Το συνειδητοποιούµε µέρα µε τη µέρα: η έκρηξη της τεχνητής νοηµοσύνης (Τ.Ν.) δεν είναι απλώς µια τεχνολογική επανάσταση, αλλά µια βαθιά οικονοµική και κοινωνική τοµή, που αρχίζει να µετασχηµατίζει τις ίδιες τις σχέσεις παραγωγής. Και αν υπάρχει µια χώρα που λειτουργεί ως «εργαστήρι» αυτών των αλλαγών, αυτή είναι σήµερα η Νότια Κορέα. Εκεί, όπου οι παγκόσµιες αλυσίδες παραγωγής µικροτσίπ συναντούν την πιο δυναµική ανάπτυξη της Τ.Ν., αναδύεται ήδη µια πρωτόγνωρη µορφή σύγκρουσης µεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Η αφετηρία, γνωστή: η πρωτοφανής κερδοφορία της βιοµηχανίας µικροτσίπ, ιδίως των εταιρειών µνήµης, όπως η Samsung Electronics και η SK Hynix, που αποτελούν τον πυρήνα της παγκόσµιας υποδοµής της τεχνητής νοηµοσύνης. Η εκτίναξη της ζήτησης για τσιπ T.N. έχει οδηγήσει σε ιστορικά κέρδη, αλλά ταυτόχρονα έχει αναζωπυρώσει ένα κρίσιµο ερώτηµα: Ποιος τελικά ωφελείται από αυτή την έκρηξη αξίας;
Στη Νότια Κορέα η απάντηση σε αυτό το ερώτηµα δεν περιορίζεται πλέον στις διαπραγµατεύσεις µισθών. Αντίθετα, παίρνει τη µορφή µιας ευρύτερης κοινωνικής και πολιτικής διεκδίκησης. Ο συνδικαλισµός στη Samsung ήταν ανύπαρκτος µέχρι το 2018. Εκτοτε τα συνδικά τα εµφάνιζαν µια χωρίς προηγούµενο γιγάντωση. Σήµερα, ενόψει των κινητοποιήσεων που εκδηλώνονται, απαριθµούν 90.000 µέλη! Από θέση ισχύος λοιπόν θέτουν ένα αιχµηρό αίτηµα: να θεσπιστεί µόνιµα η καταβολή του 15% των λειτουργικών κερδών στο προσωπικό των µονάδων τσιπ. Το αίτηµα αυτό δεν είναι ακραίο ή θεωρητικό· βασίζεται στο προηγούµενο της ανταγωνίστριας SK Hynix, η οποία έχει ήδη συµφωνήσει να κατανέµει το 10% των κερδών της στους εργαζόµενους.
Από την άλλη πλευρά, η σύγκρουση δεν περιορίζεται εντός των επιχειρήσεων. Εχει ήδη µεταφερθεί σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Οπως επεσήµανε ο «Economist», στις 11 Μαΐου ο Kim Yong-Βeom, σύµβουλος του προέδρου της Νότιας Κορέας, Lee Jae Myung, πρότεινε τη θέσπιση ενός «εθνικού µερίσµατος» για την αναδιανοµή των κερδών από τη βιοµηχανία παραγωγής τσιπ προς τους πολίτες. Με τη δήλωση αυτή το χρηµατιστήριο της χώρας έχασε 5%, για να ανακάµψει λίγο αργότερα έπειτα από σειρά διευκρινιστικών δηλώσεων. Ωστόσο, η λογική αυτής της πρότασης είναι αποκαλυπτική: τα κέρδη της τεχνολογικής επανάστασης δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσµα της δράσης ιδιωτικών εταιρειών, αλλά βασίζονται σε ένα συλλογικό παραγωγικό υπόβαθρο, που οικοδοµήθηκε επί δεκαετίες.
Η σηµασία αυτών των εξελίξεων ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Κορέας. Πρώτη φορά τίθεται µε τόσο σαφή και συγκροτηµένο τρόπο το ζήτηµα της αναδιανοµής της τεχνολογικής υπεραξίας. Η Τ.Ν. δηµιουργεί µια ιδιότυπη συγκέντρωση πλούτου: τα µεγαλύτερα οφέλη καρπώνονται λίγες εταιρείες, εξειδικευµένοι µηχανικοί και οι κάτοχοι κεφαλαίου, ενώ η ευρύτερη κοινωνία καρπώνεται, κυρίως έµµεσα, ελάχιστα ή και καθόλου οφέλη -για να µην αναφερθούµε στις άκρως απαισιόδοξες εκθέσεις διεθνών οίκων για απώλεια εκατοµµυρίων θέσεων εργασίας.
