Ανάχωμα στις αναταράξεις της ενεργειακής αγοράς και στις απότομες μεταβολές των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος επιχειρεί να υψώσει η κυβέρνηση, με ένα νέο πακέτο παρεμβάσεων που ενισχύει την προστασία των καταναλωτών και βάζει αυστηρότερους κανόνες στους προμηθευτές.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) στην πρώτη κλίμακα οικιακής κατανάλωσης, η υποχρεωτική διάθεση σταθερών τιμολογίων διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους από όλες τις εταιρείες, αλλά και η επέκταση από τρεις σε τουλάχιστον έξι μήνες της προστασίας όσων καταφεύγουν στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου.
Παράλληλα, θεσπίζονται δοκιμές αντοχής για τους προμηθευτές, με στόχο να διαπιστώνεται εάν μπορούν να αντεπεξέλθουν σε ακραίες συνθήκες της αγοράς, ενώ προβλέπεται ότι οι οικιακοί καταναλωτές με φωτοβολταϊκά συστήματα αυτοκατανάλωσης δεν θα επιβαρύνονται όταν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά είναι αρνητικές. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το επενδυτικό πρόγραμμα των 2,3 δισ. ευρώ για την απεξάρτηση των νησιών από την ακριβή ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο τέθηκε προχθές, 10 Οκτωβρίου, σε δημόσια διαβούλευση έως τις 24 Οκτωβρίου. Με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1711, η κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει τη διαφάνεια και τη σταθερότητα της αγοράς, περιορίζοντας την έκθεση των νοικοκυριών στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής τιμής και δημιουργώντας ένα αυστηρότερο πλαίσιο λειτουργίας για τις εταιρείες προμήθειας.
Σταθερή τιμή για έναν χρόνο
Κεντρική αλλαγή για τα νοικοκυριά είναι η κατοχύρωση της υποχρέωσης όλων των προμηθευτών να προσφέρουν συμβάσεις ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον 12 μηνών. Κατά τη διάρκεια της σύμβασης, ο προμηθευτής δεν θα μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς την τιμή προμήθειας ή τους συμφωνημένους όρους. Με τον τρόπο αυτό, οι καταναλωτές θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ένα πρόγραμμα με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, γνωρίζοντας εκ των προτέρων τη συμφωνημένη τιμή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά που έχει δοκιμαστεί από έντονες αυξομειώσεις, καθώς οι διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου εξακολουθούν να επηρεάζουν το κόστος ηλεκτροπαραγωγής και, κατ’ επέκταση, τους λογαριασμούς. Η ύπαρξη σταθερών συμβολαίων δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι αυτά θα είναι φθηνότερα από κάθε εναλλακτικό πρόγραμμα, προσφέρει όμως τη δυνατότητα καλύτερου οικογενειακού προγραμματισμού.
Μισές οι χρεώσεις ΥΚΩ
Άμεση ελάφρυνση στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος επιδιώκεται μέσω της μείωσης κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης ΥΚΩ για τους οικιακούς καταναλωτές στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης. Η παρέμβαση συνδέεται με την πρόοδο των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, οι οποίες περιορίζουν το κόστος ηλεκτροδότησης και μειώνουν την ανάγκη λειτουργίας ακριβών και ρυπογόνων μονάδων πετρελαίου. Οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας χρηματοδοτούν, μεταξύ άλλων, το πρόσθετο κόστος που απαιτείται για την ηλεκτροδότηση των μη διασυνδεδεμένων νησιών. Η μείωσή τους μεταφέρει μέρος του οφέλους από τις διασυνδέσεις στους καταναλωτές. Το πραγματικό όφελος για κάθε νοικοκυριό θα εξαρτάται από την κατανάλωση και την εφαρμογή της νέας χρέωσης.
Εξάμηνη προστασία στο τελευταίο καταφύγιο
Μεγαλύτερο περιθώριο για να βρουν νέο προμηθευτή αποκτούν οι καταναλωτές που εξυπηρετούνται από τον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου. Το ανώτατο διάστημα εκπροσώπησής τους αυξάνεται από τρεις σε τουλάχιστον έξι μήνες, ώστε να έχουν περισσότερο χρόνο για να επιλέξουν πρόγραμμα ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να βρεθούν άμεσα αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο απώλειας της εκπροσώπησής τους. Επιπλέον, προβλέπεται προστασία από τη διακοπή ηλεκτροδότησης όσο βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης διαφοράς. Η ρύθμιση ενισχύει τη θέση του καταναλωτή απέναντι στον προμηθευτή, χωρίς να καταργεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση προμήθειας.
Stress tests για αποφυγή «κανονιών»
Στο στόχαστρο μπαίνει και η οικονομική αντοχή των εταιρειών προμήθειας. Οι προμηθευτές θα υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα αντιστάθμισης κινδύνου, γνωστά ως hedging, ώστε να περιορίζουν την έκθεσή τους στις απότομες μεταβολές των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Παράλληλα, θεσπίζονται δοκιμές αντοχής (stress tests), με το πλαίσιο να καθορίζεται από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων. Στόχος είναι να εντοπίζονται εγκαίρως αδυναμίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα «κανόνια» προμηθευτών και να προκαλέσουν αναταραχή στην αγορά, με συνέπειες για τους πελάτες τους. Η ενίσχυση της εποπτείας επιδιώκει να περιορίσει τον κίνδυνο να μεταφερθούν στους καταναλωτές οι επιπτώσεις από την αδυναμία μιας εταιρείας να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της.
