Συνέντευξη στον ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΤΣΙΟ
Καθώς οι διαβουλεύσεις ανάµεσα σε ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε εξέλιξη, τα µηνύµατα από κάθε πλευρά είναι αντιφατικά για το µέλλον των διαπραγµατεύσεων που θα οδηγήσουν στον τερµατισµό του πολέµου. Οι πολεµικές επιχειρήσεις µεγάλης κλίµακας των ΗΠΑ και του Ισραήλ µπορεί να έχουν σταµατήσει, ωστόσο δεν λείπουν οι σποραδικές επιθέσεις που ρίχνουν λάδι στη φωτιά -από το Ιράν προς τις αραβικές χώρες του Κόλπου-, ενώ ταυτόχρονα το Ισραήλ συνεχίζει τις δικές του επιχειρήσεις στα νότια του Λιβάνου, κατά της «Χεζµπολάχ». Η συµφωνία των 60 ηµερών δεν πήρε το «πράσινο φως» από τον πρόεδρο Τραµπ, εξαιτίας των «κόκκινων γραµµών» που θέτουν τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσινγκτον. Μία από αυτές είναι το πυρηνικό πρόγραµµα του Ιράν, το οποίο αντιµετωπίστηκε για µερικά χρόνια µε τη συµφωνία JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action) του 2015, ωστόσο το καθεστώς είχε όλο τον χρόνο να αναπτύξει την άµυνά του και ταυτόχρονα να οργανώσει τις δοµές του, ενόψει µιας µελλοντικής σύγκρουσης.
Η Μπάρµπαρα Λιφ, τέως ειδική σύµβουλος του προέδρου των ΗΠΑ και διευθύντρια για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο Συµβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, αναλύει στην «Κυριακάτικη Απογευµατινή» τα πλεονεκτήµατα και τα µελανά σηµεία της προτεινόµενης συµφωνίας, τονίζοντας ωστόσο ότι τα δύσκολα για το Ιράν θα έρθουν µετά τον τερµατισµό του πολέµου, κυρίως από το εσωτερικό της χώρας.
Μπορείτε να κάνετε µια σύγκριση της προηγούµενης συµφωνίας -JCPOA- καθώς και της προτεινόµενης συµφωνίας, µέσω της εκεχειρίας 60 ηµερών;
Υπάρχουν δύο κρίσιµα ζητήµατα, ωστόσο διαφέρουν βάσει της προτεραιότητάς τους. Αυτό που είναι ταυτόχρονα κρίσιµο και επείγον να επιλυθεί είναι ο αποκλεισµός των Στενών του Ορµούζ, λαµβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για ένα θέµα που προέκυψε αποκλειστικά λόγω του πολέµου. Το άλλο κρίσιµο προς επίλυση ζήτηµα -αλλά υπάρχει περιθώριο εντατικής συζήτησης κυρίως λόγω της πολυπλοκότητάς του- είναι το πυρηνικό πρόγραµµα. Προσωπικά θα είχα πιέσει για το άµεσο άνοιγµα των Στενών του Ορµούζ, χωρίς ιρανική διαχείριση, µε αντάλλαγµα την υποχώρηση του αµερικανικού στρατού και την άρση του αποκλεισµού στα ιρανικά λιµάνια. Ακόµη όµως και αυτό να συµβεί, δεν θα επέλθει η οικονοµική ανακούφιση που τόσο χρειάζεται ο πλανήτης, επιστρέφοντας σε ένα προηγούµενο καθεστώς ελεύθερης και ασφαλούς διέλευσης. Αν επιχειρούσαµε µια σύγκριση της παρούσας προτεινόµενης συµφωνίας µε αυτή του 2015 µπορεί να δει κανείς ότι η πρόταση αφορά την επιστροφή στην προπολεµική κατάσταση των Στενών του Ορµούζ και µόνο στο πυρηνικό πρόγραµµα. Αντίθετα, το 2015 τα κράτη του Κόλπου ειδικότερα εστίαζαν στο µοναδικό ζήτηµα που πραγµατευόταν η συµφωνία JCPOA, δηλαδή το πυρηνικό πρόβληµα, χωρίς καµία αναφορά στους βαλλιστικούς πυραύλους ή τα drones, τα οποία εκείνη την εποχή ήταν παντελώς άγνωστα. Επιπλέον δεν αφορούσε τους περιφερειακούς πληρεξούσιους, όπως τους Χούθι, τη «Χαµάς» και τη «Χεζµπολάχ». Σήµερα πλέον µιλάµε απλώς για το άνοιγµα των Στενών του Ορµούζ, χωρίς την επιβολή τελών ή διοδίων. Οι Ιρανοί φαίνεται να στοχεύουν σε άµεσα οικονοµικά οφέλη εκ των προτέρων, χωρίς ωστόσο να δεσµεύονται ότι θα ανοίξουν τα Στενά, ενώ η κυβέρνηση Τραµπ φαίνεται να πιέζει για άµεση άρση του αποκλεισµού. Μόνο µετά την τελική συµφωνία και τις διαπραγµατεύσεις, που θα καταλήξουν στο τελικό κείµενο, οι ΗΠΑ θα συζητήσουν για το ενδεχόµενο χαλάρωσης των οικονοµικών κυρώσεων κατά του Ιράν ή το ξεπάγωµα των περιουσιακών του στοιχείων.
