Στην καρδιά του Αυγούστου, όταν το φως πυρώνει τις πέτρες και τα μελτέμια διασχίζουν το Αιγαίο, η χώρα στρέφεται σε μία γυναικεία μορφή οικεία σε κάθε σπίτι. Η Κοίμηση της Θεοτόκου δεν αποτελεί απλώς εορτή του εκκλησιαστικού ημερολογίου. Είναι η ημέρα που ενώνει την πίστη με τη λαϊκή μνήμη, τον πόνο με την ελπίδα, την προσευχή με την ανάγκη της επιστροφής στον τόπο όπου ο καθένας έμαθε να λέει τη λέξη «Παναγιά».
Ο λαός την αποκαλεί «Πάσχα του καλοκαιριού» επειδή στον πυρήνα της βρίσκεται το ίδιο αναστάσιμο μήνυμα. Ο θάνατος δεν είναι το αμετάκλητο τέλος. Η Εκκλησία δεν μιλά για εξαφάνιση, αλλά για κοίμηση και μετάσταση προς τη Ζωή. Η Μητέρα του Χριστού παραδίδει την ψυχή της στον Υιό της και γίνεται εικόνα της προσδοκίας ότι η φθορά δεν έχει τον τελευταίο λόγο. Γι’ αυτό η ημέρα, μολονότι περιέχει το δάκρυ του αποχωρισμού, δεν βυθίζεται στο πένθος. Φωτίζεται από τη βεβαιότητα της Ανάστασης.
Της πανηγύρεως προηγείται η δεκαπενθήμερη νηστεία, με τις Παρακλήσεις να γεμίζουν τα απογεύματα των ναών. Εκεί κατατίθενται φόβοι, αρρώστιες, οικογενειακές αγωνίες και σιωπηλές ευχαριστίες. Η Θεοτόκος βιώνεται ως μάνα που ακούει χωρίς να ανακρίνει και παρηγορεί χωρίς να διακρίνει. Οι αναρίθμητες προσωνυμίες της (Γλυκοφιλούσα, Ελεούσα, Θαλασσινή, Βρεφοκρατούσα, Φανερωμένη κ.λπ.) μαρτυρούν αυτήν την εγγύτητα. Κάθε περιοχή τής χάρισε ένα όνομα, σαν να θέλησε να την πολιτογραφήσει στον δικό της καημό.
Από την Τήνο και τη λιτανεία της Μεγαλόχαρης έως την Εκατονταπυλιανή της Πάρου, από την Παναγία Σπηλιανή στη Νίσυρο μέχρι την Αγιάσο της Λέσβου, η εορτή αλλάζει τόπους, όχι περιεχόμενο. Καΐκια σημαιοστολίζονται, καμπάνες συνομιλούν με τα κύματα, ξενιτεμένοι γυρίζουν στα χωριά, οικογένειες ανταμώνουν γύρω από κοινό τραπέζι. Στην Κεφαλονιά, τα «φιδάκια της Παναγίας» τροφοδοτούν μια παράδοση αιώνων. Στην Ικαρία, τα πανηγύρια μετατρέπουν την τιμή προς το ιερό πρόσωπο σε συμμετοχή της κοινότητας.
Πίσω, όμως, από τη λαμπρότητα δεν πρέπει να χαθεί η ουσία. Η Παναγία της Ορθόδοξης παράδοσης δεν είναι σύμβολο κοσμικής ισχύος. Είναι η νεαρή γυναίκα της υπακοής, της ταπεινώσεως και της αντοχής, εκείνη που δέχθηκε το θαύμα, στάθηκε κάτω από τον Σταυρό και γεύτηκε την οδύνη της μάνας. Γι’ αυτό μπορεί να γίνει το καταφύγιο του ναυτικού, του ασθενούς, του πρόσφυγα, του ανθρώπου που δεν βρίσκει λέξεις για όσα τον βαραίνουν. Ο Δεκαπενταύγουστος για τον Έλληνα είναι θρησκευτικό βίωμα και πολιτισμικός δεσμός. Σώζει τοπικά έθιμα, μουσικές, μαγειρέματα, τάματα και αφηγήσεις, δίχως να φυλακίζει την πίστη στη γραφικότητα. Υπενθυμίζει ότι η παράδοση μένει ζωντανή όταν γίνεται σχέση, αγάπη και κοινή παρουσία. Όχι απλώς φωτογραφία μίας ημέρας.
Έτσι, στην κορύφωση του θέρους, η Ελλάδα δεν γιορτάζει μια απουσία. Τιμά μια παρουσία που ταξιδεύει από τα ξωκλήσια των βουνών έως τα προσκυνήματα των νησιών και από τις παιδικές αναμνήσεις έως τη σημερινή ανάγκη για παρηγοριά. Μέσα στον θόρυβο της εποχής η μορφή της Θεοτόκου εξακολουθεί να ψιθυρίζει κάτι απλό και βαθύ. Καμία δοκιμασία δεν είναι αβάσταχτη όταν ο άνθρωπος δεν μένει μόνος και έχει αποκούμπι την αγκαλιά της μάνας.
Εφημερίδα Απογευματινή
