Tης Ιωάννας Κωσταδήμα
Τα «στάσιµα» νερά, που εδώ και σχεδόν δύο χρόνια κρατούν καθηλωµένη την πιο κρίσιµη φάση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, ήρθε να ταράξει ο Αύγουστος. Μέσα σε λίγες εβδοµάδες, η είσοδος της γαλλικής Meridiam στον Great Sea Interconnector, η αυξηµένη κινητικότητα µεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Παρισιού και το πολιτικό σήµα που έφτασε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού έδωσαν ξανά ώθηση σε ένα έργο που είχε βρεθεί αντιµέτωπο ταυτόχρονα µε την τουρκική αµφισβήτηση, τις χρηµατοδοτικές αβεβαιότητες και τη δυσπιστία της Κύπρου.
Το πρώτο τεστ αυτής της «επαναφόρτισης» θα δοθεί µέσα στον Σεπτέµβριο, αφού τότε θεωρείται πιθανό να επανεκκινήσει η διαδικασία για την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών που απαιτούνται για την τελική χάραξη της όδευσης του καλωδίου. Πηγές σηµειώνουν πως από τη στιγµή που θα ανάψει το «πράσινο φως» στη Nexans, η γαλλική εταιρεία, που έχει αναλάβει την κατασκευή και πόντιση του καλωδίου, θα κινηθεί άµεσα για το σκανάρισµα των περιοχών του βυθού που αποµένουν. Πρόκειται για το κρίσιµο επόµενο βήµα για ένα έργο που κουβαλά ήδη µία σύµβαση-µαµούθ ύψους 1,43 δισ. ευρώ µε τη Nexans και φιλοδοξεί να άρει την ηλεκτρική αποµόνωση της Κύπρου. Η σύµβαση µε τη γαλλική εταιρεία υπογράφηκε το 2023 και αφορά το καλωδιακό τµήµα Κρήτης – Κύπρου, µε τη Nexans να έχει αναλάβει ένα από τα τεχνικά δυσκολότερα έργα υποθαλάσσιας µεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας διεθνώς.
Η νέα προσπάθεια εκκίνησης θα έχει άρωµα… Γαλλίας. Στις αρχές του Αυγούστου η Meridiam εισήλθε µε ποσοστό 66% στην εταιρεία Great Sea Interconnector, προσθέτοντας στο project έναν µεγάλο διεθνή επενδυτή υποδοµών και, ταυτόχρονα, ενισχύοντας κατακόρυφα το γαλλικό αποτύπωµα γύρω από το έργο. Με τη Meridiam στο µετοχικό σχήµα και τη Nexans ήδη υπεύθυνη για την κατασκευή του καλωδίου, το Παρίσι αποκτά πλέον σαφώς µεγαλύτερο ενδιαφέρον για την επιτυχή εξέλιξη της διασύνδεσης. Η νέα δυναµική έφτασε µέχρι την κορυφή, µε Μητσοτάκη, Χριστοδουλίδη και Μακρόν να ανοίγουν απ’ ευθείας γραµµή για την επιτάχυνση του GSI.
H Αγκυρα
Η γαλλική είσοδος, όµως, δεν αρκεί για να βγάλει από το δωµάτιο τον «ελέφαντα», την Τουρκία. Το αντίθετο, η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων θα δείξει εάν η νέα ισορροπία γύρω από τον GSI µπορεί να αλλάξει στην πράξη τα δεδοµένα στη θάλασσα. Το καλοκαίρι του 2024, όταν οι έρευνες είχαν φθάσει νοτίως της Κάσου, η ανάπτυξη τουρκικών πολεµικών πλοίων προκάλεσε σοβαρή ελληνοτουρκική ένταση και ανέδειξε το γεωπολιτικό ρίσκο που συνοδεύει την όδευση. Οι συγκεκριµένες εργασίες ολοκληρώθηκαν έπειτα από διπλωµατικές συνεννοήσεις, ωστόσο το υπόλοιπο πρόγραµµα των ερευνών δεν προχώρησε όπως είχε σχεδιαστεί.
