Θα καταστεί τελικά, ίσως ακόμα και στο ορατό χρονικό διάστημα, η χώρα μας, αλλά και ολόκληρη η Νότια Ευρώπη, άλλη μία… εξωτική περιοχή του πλανήτη, με κουνούπια, σκνίπες, ακόμα και νυχτερίδες να μεταφέρουν και, ενίοτε, να μεταδίδουν στους ανθρώπους τους πιο «περίεργους» ιούς, οι οποίοι συναντώνται σήμερα σχεδόν αποκλειστικά στην Ασία, την Αφρική και τη Νότια Αμερική;
Σύμφωνα με όσα μας εξηγεί σήμερα στην «Κυριακάτικη Απογευματινή» ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας, κλινικός ιολόγος, Γκίκας Μαγιορκίνης, «η κλιματική αλλαγή είναι βασικός καταλυτικός παράγοντας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εμφάνιση “εξωτικών” ιών από τις τροπικές περιοχές σε περιοχές της Ευρώπης.
Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις, η αποψίλωση των δασών, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που οδηγούν σε μετακίνηση ζώων, δημιουργούν τις συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση και την εξάπλωση νέων ιογενών επιδημιών».
Είτε σφοδρές βροχοπτώσεις έχουμε στο εγγύς μέλλον είτε εξαντλητική ξηρασία, στη χώρα μας και στην υπόλοιπη Νότια Ευρώπη, με την Ολλανδία να έχει ήδη κηρύξει κατάσταση λειψυδρίας, το μέλλον φαντάζει οδυνηρό, όσον αφορά τη διαμόρφωση ευνοϊκών κλιματικών συνθηκών για τη διαβίωση σε αυτή την περιοχή των πιο εξωτικών πλασμάτων…
Ο Γκίκας Μαγιορκίνης αναφέρει χαρακτηριστικά, ειδικά για το ενδεχόμενο της ξηρασίας: «Η έντονη ξηρασία είναι πιθανό να οδηγήσει σε ανατροπές της οικολογίας των ζώων σε ευρύτερη κλίμακα, που με τη σειρά της μπορεί να διαταράξει ισορροπίες μεταξύ ξενιστών και παθογόνων. Για παράδειγμα, μπορεί να αλλάξει την οικολογία των λεγόμενων “φορέων”, όπως είναι τα κουνούπια και οι σκνίπες, με συνέπεια να βρουν την “ευκαιρία” διάφοροι ιοί που μεταδίδονται μέσω αυτών να εξαπλωθούν. Τέτοιοι ιοί είναι ο δάγκειος πυρετός, ο κίτρινος πυρετός, ο ιός Ζίκα, ο ιός Τσικουνγκούνια κ.ά. Σε μακροχρόνια κλίμακα, είναι πιθανόν να δούμε σημαντικές ανατροπές, που μπορεί να φέρουν αυτούς τους ιούς στη γειτονιά μας».
Ενας βασικός μηχανισμός για τις αλλαγές, τις οποίες ενδέχεται να ζήσουμε κι εμείς κάποτε, είναι η μεταβολή των οικοσυστημάτων. Ο Γκίκας Μαγιορκίνης εκτιμά βασίμως -το βλέπουμε ήδη- ότι «καθώς τα φυσικά ενδιαιτήματα αλλάζουν ή καταστρέφονται, πολλά άγρια ζώα αναγκάζονται να μετακινηθούν πιο κοντά σε ανθρώπινους πληθυσμούς, κτηνοτροφικές μονάδες ή καλλιέργειες. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες επαφής ανάμεσα σε ανθρώπους, κατοικίδια ζώα και άγρια είδη, που είναι και η πηγή των ιών που προκαλούν πανδημίες».
Υψηλές θερμοκρασίες
Για τον καθηγητή Γκίκα Μαγιορκίνη, «το βασικό στοιχείο είναι ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τους φορείς μετάδοσης, όπως τα κουνούπια, τις σκνίπες και τα τσιμπούρια. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι αλλαγές στην υγρασία μπορούν να επιτρέψουν στα έντομα αυτά να επιβιώσουν σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσαν, λόγω του κρύου. Για παράδειγμα, κουνούπια που βλέπαμε σε περιοχές της Αφρικής μπορούν να αρχίσουν να εγκαθίστανται στη μεσογειακή Ευρώπη ή και ακόμα βορειότερα. Ετσι, ιοί που μεταδίδονται από έντομα, όπως ο ιός του ∆υτικού Νείλου, ο δάγκειος πυρετός, ο Τσικουνγκούνια ή ο ιός Ζίκα, μέσω της εγκατάστασης των κουνουπιών σε νέα γεωγραφικά περιβάλλοντα μπορεί να εξαπλωθούν σε νέους πληθυσμούς που δεν είχαν προηγούμενη ανοσία».
Ομως, τα πράγματα δεν σταματούν εδώ. Οποιοδήποτε ακραίο καιρικό φαινόμενο δεν μπορεί παρά να έχει επιπτώσεις στις ζωές όλων μας, στον βαθμό κατά τον οποίο μιλάμε για ικανή χρονική διάρκεια στην εκδήλωση τέτοιων κλιματικών φαινομένων.
Ο Γκίκας Μαγιορκίνης ξεκαθαρίζει με σαφήνεια: «Τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο επιδημιών. Οι πλημμύρες μπορεί να καταστρέψουν συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης και να δημιουργήσουν εστίες στάσιμου νερού, όπου αναπαράγονται κουνούπια. Οι τυφώνες μπορεί να οδηγήσουν σε εκτόπιση πληθυσμούς πτηνών που είναι φορείς ιογενών λοιμώξεων, όπως π.χ. ο ιός του ∆υτικού Νείλου αλλά και η γρίπη των πτηνών. Μην ξεχνάμε ότι ένας σημαντικός αριθμός παθογόνων εξαιρετικά επικίνδυνων ιών, όπως ο ιός της λύσσας, οι φιλοϊοί (Εμπολα, Μάρμπουργκ), οι κορονοϊοί (MERS-CoV, SARS-CoV), έχει εντοπιστεί σε νυχτερίδες, των οποίων τα οικοσυστήματα είναι ευαίσθητα στις αλλαγές τις οποίες επιφέρει η κλιματική κρίση».
Εν κατακλείδι -και σύμφωνα με τον καθηγητή- «για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις αυτές απαιτείται μια προσέγγιση “ενιαίας Υγείας”, δηλαδή η συνεργασία ανάμεσα στην ιατρική, την κτηνιατρική, την οικολογία καθώς και τη δημόσια Υγεία. Η επιδημιολογική παρακολούθηση των ιών σε ανθρώπους, ζώα και φορείς μετάδοσης, η προστασία των οικοσυστημάτων, η ενίσχυση των συστημάτων Υγείας και η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου είναι τα σημεία-κλειδιά σε αυτή την προσπάθεια».
Κυριακάτικη Απογευματινή