Ωστόσο, ο πόλεµος στη Μέση Ανατολή ξεκίνησε µε διαφορετικούς στόχους. Πού βρισκόµαστε αυτή τη στιγµή;
Πλέον ένας από τους βασικούς αρχικούς στόχους µπαίνει στην άκρη. Η διακήρυξη από τις ΗΠΑ της αλλαγής καθεστώτος ουσιαστικά έστειλε το µήνυµα στο ίδιο το καθεστώς στην Τεχεράνη ότι αυτή είναι µια µάχη µέχρι τέλους, που απειλεί την ύπαρξή του. Το καθεστώς «έβγαλε τα γάντια» και αντεπιτέθηκε στις ΗΠΑ, στο Ισραήλ, κυρίως όµως στις χώρες του Κόλπου. Η ανακοίνωση της αλλαγής καθεστώτος σε συνδυασµό µε τα χτυπήµατα κατά της ηγεσίας, του ανώτατου ηγέτη, αλλά και µιας σειράς πολιτικών και στρατιωτικών ανώτερων διοικητών τις δύο πρώτες ηµέρες του πολέµου, δηµιούργησε ένα πιο ριζοσπαστικό καθεστώς, προερχόµενο εξ ολοκλήρου από τις τάξεις των «Φρουρών της Επανάστασης» (IRGC). Υπάρχει ένας ανώτατος ηγέτης, ο οποίος δεν είναι ο κυρίως υπεύθυνος για τη λήψη αποφάσεων, όπως συνέβαινε στο παρελθόν µε τον πατέρα του. Ο Αλί Χαµενεΐ χρειάστηκε τουλάχιστον 10 χρόνια για να αποκτήσει αυτόν τον βαθµό εξουσίας µέσα στο σύστηµα. Ακόµη και σήµερα ο Μοτζταµπά Χαµενεΐ όµως δεν γνωρίζουµε καν αν είναι ζωντανός ή όχι, αλλά, σε κάθε περίπτωση, δεν έχει τη συσσωρευµένη δύναµη που είχε ο πατέρας του ύστερα από µια δεκαετία. Ο πρόεδρος Τραµπ είχε επίσης την εσφαλµένη υπόθεση ότι αυτός θα ήταν ένας σύντοµος πόλεµος, 3 έως 5 ηµερών, και πως αυτά τα καταστροφικά χτυπήµατα και η αποµάκρυνση του ανώτατου ηγέτη είτε θα ανάγκαζαν το καθεστώς να καταρρεύσει είτε θα το ανάγκαζαν να ζητήσει ειρήνη. Τίποτα από τα δύο δεν συνέβη και ο λαός βέβαια δεν εξεγέρθηκε.
Πώς εξηγείται ωστόσο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραµπ, µε όλους τους συµβούλους που τον περιβάλλουν -καθώς και τις Μυστικές Υπηρεσίες-, να έχει αυτή την εσφαλµένη εντύπωση;
Εχει όλα τα µέσα στη διάθεσή του για να γνωρίζει ακριβώς τι συµβαίνει. Ορισµένοι παράγοντες τον οδήγησαν σε αυτές τις αποφάσεις, που βασίστηκαν σε πολύ λανθασµένες υποθέσεις. Ο τρόπος σκέψης του ήταν εµπνευσµένος από την επιτυχία που είχε ο αµερικανικός στρατός στις 3 Ιανουαρίου µε την αποµάκρυνση του προέδρου Μαδούρο στη Βενεζουέλα και στη φαινοµενική δηµιουργία ενός πολύ υπάκουου καθεστώτος στο Καράκας, το οποίο οι ΗΠΑ θα µπορούσαν να ελέγξουν και να του επιβληθούν. Μετέφερε τις εµπειρίες της Βενεζουέλας στο Ιράν. Φυσικά, οι δύο χώρες δεν θα µπορούσαν να µην είναι πιο διαφορετικές στην ιστορία, στην πολιτική κουλτούρα και στους θεσµούς που υπάρχουν σε κάθε κυβέρνηση. ∆εν είναι όµως η πρώτη φορά που ο πρόεδρος των ΗΠΑ προχωρά βασιζόµενος σε ελλιπείς ή λανθασµένες πληροφορίες και εκτιµήσεις. Στην περίπτωση του πολέµου στο Ιράκ επρόκειτο για εσφαλµένες πληροφορίες, αν και υπήρχαν διαφωνίες στις υπηρεσίες πληροφοριών ακόµη και τότε. Ο πρόεδρος Μπους και οι σύµβουλοί του ακολούθησαν τη διατύπωση των πληροφοριών που ήθελαν. Σε αυτή την περίπτωση, ο πρόεδρος κοίταξε τη Βενεζουέλα και είπε: «Μπορώ να το κάνω αυτό».
