Της Δέσποινας Νικολάου
Σε συµπληγάδες βρίσκεται η παγκόσµια εφοδιαστική αλυσίδα, η οποία δέχεται ταυτόχρονα πιέσεις από γεωπολιτικές συγκρούσεις και ακραία καιρικά φαινόµενα. Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορµούζ από το Ιράν και οι επιθέσεις των Χούθι περιορίζουν δύο κρίσιµες εµπορικές διαδροµές στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η ξηρασία µειώνει τη δυνατότητα διέλευσης από τη ∆ιώρυγα του Παναµά και τον Ρήνο, υποχρεώνοντας πλοία να περιµένουν, να µεταφέρουν µικρότερα φορτία ή να επιλέγουν ακριβότερες διαδροµές. Κοινό αποτέλεσµα είναι η αύξηση του κόστους και των καθυστερήσεων και, κυρίως, η αποκάλυψη του πόσο ευάλωτο είναι το παγκόσµιο εµπόριο, όταν πολλαπλά στρατηγικά «σηµεία συµφόρησης» αντιµετωπίζουν προβλήµατα ταυτόχρονα.
Τα Στενά του Ορµούζ αποτελούν σήµερα την πιο άµεση πηγή ανησυχίας. Από την έναρξη του πολέµου ΗΠΑ – Ισραήλ µε το Ιράν τον Φεβρουάριο, η κίνηση από τον στενό θαλάσσιο διάδροµο ανάµεσα στο Ιράν και το Οµάν έχει καταρρεύσει. Η σηµασία του Ορµούζ είναι δύσκολο να εκτιµηθεί. Από αυτό περνά ένα σηµαντικό µέρος του παγκόσµιου εµπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η διακοπή της ναυσιπλοΐας έχει ήδη µετατραπεί σε πρόβληµα για τις ενεργειακές αγορές, µε τις τιµές του πετρελαίου να αυξάνονται, καθώς οι ελπίδες για µια γρήγορη διπλωµατική λύση υποχωρούν.
Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν περιορίζονται στα πλοία που βρίσκονται στην περιοχή του πολέµου. Οι κινεζικές κρατικές ναυτιλιακές εταιρείες έχουν σταµατήσει να στέλνουν ορισµένα δεξαµενόπλοια µέσω τόσο του Ορµούζ όσο και των Στενών Μπαµπ ελ Μαντέµπ, επιλέγοντας εναλλακτικές λύσεις, µεταξύ άλλων µεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο εκτός του Περσικού Κόλπου. Οι µεγαλύτερες αποστάσεις και οι αυξηµένοι κίνδυνοι έχουν εκτοξεύσει το κόστος των δεξαµενόπλοιων.
Στα Στενά Μπαµπ ελ Μαντέµπ
Τα Στενά Μπαµπ ελ Μαντέµπ αποτελούν ένα δεύτερο, σηµαντικό σηµείο συµφόρησης. Ο θαλάσσιος διάδροµος ανάµεσα στην Υεµένη και το Κέρας της Αφρικής αποτελεί την πύλη µεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού και είναι κρίσιµος για το εµπόριο µεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας.
Οι επιθέσεις των Χούθι σε πλοία που συνδέονται µε τη Σαουδική Αραβία έχουν περιορίσει εκ νέου την κίνηση. Η Σαουδική Αραβία αναζητά εναλλακτικές λύσεις, µεταξύ άλλων τη µεταφορά πετρελαίου µέσω λιµανιών που βρίσκονται µακριά από τις πιο επικίνδυνες περιοχές.
Οι οικονοµικές συνέπειες τέτοιων διαταραχών δεν περιορίζονται στα πλοία που δέχονται επίθεση ή καθυστερούν. Η παράκαµψη της Αφρικής προσθέτει ηµέρες στα ταξίδια, αυξάνει την κατανάλωση καυσίµων και δεσµεύει πλοία που διαφορετικά θα µπορούσαν να µεταφέρουν επιπλέον φορτία· τα ασφάλιστρα αυξάνονται· οι ναύλοι αυξάνονται. Και τελικά, ο λογαριασµός µεταφέρεται στα διυλιστήρια, στους βιοµηχανικούς παραγωγούς και στους καταναλωτές.
