Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επανειλημμένα αστειευτεί ότι ο Καναδάς θα έπρεπε να γίνει η «51η πολιτεία» της Αμερικής. Τώρα, ένα αναπτυσσόμενο αποσχιστικό κίνημα στην Αλμπέρτα, την πλούσια σε πετρέλαιο και συντηρητική επαρχία που συνορεύει με τη Μοντάνα, επιδιώκει να πλησιάσει περισσότερο την Ουάσιγκτον παρά την Οτάβα. Η επαρχία, με πληθυσμό περίπου πέντε εκατομμυρίων κατοίκων, θα ψηφίσει τον Οκτώβριο για το αν θα ξεκινήσει η διαδικασία που θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε δημοψήφισμα ανεξαρτησίας.
Το σενάριο της 51ης Πολιτείας
Κάποιοι αποκαλούν το εγχείρημα «Wexit», από τις λέξεις Western Exit (Δυτική Έξοδος). Άλλοι χρησιμοποιούν έναν πιο άμεσο χαρακτηρισμό: τη δημιουργία της 51ης πολιτείας των Ηνωμένων Πολιτειών. Πίσω από κλειστές πόρτες, ηγέτες του αποσχιστικού κινήματος έχουν πραγματοποιήσει διακριτικές συνομιλίες με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου σχετικά με το ενδεχόμενο μια ανεξάρτητη Αλμπέρτα να χρησιμοποιεί το αμερικανικό δολάριο, να συνάπτει ενεργειακές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και να απομακρυνθεί οριστικά από την Οτάβα.
Ο Άντριου Λάθαμ, ερευνητής του think tank Defense Priorities στην Ουάσιγκτον, παρακολουθεί επί χρόνια τους αυτονομιστές και δήλωσε ότι μια μελλοντική ένωση μεταξύ των ΗΠΑ και της Αλμπέρτα δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί. «Η Αλμπέρτα διαθέτει πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ποτάσα, καθώς και σημαντικά αποθέματα κρίσιμων ορυκτών και σπάνιων γαιών», δήλωσε στη Daily Mail. «Θα ήταν θετικό για τις Ηνωμένες Πολιτείες αν εντασσόταν σε αυτές – και πιθανότατα θα ψήφιζε Ρεπουμπλικανούς.»
Η Αλμπέρτα – μία από τις μόλις τρεις επαρχίες του Καναδά με δεξιό πολιτικό προσανατολισμό – αποκαλείται εδώ και χρόνια το «Τέξας του Καναδά» λόγω των καουμπόηδων, των χριστιανών, καθώς και της ισχυρής βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου, πρόσθεσε ο Λάθαμ. Εάν γινόταν αμερικανική πολιτεία, η πολιτική της ταυτότητα θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιθανότητες νίκης των Ρεπουμπλικανών σε εκλογικές αναμετρήσεις, ιδιαίτερα σε αμφίρροπες προεδρικές εκλογές.
Οι δημοσκοπήσεις
Παρ’ όλα αυτά, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι κάτοικοι της Αλμπέρτα πιθανότατα θα απορρίψουν τελικά την ανεξαρτησία. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το 35% υποστηρίζει την έναρξη της διαδικασίας απόσχισης, ενώ το 60% τάσσεται κατά. Η επαρχία διαθέτει τη συντριπτική πλειονότητα των πετρελαϊκών αποθεμάτων του Καναδά και έχει χρηματοδοτήσει επί δεκαετίες την καναδική ομοσπονδία. Από το 2007 έως το 2022, η Αλμπέρτα κατέβαλε σε ομοσπονδιακούς φόρους 244,6 δισεκατομμύρια δολάρια περισσότερα από όσα έλαβε πίσω μέσω κρατικών δαπανών – μια τεράστια μεταφορά πλούτου που τροφοδότησε έντονο αίσθημα αδικίας.