Πρόβλεψη για οικιακά φωτοβολταϊκά
Ειδική πρόβλεψη εισάγεται για τα νοικοκυριά που έχουν εγκαταστήσει φωτοβολταϊκά συστήματα αυτοκατανάλωσης ισχύος έως 10,8 kW. Όταν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι αρνητικές, η αποζημίωση για την πλεονάζουσα ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο θα υπολογίζεται με μηδενική τιμή, ώστε οι οικιακοί αυτοκαταναλωτές να μην επιβαρύνονται από τις συγκεκριμένες συνθήκες της αγοράς. Η ρύθμιση έρχεται να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που συνδέεται με την αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές σε ώρες χαμηλής ζήτησης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χονδρεμπορική τιμή μπορεί να υποχωρεί κάτω από το μηδέν, δημιουργώντας δυσμενείς συνθήκες για όσους διαθέτουν περίσσεια ενέργειας. Η ειδική πρόβλεψη αφορά τα οικιακά συστήματα που πληρούν το όριο ισχύος και τις προϋποθέσεις του νόμου.
Επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ στα νησιά
Το έκτο μέτρο αφορά την ενεργειακή μετάβαση των νησιών, με τη δημιουργία ειδικού Ταμείου Απανθρακοποίησης και την κινητοποίηση επενδύσεων ύψους 2,3 δισ. ευρώ. Σκοπός είναι να περιοριστεί σταδιακά η εξάρτηση από την ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο, να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για καθαρότερη και οικονομικότερη ενέργεια για κατοίκους και επιχειρήσεις. Οι πόροι θα κατευθύνονται σε έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και αποθήκευσης, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και αναβαθμίσεις υποδομών, εγκαταστάσεις φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φράγματα πολλαπλού σκοπού. Το Ταμείο θα μπορεί να καλύπτει έως το 60% της επενδυτικής δαπάνης κάθε επιλέξιμου τμήματος έργου, ενώ βασική πηγή χρηματοδότησης θα είναι τα έσοδα από τη δημοπράτηση έως 25.000.000 δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τα οποία μπορεί να διεκδικήσει η Ελλάδα. Τη δημοπράτηση και τη διαχείριση των εσόδων προβλέπεται να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Διαμοιρασμός ενέργειας από ΑΠΕ
Το νομοσχέδιο εισάγει και μια νέα δυνατότητα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους σε νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, καθώς επιτρέπει την κοινή χρήση ενέργειας που παράγεται από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να μοιράζονται την παραγόμενη καθαρή ενέργεια μέσω ιδιωτικής συμφωνίας ή κοινού νομικού σχήματος, ενώ θα έχουν τη δυνατότητα να αναθέτουν την οργάνωση της διαδικασίας σε τρίτο. Με τον τρόπο αυτό, διευρύνονται οι επιλογές αυτοκατανάλωσης και αξιοποίησης της πράσινης ενέργειας, δίνοντας τη δυνατότητα σε περισσότερους καταναλωτές να επωφελούνται από την παραγωγή ΑΠΕ, χωρίς να απαιτείται να δραστηριοποιούνται οι ίδιοι επαγγελματικά στον συγκεκριμένο τομέα. Βασική προϋπόθεση είναι η κοινή χρήση ενέργειας να μην αποτελεί την κύρια εμπορική ή επαγγελματική δραστηριότητα των συμμετεχόντων.
Μεταξύ άλλων παρέχεται κίνητρο στους κατόχους σταθμών ΑΠΕ να προβούν πριν από τη λήξη της λειτουργίας των σταθμών σε αντικατάσταση του εξοπλισμού τους, διατηρώντας την αρχική τιμή αποζημίωσης για ένα μέρος της παραγωγής τους και εξασφαλίζοντας για την υπόλοιπη παραγωγή αποζημίωση με βάση την Ειδική Τιμή Αγοράς.
Ρυθμίσεις για αγρότες – δήμους
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις και για άλλους φορείς. Για τους κατ’ επάγγελμα αγρότες προβλέπεται νέα δυνατότητα υποβολής της δήλωσης για το 2025, ώστε να μπορούν να λάβουν την αυξημένη τιμή αποζημίωσης για το έργο ΑΠΕ που κατέχουν.
Για έργα ΑΠΕ των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπεται απαλλαγή από τέλη υποβολής αιτήσεων προς τη ΡΑΑΕΥ και τους Διαχειριστές, μείωση κατά 50% του τέλους δέσμευσης φυσικού και ηλεκτρικού χώρου και παράταση της ισχύος έργων προκειμένου να ωριμάσουν.
Περισσότερος ηλεκτρικός χώρος
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, παρεμβάσεις για την καλύτερη αξιοποίηση του ηλεκτρικού δικτύου, με υποχρεωτική ψηφιακή υποβολή αιτήσεων σύνδεσης και τριμηνιαία δημοσίευση στοιχείων για τον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο από τον ΔΕΔΔΗΕ και τον ΑΔΜΗΕ. Παράλληλα, εισάγονται ευέλικτες συνδέσεις σε περιοχές όπου δεν υπάρχει επαρκής χωρητικότητα για νέες εγκαταστάσεις με εγγυημένη ισχύ.
Αυστηρότεροι κανόνες προβλέπονται και για τα νέα κέντρα δεδομένων (data centers), με τους επενδυτές να αναλαμβάνουν το κόστος σύνδεσης και των αναγκαίων έργων ενίσχυσης που προκαλούν, να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της ετήσιας κατανάλωσής τους από ανανεώσιμες πηγές και να καταθέτουν εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ ανά MW.
Εφημερίδα Απογευματινή