Στην Κεντρική Αµερική
Σηµαντικά προβλήµατα καταγράφονται και στη ∆ιώρυγα του Παναµά, για άλλους λόγους. Η διώρυγα εξαρτάται από το γλυκό νερό που αποθηκεύεται στη λίµνη Γκατούν για τη λειτουργία των δεξαµενών της. Η παρατεταµένη ξηρασία έχει µειώσει τα διαθέσιµα αποθέµατα νερού και έχει υποχρεώσει τις Αρχές να περιορίσουν το βύθισµα µε το οποίο µπορούν να ταξιδεύουν τα πλοία. Την ίδια στιγµή, ο πόλεµος στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει τη ζήτηση για εναλλακτικές εµπορικές διαδροµές, ασκώντας ακόµη µεγαλύτερη πίεση σε µια διώρυγα της οποίας η δυναµικότητα είναι ήδη περιορισµένη.
Το αποτέλεσµα είναι µια εντυπωσιακή αύξηση του κόστους διέλευσης. Οι ηµερήσιες δηµοπρασίες για θέσεις διέλευσης έχουν φθάσει κατά µέσον όρο περίπου τα 1,1 εκατ. δολάρια, σύµφωνα µε τους «Financial Times», πάνω από 16 φορές υψηλότερα από ένα χρόνο πριν. Για µεγαλύτερα πλοία, µια θέση έχει φθάσει τα 2,5 εκατ. δολάρια, ενώ µία µεµονωµένη προσφορά πλησίασε τα 3,8 εκατ. δολάρια. Σε ορισµένες περιπτώσεις, περισσότερα από 100 πλοία έχουν αναγκαστεί να περιµένουν.
Η ειρωνεία είναι ότι µία κρίση συµβάλλει στην επιδείνωση µιας άλλης. Καθώς η Μέση Ανατολή αποσταθεροποιείται, µέρος του φορτίου εκτρέπεται προς διαδροµές µέσω της αµερικανικής ηπείρου, αυξάνοντας τη ζήτηση για τη ∆ιώρυγα του Παναµά ακριβώς τη στιγµή που η πτώση των αποθεµάτων νερού περιορίζει τη δυνατότητά της να εξυπηρετήσει πλοία.
Στην Ευρώπη
Αντίστοιχες πιέσεις προκαλεί στην Ευρώπη και ο Ρήνος. Ο ποταµός αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες εµπορευµατικές αρτηρίες της ηπείρου, µεταφέροντας καύσιµα, χηµικά, αγροτικά προϊόντα και βιοµηχανικά αγαθά µέσα από την καρδιά της Γερµανίας προς τη Βόρεια Θάλασσα. Η χαµηλή στάθµη του νερού υποχρεώνει τις φορτηγίδες να µειώνουν το φορτίο τους για να αποφύγουν την προσάραξη. Φορτία που κανονικά θα µεταφέρονταν µέσω του ποταµού µετακινούνται πλέον σε φορτηγά και σιδηρόδροµους – και οι δύο ακριβότερες λύσεις, οι οποίες διαθέτουν παράλληλα περιορισµένη εφεδρική δυναµικότητα.
Αυτό που διαφοροποιεί τη σηµερινή κατάσταση από µια συνηθισµένη ναυτιλιακή κρίση είναι η ταυτόχρονη εκδήλωση πολλαπλών σοκ. Οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή είναι γεωπολιτικές. Ο Παναµάς και ο Ρήνος περιορίζονται από φυσικές συνθήκες. Για τις επιχειρήσεις, όµως, που εξαρτώνται από την παγκόσµια εφοδιαστική αλυσίδα, η διάκριση έχει µικρή σηµασία.
Ενα εµπορευµατοκιβώτιο, που καθυστερεί εξαιτίας ενός πολέµου, ένα δεξαµενόπλοιο που αναγκάζεται να κάνει τον γύρο της Αφρικής, ένα πλοίο που περιµένει µια θέση στη διώρυγα ή µια φορτηγίδα που ταξιδεύει µισοφορτωµένη αντιπροσωπεύουν τελικά το ίδιο πράγµα: υψηλότερο κόστος και µικρότερη προβλεψιµότητα.
Κυριακάτικη Απογευματινή