Μυστικές επαφές με την Ουάσινγκτον
Ηγέτες του Alberta Prosperity Project (APP), μιας αποσχιστικής οργάνωσης, συναντήθηκαν τρεις φορές με αξιωματούχους του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον από τον Απρίλιο του περασμένου έτους, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις συνομιλίες, όπως ανέφερε η Financial Times.
Στόχος τους ήταν να εξασφαλίσουν πιστωτική γραμμή ύψους 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη χρηματοδότηση της επαρχίας σε περίπτωση επιτυχούς δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας. Παράλληλα, συζητούν την υιοθέτηση του αμερικανικού δολαρίου και την επέκταση της ενεργειακής συνεργασίας.
Ο Τζεφ Ραθ, νομικός σύμβουλος του APP που συμμετείχε στις συναντήσεις, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον είναι «εξαιρετικά ενθουσιασμένη με την προοπτική μιας ελεύθερης και ανεξάρτητης Αλμπέρτα».
Η στάση Τραμπ και η πίεση προς την Οτάβα
Υποστήριξε επίσης ότι διατηρεί «πολύ ισχυρότερη σχέση» με την κυβέρνηση Τραμπ απ’ ό,τι με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προκάλεσε ενθουσιασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης των αυτονομιστών τον Ιανουάριο, όταν χαρακτήρισε την πετρελαιοπαραγωγό επαρχία «φυσικό εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών» γεμάτο από «πολύ ανεξάρτητους ανθρώπους».
Οι κάτοικοι της Αλμπέρτα θα ψηφίσουν στις 19 Οκτωβρίου για μια σειρά μεταρρυθμίσεων. Η πλήρης ανεξαρτησία δεν περιλαμβάνεται ακόμη στο ψηφοδέλτιο, ωστόσο το κίνημα που τη στηρίζει ενισχύεται συνεχώς.
Μια σχετική αναφορά συγκέντρωσε περισσότερες από 300.000 υπογραφές – πολύ πάνω από το όριο που απαιτείται για να εξεταστεί επίσημα η διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Οι επαφές αυτές συμπίπτουν με τη σημαντική επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Οτάβα. Ο Τραμπ και ο Κάρνεϊ έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα σχετικά με τους δασμούς, αλλά και εξαιτίας της προκλητικής ρητορικής του Αμερικανού προέδρου περί ενσωμάτωσης του Καναδά ως 51ης πολιτείας.
Ο Κάρνεϊ έχει ταχθεί έντονα κατά του αποσχιστικού κινήματος, χαρακτηρίζοντας την προσπάθεια ανεξαρτησίας της Αλμπέρτα «επικίνδυνη μπλόφα», την οποία παρομοίασε με το δημοψήφισμα για το Brexit το 2016 στη Βρετανία, το οποίο πολλοί θεωρούν ότι έβλαψε τη χώρα. Η πρωθυπουργός της Αλμπέρτα, Ντανιέλ Σμιθ, επιθυμεί να παραμείνει η επαρχία εντός της καναδικής ομοσπονδίας, ωστόσο έχει επαναλάβει πολλές από τις αιτιάσεις που τροφοδοτούν το αυτονομιστικό κύμα.
Σε τηλεοπτικό διάγγελμά της στις 5 Μαΐου προς τους κατοίκους της Αλμπέρτα, δήλωσε ότι αισθάνεται «βαθιά απογοητευμένη από τον τρόπο με τον οποίο η επαρχία μας έχει κακομεταχειριστεί και ζημιωθεί από διαδοχικές ομοσπονδιακές φιλελεύθερες κυβερνήσεις». Μελέτες δείχνουν ότι πέντε δεκαετίες ομοσπονδιακών περιβαλλοντικών κανονισμών, πολιτικών εκπομπών ρύπων και περιορισμών στην ενεργειακή ανάπτυξη έχουν κοστίσει στους κατοίκους της Αλμπέρτα χιλιάδες δολάρια ετησίως σε χαμένα εισοδήματα. Το ενδεχόμενο δημοψήφισμα αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για την ενότητα του Καναδά από τα δημοψηφίσματα ανεξαρτησίας του Κεμπέκ το 1980 και το 1995.