Αυτό ακριβώς το πρόβληµα βρίσκεται στον πυρήνα της νέας σύγκρουσης. ∆εν πρόκειται πλέον για έναν αγώνα για καλύτερους µισθούς ή συνθήκες εργασίας, αλλά για µια σύγκρουση πάνω στο ποιος δικαιούται να συµµετέχει στα οφέλη µιας τεχνολογικής µετάβασης, που αυξάνει εκ θετικά την παραγωγικότητα.
Η ιδέα του «εθνικού µερίσµατος» αποτελεί µια τέτοια προσπάθεια προσαρµογής: µια ψηφιακή εκδοχή των κρατικών επενδυτικών ταµείων ή των µηχανισµών βασικού εισοδήµατος. ∆εν είναι τυχαίο ότι παρόµοιες ιδέες έχουν εκφραστεί και από κορυφαίους παράγοντες της τεχνολογικής βιοµηχανίας διεθνώς, οι οποίοι προειδοποιούν ότι η Τ.Ν. µπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη ανισότητα εάν δεν συνοδευθεί από νέες µορφές αναδιανοµής.
Ταυτόχρονα, οι εργαζόµενοι δεν αρκούνται σε κρατικές λύσεις. ∆ιεκδικούν άµεσο ρόλο στη διανοµή των κερδών µέσω συλλογικών διαπραγµατεύσεων. Οι µαζικές κινητοποιήσεις στη Samsung δείχνουν ότι η σύγκρουση µπορεί να αποκτήσει και έντονα συγκρουσιακά χαρακτηριστικά. ∆εδοµένου ότι η παραγωγή αυτών των µικροτσίπ είναι κρίσιµη για την παγκόσµια οικονοµία, ακόµη και µια περιορισµένη διαταραχή µπορεί να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρο το σύστηµα της Τ.Ν. Υπολογιζόταν, στις παραµονές των απειλών για πολυήµερη απεργία, ότι η ζηµιά για τη Samsung θα ξεπερνούσε τα 18 δισεκατοµµύρια ευρώ…
Η Νότια Κορέα, συνεπώς, βρίσκεται στο επίκεντρο µιας µετάβασης που αφορά το σύνολο του αναπτυγµένου κόσµου. Η επιλογή της δεν είναι απλώς τεχνική ή οικονοµική. Είναι βαθιά πολιτική: θα παραµείνει η τεχνολογική καινοτοµία ένα πεδίο συγκεντρωµένης ιδιωτικής συσσώρευσης ή θα εξελιχθεί σε µηχανισµό ευρύτερης κοινωνικής διανοµής;
Σε αυτό το πλαίσιο, η Νότια Κορέα λειτουργεί σαν καθρέφτης του µέλλοντος. Ο,τι εµφανίζεται σήµερα εκεί ως «ιδιαίτερη περίπτωση» είναι πολύ πιθανό να εξελιχθεί αύριο σε γενικευµένη τάση: µια νέα φάση σύγκρουσης κεφαλαίου και εργασίας, όχι γύρω από την εργασία αυτή καθαυτή, αλλά γύρω από την ίδια την παραγωγή της αξίας στην ψηφιακή εποχή.
∆υστυχώς το πείραµα της Samsung µάλλον δεν αγγίζει τα δεδοµένα της δικής µας χώρας, καθώς βιώνουµε µεγάλα διαρθρωτικά προβλήµατα, χωρίς ισχυρό βιοµηχανικό πυρήνα και «κυψέλες» τεχνολογίας, αλλά και µε αδύναµα συνδικάτα. Σε µια τέτοια αφετηρία, το κράτος -ακόµα και ψηφιακό ή επιτελικό- υστερεί απελπιστικά στον τρόπο που θα πρέπει να ανασυγκροτηθεί και να αντιδράσει, ενώ η πολιτική τάξη βρίσκεται έτη φωτός πίσω από τους κάτι παραπάνω από αναγκαίους προβληµατισµούς για το τι µέλλει γενέσθαι.
Κυριακάτικη Απογευματινή