Μετά τις συνοµιλίες για προσωρινή συµφωνία κατάπαυσης πυρός, εκτιµάτε ότι οι αραβικές χώρες του Κόλπου διατρέχουν κίνδυνο από το Ιράν;
Σαφώς και βρίσκονται σε κίνδυνο, παρά τα µεγάλα τακτικά στρατιωτικά επιτεύγµατα του Ισραήλ και των ΗΠΑ, δηλαδή την αποδόµηση του συµβατικού στρατού και των ναυτικών δυνάµεων, τη µείωση του αποθέµατος βαλλιστικών πυραύλων, των µη επανδρωµένων αεροσκαφών και των εκτοξευτών. Ολα αυτά µπορούν να ξαναχτιστούν και οι Ιρανοί εργάζονται ήδη για την ανοικοδόµησή τους. Αυτό όµως δεν σηµαίνει ότι όλα έχουν γίνει µάταια, επειδή στην απέναντι πλευρά της σύγκρουσης -όταν αυτή τελειώσει- το καθεστώς θα κληθεί να αντιµετωπίσει το βάρος των δικών του εσωτερικών προβληµάτων. Τα οικονοµικά προβλήµατα θα γίνονται ολοένα και βαθύτερα και θα είναι διαρθρωτικά, ενώ χρόνια προβλήµατα νερού που οφείλονται σε λανθασµένη διαχείριση δεκαετιών θα αναδυθούν. Ταυτόχρονα το καθεστώς θα πρέπει να επιτρέψει ξανά την πρόσβαση στο ∆ιαδίκτυο και τότε το κοινό θα αντιληφθεί πλήρως τις δολοφονίες που διαπράχθηκαν από αυτό τον Ιανουάριο. Θα ξεσπάσει ένα κύµα δυσαρέσκειας, θυµού και οργής από το κοινό.
Είναι υποχρεωµένο το καθεστώς να επιτρέψει την πρόσβαση στο ∆ιαδίκτυο για το κοινό;
Ενα µεγάλο µέρος της οικονοµίας εξαρτάται από το ∆ιαδίκτυο. Χάνουν εκατοµµύρια δολάρια κάθε µέρα. Οι ιδιοκτήτες των µικρών και των µεσαίων επιχειρήσεων εξαρτώνται από αυτό. Η ευηµερία αφορά ένα πολύ µικρό µέρος του πληθυσµού. Ο υπόλοιπος πληθυσµός δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο. Οι οικονοµικές διαµαρτυρίες, οι οποίες ξεκίνησαν µεταξύ των εµπόρων του παζαριού τον ∆εκέµβριο, επεκτάθηκαν γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα και αφορούσαν κάθε κοινωνική τάξη, µε εξαίρεση τις δυνάµεις ασφαλείας. Αυτά τα προβλήµατα δεν έχουν εξαφανιστεί. Επιπλέον, υπάρχουν οι καταστροφές από τον πόλεµο. Το ερώτηµα που τίθεται είναι πού θα επενδύσει το καθεστώς τα χρήµατα σε πρώτη φάση; Θα ανοικοδοµήσει τον στρατό του και το IRGC;
Ο πρόεδρος Τραµπ ζήτησε από τις αραβικές χώρες, καθώς και από την Αίγυπτο, την Τουρκία και το Πακιστάν, να ενώσουν τις δυνάµεις τους και να συµµετάσχουν στις Συµφωνίες του Αβραάµ. Ποιες θα είναι οι συνέπειες µιας τέτοιας ενέργειας, ειδικά όσον αφορά το Ισραήλ;
Η πρόταση του προέδρου προς αυτούς τους ηγέτες αντιµετωπίστηκε µε σιωπή. Κανείς ουσιαστικά δεν δέχτηκε την προσφορά. Αν η συµφωνία ολοκληρωθεί, τότε καθίσταται υποχρεωτική η συµµετοχή της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ στις Συµφωνίες του Αβραάµ. Αν όλα προχωρήσουν θετικά, τότε θα προσκαλέσει τους Ιρανούς να γίνουν συµµέτοχοι και θα επικρατήσει ειρήνη. Αξίζει να ειπωθεί πως µόνο δύο χώρες έχουν προσχωρήσει στις Συµφωνίες του Αβραάµ -το Μπαχρέιν και τα Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα- ενώ το Σουδάν δεν εντάχθηκε ποτέ. ∆εν υπάρχουν σχέσεις µεταξύ Ισραήλ και Σουδάν. Το Μαρόκο αποκατέστησε τις διπλωµατικές σχέσεις, η Αίγυπτος και η Ιορδανία διατηρούν ειρήνη µε το Ισραήλ. Οι Σαουδάραβες, οι Πακιστανοί, το Κατάρ, οι Τούρκοι δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον να το πράξουν αυτό, ιδιαίτερα έπειτα από αυτόν τον πόλεµο.
