 231 μονάδες που χρήζουν ελέγχου και η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει.
Αυτό είναι μια σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας. Δεν περιμένουμε πάντοτε να γίνει πρώτα η παράβαση, να υποστεί κάποιος πολίτης τις συνέπειές της και μετά να πληροφορηθεί το κράτος τι συνέβη. Χρησιμοποιούμε τα διαθέσιμα δεδομένα για να εντοπίσουμε έγκαιρα τις ενδείξεις και να κατευθύνουμε τον έλεγχο εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος.
Το ίδιο ισχύει και για τον πολίτη. Δημιουργείται εφαρμογή μέσω της οποίας θα μπορεί να ελέγχει ψηφιακά το προφίλ ενός ιατρείου και του γιατρού πριν λάβει μια υπηρεσία, αλλά και να υποβάλλει καταγγελία για πιθανές παραβάσεις στις αρμόδιες Αρχές.
Αυτό είναι το κράτος που χρειαζόμαστε σήμερα.
Ένα κράτος προνοητικό που δεν περιμένει απλώς τις καταγγελίες. Που χρησιμοποιεί δεδομένα. Αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη. Κατευθύνει τους ελεγκτικούς του πόρους εκεί όπου υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Δίνει περισσότερα εργαλεία στον ίδιο τον πολίτη.
Αλλά και ένα κράτος που δεν φοβάται να κοιτάξει τον εαυτό του στον καθρέφτη.
Η συζήτηση για την ιδιωτική υγεία δεν πρέπει να γίνει ούτε πεδίο συγκάλυψης ευθυνών ούτε πεδίο πολιτικής εκμετάλλευσης μιας ανθρώπινης τραγωδίας από την αντιπολίτευση. Χρειάζεται σοβαρότητα, στοιχεία και, πάνω από όλα, σεβασμό στον άνθρωπο που χάθηκε, την οικογένειά του αλλά και σε όλους τους Έλληνες και τις Ελληνίδες που τον θαύμαζαν.
Η δημόσια διοίκηση πρέπει να βελτιώνεται διαρκώς. Να μαθαίνει από τα περιστατικά. Να κλείνει κενά. Να αξιοποιεί κάθε νέο εργαλείο. Και να περνά από το μοντέλο του ελέγχου που έρχεται μετά το πρόβλημα στο μοντέλο της πρόληψης που μπορεί να το εντοπίσει πριν γίνει πρόβλημα.
Αυτός είναι ο πραγματικός στόχος: όχι ένα κράτος που απλώς ελέγχει περισσότερο, αλλά ένα κράτος που βλέπει νωρίτερα, παρεμβαίνει στοχευμένα και προστατεύει καλύτερα.
Γιατί στην υγεία, όπως και παντού στη δημόσια πολιτική, η επιτυχία δεν μετριέται μόνο από το πόσους ελέγχους κάναμε. Μετριέται και από το πόσα προβλήματα προλάβαμε. Και τελικά, από το πόσους ανθρώπους προστατεύσαμε.
Ο κ. Σκέρτσος είναι υπουργός Επικρατείας
Εφημερίδα Απογευματινή