Ο Κρίστοφερ Σαντς, διευθυντής του Κέντρου Σπουδών ΗΠΑ–Καναδά του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, υποστήριξε ότι τα επιχειρήματα των αυτονομιστών διαθέτουν πραγματική οικονομική βάση. Σύμφωνα με τον ίδιο, η στενότερη σύνδεση με μια φιλοενεργειακή κυβέρνηση των ΗΠΑ θα μπορούσε να προσφέρει στην επαρχία μεγαλύτερη ελευθερία στην ανάπτυξη ορυκτών καυσίμων, στην επέκταση υποδομών και στην πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. «Αν πιστεύεις πραγματικά στην ανεξαρτησία της Αλμπέρτα, υπάρχουν αρκετά θετικά μηνύματα που θα μπορούσαν να σε κάνουν να θεωρείς ότι αυτή η αμερικανική κυβέρνηση θα σε υποδεχόταν ευνοϊκά», δήλωσε στη Daily Mail.
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον αφορά κυρίως την άσκηση πίεσης και όχι την αλλαγή συνόρων. Κατά την άποψή του, η ευρύτερη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ είναι να αξιοποιήσει τις εσωτερικές διαιρέσεις του Καναδά προκειμένου να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση απέναντι στην Οτάβα σε ζητήματα εμπορίου και διπλωματίας.
Τα εμπόδια για την απόσχιση και την ένταξη στις ΗΠΑ
Ο Σαντς υποστήριξε ότι η διαρροή πληροφοριών για τις μυστικές συνομιλίες αποσκοπεί στο να κρατά τον Κάρνεϊ και την κυβέρνησή του «εκτός ισορροπίας».
Ο Λάθαμ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Macalester College, θεωρεί ότι η καναδική σημαία θα συνεχίσει πιθανότατα να κυματίζει πάνω από το Έντμοντον για πολλά ακόμη χρόνια, αλλά προειδοποιεί ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν πρέπει να αγνοήσουν όσα συμβαίνουν. Κατά την εκτίμησή του, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι ακόμη και μια επιτυχής ψήφος υπέρ της απόσχισης θα οδηγήσει σε διαπραγματεύσεις για μια πιο αποκεντρωμένη καναδική ομοσπονδία και όχι σε ανεξάρτητη Αλμπέρτα ή νέα αμερικανική πολιτεία.
Ωστόσο, αυτή η εκτίμηση προϋποθέτει ότι το κίνημα θα παραμείνει υπό έλεγχο. Η Αλμπέρτα δεν διαθέτει πρόσβαση στη θάλασσα, εξαρτάται από υποδομές που διασχίζουν άλλες επαρχίες και θα αντιμετώπιζε ένα σύνθετο πλέγμα συνταγματικών ζητημάτων, δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών, χρέους και συνοριακών θεμάτων που θα καθιστούσαν την απόσχιση εξαιρετικά περίπλοκη.
Το καναδικό συνταγματικό δίκαιο δεν επιτρέπει μονομερή απόσχιση. Ακόμη όμως και αν οι πολίτες της Αλμπέρτα ψήφιζαν υπέρ της ανεξαρτησίας, η ένταξη στις Ηνωμένες Πολιτείες θα απαιτούσε την έγκριση του Κογκρέσου – ένα ιδιαίτερα δύσκολο πολιτικό εμπόδιο. Ο κίνδυνος, προειδοποίησε ο Λάθαμ, είναι ότι πολιτικοί σεισμοί συχνά προκύπτουν από κινήματα που οι ελίτ αρχικά υποτιμούν. Μια ψήφος διαμαρτυρίας που προορίζεται απλώς να στείλει μήνυμα στην Οτάβα θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε ένα αποτέλεσμα που κανείς δεν είχε σχεδιάσει.
Του James Reinl / ©Associated Newspapers Limited