Το Ισραήλ υποστηρίζει πως το Ιράν αποτελεί γι’ αυτό µια υπαρξιακή απειλή και δεν εµφανίζεται ικανοποιηµένο µε την προτεινόµενη συµφωνία, ενώ το µέτωπο στον Λίβανο κατά της «Χεζµπολάχ» είναι ενεργό.
Ο πρόεδρος βρίσκεται σε συνεχή επαφή µε τον πρωθυπουργό Νετανιάχου και πολλές φορές γίνονται τηλεφωνήµατα τα οποία δεν δηµοσιοποιούνται. Από τη µία πλευρά υπάρχει ένα τεράστιο αίσθηµα δηµόσιας ανακούφισης στην προοπτική ο πόλεµος να τελειώσει. Το ισραηλινό κοινό βρίσκεται σε µια κατάσταση πολέµου εδώ και τρία χρόνια, από την επίθεση της «Χαµάς» την 7η Οκτωβρίου του 2023 και µετά. Εκτιµώ ότι ο Νετανιάχου δεν θα αντιταχθεί στον πρόεδρο µε τον τρόπο που αντιτάχθηκε στον πρόεδρο Οµπάµα, αλλά θα εργαστεί σκληρά για να πετύχει εξαιρέσεις υπό τον µανδύα της αυτοάµυνας, που θα του επιτρέψουν να προβεί σε µονοµερείς ενέργειες εναντίον της «Χεζµπολάχ». Αυτό είναι ένα σηµείο τριβής, γιατί οι Ιρανοί επιµένουν να θέτουν την κατάπαυση πυρός στον Λίβανο ως προϋπόθεση για την ίδια τη συµφωνία.
Ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαβουλεύσεις, η Τεχεράνη προχωρά µε ταχείς ρυθµούς στην αναπλήρωση του πυραυλικού της αποθέµατος, προοιωνίζοντας ένα άλλο χτύπηµα. Προβλέπετε µια νέα πολεµική αναµέτρηση τους επόµενους µήνες ή χρόνια;
Είναι σαφές, από τη γλώσσα που χρησιµοποιούν οι ανώνυµες πηγές της κυβέρνησης των ΗΠΑ σχετικά µε το πυρηνικό σχέδιο, ότι επιδιώκουν µια ολιστική συµφωνία γι’ αυτό. Η συµµετοχή της ∆ιεθνούς Υπηρεσίας Ατοµικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) θα οδηγήσει σε επιθεωρήσεις, αλλά η συµφωνία αυτή δεν θα είναι καλύτερη από τη συµφωνία JCPOA του 2015. Η µη αντιµετώπιση του ζητήµατος των βαλλιστικών πυραύλων αποτελεί τεράστιο µειονέκτηµα σε αυτή τη διαπραγµάτευση. Οι Ιρανοί έχουν δηλώσει επανειληµµένα ότι δεν θα συζητήσουν το πρόγραµµα των βαλλιστικών πυραύλων, γιατί αυτή είναι η άµυνά τους. Ο πρόεδρος επιδιώκει µια ολιστική συµπεριληπτική συµφωνία, αλλά το Ιράν δεν θα ενδώσει. Τα κράτη του Κόλπου, το Ιράκ και η Τουρκία κάνουν σχέδια για όσο το δυνατόν περισσότερα δίκτυα, ενεργειακές, σιδηροδροµικές, οδικές και µεταφορικές συνδέσεις µακριά από τα Στενά του Ορµούζ, ώστε να µειώσουν τη σηµασία των ίδιων των Στενών την επόµενη µέρα. Αυτό δεν λύνει το πρόβληµα των βαλλιστικών πυραύλων, αλλά τα κράτη του Κόλπου δεν πρόκειται να επιτεθούν στο Ιράν.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
