Όσες ερμηνευτικές προσεγγίσεις και αν επιχειρήσουμε στο φαινόμενο του λαϊκισμού, στον πυρήνα του έχει μία θεμελιώδη έννοια: Προσφέρει απλές, εύληπτες και κατανοητές στο ευρύ κοινό λύσεις, σε σύνθετα προβλήματα, που απαιτούν δύσκολο χειρισμό και απαιτητικές λύσεις.
Σαν σήμερα, πριν από δέκα χρόνια, στο Ηνωμένο Βασίλειο μία σειρά από κόμματα και πολιτικούς έπεισαν τον λαό ότι τα δυσεπίλυτα και πολυσύνθετα προβλήματα που αντιμετώπιζε μπορούσαν να λυθούν με μία και μόνο κίνηση: Την έξοδο της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η χώρα θα ανακτούσε πλήρως την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της, η ανάπτυξη θα έτρεχε, η οικονομία θα ήταν ανθηρή, οι δημόσιες υπηρεσίες θα βελτιώνονταν, οι μετανάστες θα σταματούσαν να έρχονται. Spoiler alert (όπως λένε για τις σειρές όταν «προδίδεις» τη συνέχεια): Το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Ηνωμένου Βασιλείου αυξήθηκε κατά 4,4% μεταξύ 2016 και 2024. Την ίδια περίοδο, της Γαλλίας ανέβηκε κατά 7,5%, της Ιταλίας 11%, ενώ των ΗΠΑ 16,5%.
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή της καμπάνιας υπέρ του λεγόμενου Brexit ήταν το κόκκινο λεωφορείο που γύρναγε στους δρόμους αναγράφοντας με πηχυαία γράμματα το σύνθημα: «Στέλνουμε στην ΕΕ 350.000.000 λίρες την εβδομάδα, ας χρηματοδοτήσουμε το ΕΣΥ μας καλύτερα». Το καθαρό ποσό που «έστελνε» το Ηνωμένο Βασίλειο κάθε εβδομάδα στις Βρυξέλλες ήταν στην πραγματικότητα κατά τουλάχιστον 200.000.000 λίρες λιγότερο, αλλά ελάχιστοι είχαν διάθεση να ακούσουν και να προσέξουν την ανάλυση αυτή.
To 52% σχεδόν των Βρετανών ψήφισε υπέρ της εξόδου από την ΕΕ και μετά πέρασε στην κυβέρνηση η ευθύνη να εφαρμόσει το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος που στην πραγματικότητα κανείς ούτε είχε σκεφτεί ούτε είχε εξηγήσει στον λαό πώς θα εφαρμοζόταν. Οι μαγικές λύσεις εξάλλου έχουν το στοιχείο της μαγείας: Εξαφανίζουν άμεσα το πρόβλημα, χωρίς να νοιάζεται κανείς για εφαρμόσιμες πολιτικές. Ο Ντέιβιντ Κάμερον εγκατέλειψε την πρωθυπουργία, τον διαδέχθηκε η Τερέζα Μέι, την οποία αντικατέστησε ο Μπόρις Τζόνσον, στη θέση του οποίου ήρθε η Λιζ Τρας. Δύο μόλις μήνες αργότερα τα ηνία της χώρας πέρασαν στον Ρίσι Σούνακ, που έχασε τις εκλογές από τον Κιρ Στάρμερ, ο οποίος χθες παραιτήθηκε και τη θέση του θα πάρει μάλλον ο Άντι Μπέρναμ.
