Η Νότια Κορέα ίσως μόλις άνοιξε τη σημαντικότερη πολιτική συζήτηση της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης. Ποιος θα καρπωθεί τελικά τον πλούτο της AI; Μέχρι σήμερα, η δημόσια συζήτηση μοιάζει σχεδόν μοιρολατρική. “Οι μηχανές θα αντικαταστήσουν εργαζομένους”. Όμως η παρέμβαση του συμβούλου του Νοτιοκορεάτη προέδρου έβαλε στο τραπέζι μια διαφορετική ιδέα. Αν η AI παράγει ασύλληπτο νέο πλούτο, γιατί αυτός να ανήκει αποκλειστικά σε λίγες εταιρείες, λίγους μετόχους και μια νέα ψηφιακή ελίτ;
Η αντίδραση των αγορών ήταν αποκαλυπτική. Μέσα σε ώρες χάθηκαν 300 δισ. δολάρια χρηματιστηριακής αξίας μόνο και μόνο επειδή ακούστηκε η λέξη “αναδιανομή”. Σαν να θεωρείται αυτονόητο ότι τα υπερκέρδη της AI είναι αποκλειστικά ιδιωτική υπόθεση. Σαν να μην αφορά την κοινωνία το γεγονός ότι αυτή η επανάσταση χτίζεται πάνω σε δημόσια πανεπιστήμια, κρατική έρευνα, υποδομές και στα δεδομένα δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Νέο κοινωνικό συμβόλαιο
Η Νότια Κορέα δείχνει τον δρόμο μιας νέας πολιτικής σκέψης. Αν η AI εκτοξεύσει την παραγωγικότητα, τότε χρειάζεται και ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Όχι απαραίτητα ως «επίδομα φτώχειας», αλλά ως συμμετοχή των κοινωνιών στον πλούτο που παράγει μια τεχνολογική επανάσταση. Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αντίφαση της εποχής μας. Η AI υπόσχεται πρωτοφανή αφθονία, αλλά κινδυνεύει να δημιουργήσει τεράστια συγκέντρωση οικονομικής δύναμης. Αν η παραγωγικότητα εκτοξευθεί αλλά ο πλούτος συσσωρεύεται σε πέντε ή δέκα τεχνολογικούς κολοσσούς, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι τεχνολογικό. Θα είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτή τη συζήτηση δεν την ανοίγουν μόνο πολιτικοί ή αριστεροί οικονομολόγοι. Την ίδια ιδέα έχει περιγράψει επανειλημμένα και ο Έλον Μασκ, προειδοποιώντας από το 2017 ότι η AI και η ρομποτική μπορεί να κάνουν πολλές ανθρώπινες εργασίες περιττές και ότι οι κυβερνήσεις θα χρειαστούν κάποιο είδος «καθολικού εισοδήματος». Τα τελευταία χρόνια μιλά ακόμη και για «universal high income», μια κοινωνία όπου η εργασία δεν θα αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης.
Η μάχη για τον πλούτο της τεχνητής νοημοσύνης
Η AI δεν είναι απειλή από μόνη της. Όταν οι κοινωνίες συμμετέχουν στα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλάζει και ο φόβος απέναντί της. Η AI δεν αντιμετωπίζεται ως η μηχανή που “κλέβει δουλειές”, αλλά ως τεχνολογία που μπορεί να μειώσει την ανασφάλεια, να απελευθερώσει χρόνο και να αναδιαμορφώσει την έννοια της εργασίας.
Η μεγαλύτερη μάχη της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα δοθεί στα εργαστήρια της Silicon Valley αλλά μέσα στις ίδιες τις κοινωνίες. Το ερώτημα δεν είναι πόσο ισχυρή θα γίνει, αλλά ποιος θα ελέγχει τον πλούτο και τη δύναμη που δημιουργεί.
