Η πολιτική έχει μια ιδιόμορφη σχέση με τον χρόνο. Σε αντίθεση με την ιστορία, η οποία καταγράφει, αξιολογεί και τελικά αποφαίνεται, η πολιτική δυστυχώς πολλές φορές επιχειρεί να επαναδιαπραγματευτεί το παρελθόν. Να το αναδιατυπώσει. Να το ξαναγράψει. Να το παρουσιάσει όχι όπως υπήρξε, αλλά όπως εξυπηρετεί τις ανάγκες του παρόντος.
Κάποτε η παραίτηση αποτελούσε πράξη ανάληψης ευθύνης. Ήταν η σιωπηλή παραδοχή ότι ο λαός εξέδωσε μια ετυμηγορία που δεν επιδεχόταν ερμηνείες. Η πολιτική ήττα δεν χρειαζόταν αναλυτές για να εξηγηθεί ούτε επικοινωνιολόγους για να μεταμφιεστεί. Ήταν ήττα!
Σήμερα όμως φαίνεται πως ζούμε σε μια νέα εποχή πολιτικής αριθμητικής. Εκεί όπου τα ποσοστά δεν μετρούνται με βάση το πραγματικό τους μέγεθος αλλά με βάση τη χρησιμότητά τους στο εκάστοτε αφήγημα. Εκεί όπου αποτελέσματα που κάποτε θεωρούνταν καταστροφικά παρουσιάζονται ως ελπιδοφόρα, ενώ πολιτικές συντριβές βαφτίζονται «νέες αφετηρίες».
Ερχόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με μια παράδοξη συνθήκη… Η ίδια κοινωνία που πριν από λίγα χρόνια θεωρούσε ότι μια εκλογική επίδοση συνιστά επαρκή λόγο πολιτικής αποχώρησης, καλείται σήμερα να αποδεχθεί πως χαμηλότερες επιδόσεις αποτελούν εφαλτήριο επιστροφής. Σαν να έχει αντιστραφεί η λογική της πολιτικής βαρύτητας. Σαν η πτώση να αποτελεί πλέον απόδειξη ανόδου.
Το πρόβλημα ωστόσο δεν είναι στους αριθμούς. Ας τους παραμερίσουμε για λίγο. Το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στη μνήμη.
Διότι η δημοκρατία δεν στηρίζεται αποκλειστικά στην ψήφο. Στηρίζεται και στη συλλογική ανάμνηση. Στην ικανότητα μιας κοινωνίας να θυμάται τι συνέβη, ποιοι το διαχειρίστηκαν και ποιες ήταν οι συνέπειες των επιλογών τους.
Για αυτό και κάθε πολιτική επιστροφή συνοδεύεται από μια προσπάθεια ανακατασκευής του παρελθόντος. Οι «παλιές φωτογραφίες» και τα TikTok εξαφανίζονται. Τα πρόσωπα αλλάζουν. Οι συνεργάτες αντικαθίστανται. Το πολιτικό σκηνικό ανανεώνεται αισθητικά ώστε να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι πρόκειται για κάτι νέο.
Όμως η πολιτική δεν είναι θέατρο ώστε να αρκεί η αλλαγή του θιάσου. Οι πολίτες γνωρίζουν ότι πίσω από τα νέα πρόσωπα συχνά παραμένουν οι ίδιες αντιλήψεις, οι ίδιες λογικές και οι ίδιες νοοτροπίες που δοκιμάστηκαν και κρίθηκαν.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτοί που επιχειρούν την επιστροφή τους φροντίζουν πρώτα να απομακρύνουν από το προσκήνιο εκείνα τα στελέχη που έχουν ταυτιστεί στη συλλογική συνείδηση με δύσκολες περιόδους. Με επιλογές που δίχασαν. Με πειραματισμούς που κόστισαν. Με αλαζονικές συμπεριφορές που τραυμάτισαν την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Είναι αυτό ανανέωση; Μάλλον πολιτική πλαστική χειρουργική…
Όμως οι πολίτες δεν καλούνται να κρίνουν αν οι πρωταγωνιστές άλλαξαν γραφεία ή τίτλους. Καλούνται να κρίνουν αν άλλαξαν ιδέες. Αν αναγνώρισαν λάθη. Αν ανέλαβαν ευθύνες. Αν έδωσαν εξηγήσεις.
Βέβαια, οι λαοί μπορεί να συγχωρούν. Σπανίως όμως λησμονούν ολοκληρωτικά.
Και για αυτό κάθε προσπάθεια επιστροφής δεν θα κριθεί από την επικοινωνιακή της επιδεξιότητα ούτε από την ανακύκλωση πολιτικών προσώπων με νέα περιτυλίγματα. Θα κριθεί από τη σύγκρουσή της με τη μνήμη.
Γιατί στο τέλος της ημέρας ένας πρώην πρωθυπουργός εννοείται πως δικαιούται να επιστρέψει.
Η δημοκρατία επιτρέπει σε όλους να επιστρέψουν.
Μήπως όμως έχουν ξαναεπιστρέψει και οι λόγοι για τους οποίους κάποτε οι πολίτες τον απομάκρυναν;
Αυτή είναι μια απάντηση, που δεν μπορεί να τη δώσει ούτε η επικοινωνία, ούτε η αναθεώρηση της ιστορίας, ούτε ακόμα ο ινστρούχτορας της ελληνικής Αριστεράς, πλέον ιδρυτής της ΕΛΑΣ.
Μπορεί να τη δώσει μόνο ο ελληνικός λαός…
Η κυρία Παπακώστα είναι βουλευτής της ΝΔ Τρικάλων, πρώην υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και δικηγόρος
Εφημερίδα Απογευματινή