Και κάπως έτσι φτάνουμε στη σημερινή, δέκατη επέτειο του δημοψηφίσματος. Με την ακρίβεια να επιμένει. Ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε άνοδο 3% τον Φεβρουάριο, 3,3% τον Μάρτιο και 2,8% τον Απρίλιο. Ένα απλό εισιτήριο για μία διαδρομή με το μετρό στην πρωτεύουσα, σε ώρα αιχμής, έχει φτάσει στα 4,15 ευρώ και η τιμή του αναμένεται να αυξηθεί κι άλλο. Το παραδοσιακό φαγητό των Βρετανών, το fish and chips (μπακαλιάρος με πατάτες τηγανητές) κοστίζει σε μία παμπ της πρωτεύουσας 18 ευρώ κατ’ ελάχιστο. Ένα ποτήρι μπίρα (επίσης αγαπημένη συνήθεια των Βρετανών) δεν σερβίρεται σχεδόν πουθενά με λιγότερο από 7 ευρώ (σ.σ. όλες οι τιμές με αναλογία λίρας προς ευρώ στο 1:1.15). Το πιο ανησυχητικό: Όλες οι συσκευασμένες μερίδες μοσχαρίσιου κρέατος, αλλά και τα λουκάνικα, σε αρκετά σουπερμάρκετ έχουν αντικλεπτικό μηχανισμό και GPS για να τα βρουν αν τα κλέψουν! Η αστυνομία κατέγραψε συνολικά το 2025 στην Αγγλία και την Ουαλία 530.000 κλοπές από καταστήματα, μία αύξηση της τάξης του 48% σε σχέση με την περίοδο πριν από την πανδημία του κορονοϊού. Η Τράπεζα της Αγγλίας μείωσε έξι φορές το επιτόκιο από τον Αύγουστο του 2024 μέχρι το τέλος του 2025 (μετά το κράτησε σταθερό), αλλά τα αποτελέσματα στις τιμές δεν ήταν τα αναμενόμενα.
Στην επαρχία οι τιμές είναι πιο οικονομικές (όχι σε όλα τα είδη), αλλά την ίδια ώρα η ανεργία έχει ανέβει συνολικά στη χώρα στο 5%, περίπου στο ίδιο σημείο με τον Ιανουάριο του 2021 όταν είχε «απογειωθεί» εν μέσω της κρίσης με τον Covid. Η δε ανεργία στους νέους έχει φτάσει στο 14,7%, το υψηλότερο σημείο της από τα τέλη του 2014.
Στις αρχές Μαΐου, η εφημερίδα «The Times» αποκάλυψε ότι οι Ευρωπαίοι κατέστησαν σαφές στη Βρετανία ότι η χώρα πρέπει να καταβάλει ετήσιες εισφορές στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό (για πρώτη φορά μετά το Brexit) οι οποίες εκτιμάται ότι θα ανέρχονται σε περίπου 1 δισ. λίρες ετησίως και ότι η χρηματοδότηση αυτή αποτελεί προϋπόθεση για την περαιτέρω πρόσβαση του Ηνωμένου Βασιλείου στην ενιαία αγορά της ΕΕ. «Στην προκειμένη περίπτωση, το όφελος υπερτερεί του κόστους. Πέραν αυτού, όμως, είναι σημαντικό να αντιλαμβανόμαστε ότι βλέπουμε το μέλλον μας μέσα από μια στενότερη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εξυπηρετεί το εθνικό μας συμφέρον», δήλωσε τότε ο Κιρ Στάρμερ. Σε ένα άλλο, ξεχωριστό, «μέτωπο» οι διαπραγματεύσεις για την επιστροφή των βρετανικών πανεπιστημίων στο Erasmus ολοκληρώθηκαν πριν από μερικούς μήνες και το Ηνωμένο Βασίλειο θα πληρώνει 570.000.000 λίρες τα πρώτα χρόνια και περισσότερα από 800.000.000 ετησίως στη συνέχεια για να συμμετέχει στο δημοφιλές αυτό πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών.
Πριν από δέκα χρόνια, η έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Brexit, προβλήθηκε ως το γιατρικό που θα θεράπευε σχεδόν κάθε οικονομική, εμπορική και κοινωνική ασθένεια. Ο λαϊκισμός νίκησε μονομιάς στις κάλπες, αλλά ηττήθηκε σε δόσεις στη συνέχεια.
Εφημερίδα Απογευματινή
