Για μια περίοδο «τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών», κατά την οποία η ισχύς τείνει να επικρατεί έναντι των αρχών και το μεταπολεμικό σύστημα διεθνούς ασφάλειας που βασίζεται σε κανόνες υποχωρεί, έκανε λόγο ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Munk School of Global Affairs and Public Policy του Πανεπιστημίου του Τορόντο.
Στην ομιλία του, με θέμα «Ο ερχομός μιας νέας γεωπολιτικής περιόδου», ο κ. Γεραπετρίτης χαρακτήρισε τα τελευταία τρία χρόνια περίοδο «απόλυτης καταστροφής από γεωπολιτικής άποψης», σημειώνοντας ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για έναν υπουργό Εξωτερικών μιας μικρομεσαίας χώρας όπως η Ελλάδα.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «κάθε τι που θα μπορούσε να πάει στραβά, στην ουσία πήγε πράγματι στραβά».
«Πλήρης υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου»
Ο υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συνυπάρχουν ταυτόχρονα μια σειρά από κρίσιμες εξελίξεις.
«Βιώνουμε ορισμένες τεκτονικές γεωπολιτικές αλλαγές και η πιο εντυπωσιακή είναι το γεγονός ότι παρατηρούμε μια πλήρη υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου και της πολυμέρειας», σημείωσε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ισχύς εξελίσσεται πλέον σε καθοριστικό παράγοντα των διεθνών σχέσεων, την ώρα που η αρχιτεκτονική ασφάλειας που οικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στη βάση κοινών κανόνων υποχωρεί.
Παράλληλα, διαμορφώνονται νέες διαπεριφερειακές συμμαχίες, ενώ η γεωγραφική εγγύτητα χάνει μέρος της παραδοσιακής της σημασίας στη διπλωματία. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την Ευρώπη, η οποία εξελίσσεται σε μια «Ευρώπη plus», με τον Καναδά να αποτελεί τον πρώτο συνδεδεμένο εταίρο.
Περισσότερες από 60 ένοπλες συγκρούσεις
Ο κ. Γεραπετρίτης στάθηκε ιδιαίτερα στην παγκόσμια εξάπλωση των συγκρούσεων.
«Δεν υπάρχει ούτε ένα γεγονός που να λαμβάνει χώρα σήμερα στη γεωπολιτική και να είναι περιορισμένο γεωγραφικά», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με τον μεγαλύτερο αριθμό ένοπλων συγκρούσεων από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Όπως είπε, καταγράφονται σήμερα περισσότερες από 60 ένοπλες συγκρούσεις, με τις συνέπειες να ξεπερνούν τα σύνορα των περιοχών στις οποίες εκδηλώνονται.
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε την ενεργειακή ανασφάλεια, εξαιτίας των εξελίξεων στον Κόλπο, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Σαουδική Αραβία, αλλά και την επισιτιστική ανασφάλεια.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στην Ουκρανία και στην κατάσταση του διαδρόμου μεταφοράς σιτηρών, αλλά και στο πρόβλημα της λειψυδρίας, που προσθέτει μια ακόμη διάσταση στις διεθνείς πιέσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει και την πολιτική
Στις μεγάλες αλλαγές της εποχής εντάσσεται, σύμφωνα με τον υπουργό, και η Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μετασχηματίζει την τεχνολογία αλλά και τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η πολιτική επικοινωνία.
Ο κ. Γεραπετρίτης προέβλεψε ότι οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στην Ευρώπη θα επηρεαστούν έντονα από την AI, κάνοντας λόγο για πιθανότητα να δούμε «πραγματικά παράδοξες προεκλογικές εκστρατείες».
Όπως σημείωσε, αναμένονται οκτώ εκλογικές αναμετρήσεις στην Ευρώπη την επόμενη χρονιά, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις γνωρίζουν ήδη ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα. Το πρόβλημα, όπως είπε, είναι ότι «δεν διαθέτουμε τα μέσα για να κερδίσουμε αυτό το φαινόμενο».
Την ίδια στιγμή, αλλάζει ριζικά και ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες ενημερώνονται. Ο υπουργός ανέφερε ότι σχεδόν το 90% των ανθρώπων λαμβάνει πλέον την πληροφόρησή του μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με την ταχύτητα και την αμεσότητα να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ακεραιότητα της πληροφορίας.
«Η εποχή του παράδοξου του βέτο»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Γεραπετρίτης στη λειτουργία των διεθνών οργανισμών και ειδικότερα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Όπως ανέφερε, μεταβαίνει στη Νέα Υόρκη για την Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, σε μια συγκυρία κατά την οποία, όπως είπε, «όλοι αισθανόμαστε ότι τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται σήμερα σε πολύ κακή κατάσταση».
Στάθηκε ειδικότερα στην αδυναμία του Συμβουλίου Ασφαλείας να υιοθετήσει ουσιαστικές αποφάσεις για την Ουκρανία, λόγω του δικαιώματος βέτο της Ρωσίας.
«Έχουμε εισέλθει στην εποχή του παράδοξου του βέτο», ανέφερε, εξηγώντας ότι οποιοδήποτε ψήφισμα που θα καταδίκαζε τη Ρωσία για τον πόλεμο στην Ουκρανία θα μπορούσε να μπλοκαριστεί από τη ρωσική πλευρά.
Ο υπουργός συνέδεσε το ζήτημα και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου τα κράτη-μέλη διαθέτουν σε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα δικαίωμα βέτο. Όπως σημείωσε, το βέτο είχε αρχικά λειτουργήσει ως εργαλείο προστασίας των μικρότερων και λιγότερο ισχυρών κρατών απέναντι στα ισχυρότερα.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, όπως υπογράμμισε, μπορεί να είναι η αδράνεια.
Στρατηγική αυτονομία και ισχυρότερες συμμαχίες
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο κ. Γεραπετρίτης εκτίμησε ότι ενισχύεται η ανάγκη για στρατηγική αυτονομία, ενώ τα κράτη καλούνται να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες.
Έθεσε, παράλληλα, το ερώτημα εάν η σημερινή κατάσταση σηματοδοτεί το τέλος της παραδοσιακής μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
«Τώρα είναι η στιγμή τα κράτη να διαμορφώσουν ισχυρές συμμαχίες και να εκφράσουν συλλογικές ανησυχίες», ανέφερε, επισημαίνοντας όμως ότι δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί τα κατάλληλα εργαλεία για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων.
«Εμπιστευθήκαμε τα Ηνωμένα Έθνη»
Κλείνοντας, ο υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στο κρίσιμο ερώτημα που τίθεται για το μέλλον της διεθνούς τάξης: εάν η σημερινή περίοδος αποτελεί μια μεταβατική φάση ή εάν διαμορφώνεται μια νέα σταθερή πραγματικότητα στις διεθνείς σχέσεις.
«Εμπιστευθήκαμε τα Ηνωμένα Έθνη. Η αλήθεια είναι ότι ο Οργανισμός δεν ανταποκρίθηκε», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι προς το παρόν δεν υπάρχει εναλλακτική λύση.
«Μέχρι να βρούμε μια εναλλακτική, η ισχύς θα επικρατεί έναντι των αρχών», κατέληξε ο Γιώργος Γεραπετρίτης.