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, υπάρχει η ίδια ανησυχία. Τι θα συµβεί όταν τα πλοία επιστρέψουν στη θάλασσα;
Χρηµατοδότηση
Εφόσον δοθεί άµεσα η εξουσιοδότηση στη Nexans, θα πρέπει να αποφασιστεί εάν τις εναποµείνασες έρευνες θα αναλάβει εκ νέου η ιταλική NextGeo ή άλλες εταιρείες και στη συνέχεια να κινηθεί η διαδικασία για τις απαιτούµενες NAVTEX. Η επιστροφή στη θάλασσα, ωστόσο, είναι µόνο το ένα µισό της εξίσωσης. Για να περάσει ο GSI από τη νέα πολιτική κινητικότητα στην οριστική κατασκευαστική τροχιά θα πρέπει να κλείσει και το χρηµατοδοτικό και ρυθµιστικό µέτωπο και εκεί το βλέµµα στρέφεται ξανά στη Λευκωσία και στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης ∆αµιανός, χαρακτήρισε τη συµµετοχή της Meridiam «ψήφο εµπιστοσύνης», η οποία προσδίδει «τεράστια νέα δυναµική» στο έργο. Ξεκαθάρισε, όµως, ότι η κυπριακή πλευρά εξακολουθεί να αναµένει τα αποτελέσµατα της δέουσας επιµέλειας της ΕΤΕπ. «Η µελέτη θα αναδείξει ποιο ακριβώς θα είναι το κόστος, γιατί αν έχει αυξηθεί πέραν των 1,9 δισ. ευρώ θα πρέπει να δούµε µε ποιον τρόπο θα καλυφθούν αυτές οι επιπλέον ανάγκες χρηµατοδότησης», έχει δηλώσει.
Παράλληλα, παραµένει ανοιχτή σειρά ρυθµιστικών και οικονοµικών εκκρεµοτήτων µε την Κύπρο, από τις δαπάνες του Α∆ΜΗΕ, που θα αναγνωριστούν ως ανακτήσιµες, και τις προβλεπόµενες καταβολές από την κυπριακή πλευρά, µέχρι τη σύµβαση παραχώρησης και το θεσµικό πλαίσιο µέσα στο οποίο θα αναλάβει αυξηµένο ρόλο η εταιρεία GSI.
Από το 2012
Το καλώδιο έχει άλλωστε µακρά ιστορία. Ξεκίνησε το 2012 ως EuroAsia Interconnector, απέκτησε ευρωπαϊκό χαρακτήρα ως Εργο Κοινού Ενδιαφέροντος και το 2022 εξασφάλισε επιχορήγηση 657 εκατ. ευρώ από τον µηχανισµό «Συνδέοντας την Ευρώπη». Το 2023 ήρθε η µεγάλη σύµβαση µε τη Nexans και στη συνέχεια ο Α∆ΜΗΕ ανέλαβε τον ρόλο του Project Promoter. Η ταχύτητα υλοποίησης θα εξαρτηθεί και από το πότε η Nexans θα επανεκκινήσει την παραγωγή του υποβρύχιου καλωδίου, που έχει παγώσει µετά τη διακοπή πληρωµών από τον Α∆ΜΗΕ.
Τώρα επιχειρείται ακόµη µία επανεκκίνηση, αυτή τη φορά µε γαλλικό κεφάλαιο, ισχυρότερο πολιτικό βάρος και αυξηµένο αµερικανικό ενδιαφέρον. Στη νέα εξίσωση προστίθεται πλέον και η Ουάσινγκτον. ∆ιακοµµατική οµάδα του Κογκρέσου ζήτησε από την αµερικανική κυβέρνηση να καταστήσει τον GSI προτεραιότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, συνδέοντάς τον και µε τον διάδροµο IMEC, ενώ οι ΗΠΑ έχουν επαναβεβαιώσει το ενδιαφέρον τους για βαθύτερη ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Κυριακάτικη Απογευματινή
