Σε περισσότερα από 30 χρόνια ως δημοσιογράφος αεροπορικού ρεπορτάζ, έχω καλύψει μερικές από τις μεγαλύτερες κρίσεις που έπληξαν τις αερομεταφορές – από τις συνέπειες της 11ης Σεπτεμβρίου και την πανδημία μέχρι τις αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει τη δυναμική να επιφέρει το πιο σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια αεροπορία της εποχής μας, εφόσον συνεχιστεί η σύγκρουση με το Ιράν.
Ο αποκλεισμός της περιοχής έχει ήδη διαταράξει τον εφοδιασμό αεροπορικών εταιρειών σε όλο τον κόσμο με καύσιμα αεροσκαφών, τη στιγμή που εκατομμύρια ταξιδιώτες ετοιμάζονται για την κορύφωση της θερινής περιόδου.
Περισσότερες από 13.000 πτήσεις έχουν ήδη καταργηθεί διεθνώς, γεγονός που αντιστοιχεί σε πάνω από δύο εκατομμύρια διαθέσιμες θέσεις, κυρίως σε βασικά δρομολόγια τροφοδοσίας μεγάλων αε-ροπορικών κόμβων.
Τον περασμένο μήνα, ακόμη και όταν κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποβάθμιζαν δημόσια τους φό-βους για διαταραχές, είχα προειδοποιήσει από τις στήλες της εφημερίδας ότι ο κλάδος οδεύει προς σοβαρή κρίση, με εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη πτήσεις να κινδυνεύουν εάν περιοριστούν περαιτέρω οι προμήθειες καυσίμων.
Η Βρετανία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς εισάγει περισσότερο από το 60% των αεροπορικών καυσίμων που καταναλώνει, με σημαντικό μέρος των προμηθειών να συνδέεται με τη Μέση Ανατολή.
Το Ηνωμένο Βασίλειο στρέφεται πλέον στις Ηνωμένες Πολιτείες ως εναλλακτική πηγή, γεγονός που αυξάνει τον ανταγωνισμό και ωθεί ακόμη περισσότερο το κόστος προς τα πάνω.
Έτσι, ακόμη κι αν ορισμένες αεροπορικές εταιρείες μειώνουν τις τιμές για να διατηρήσουν την ε-μπιστοσύνη των πελατών τους, οι αεροπορικοί ναύλοι συνολικά αναμένεται να αυξηθούν σημαντι-κά καθώς οι εταιρείες προσπαθούν να απορροφήσουν το οικονομικό βάρος.
Ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ άνοιγαν άμεσα – όπως ελπίζει ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ – θα χρειάζονταν μήνες μέχρι τα δεξαμενόπλοια να φορτώσουν, να ταξιδέψουν και να ανα-πληρώσουν τα αποθέματα καυσίμων στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια.
Ορισμένες μεγάλες αεροπορικές εταιρείες ενδέχεται επίσης να συγχωνεύσουν δρομολόγια προς τους ίδιους προορισμούς, μειώνοντας τον αριθμό των αεροσκαφών που χρησιμοποιούν. Αυτό συμ-βαίνει επειδή τους έχει επιτραπεί να χαλαρώσουν οι κανόνες χρήσης των χρονοθυρίδων (slots), γε-γονός που σημαίνει ότι δεν είναι πλέον υποχρεωμένες να εκτελούν ολόκληρο το πρόγραμμά τους για να διατηρήσουν τα δικαιώματα απογείωσης και προσγείωσης στα μεγάλα αεροδρόμια.
Οπότε, τι θα ακολουθήσει και τι σημαίνει αυτό για τα ταξιδιωτικά σας σχέδια;
Έχω ήδη κλείσει καλοκαιρινές διακοπές. Μπορεί να ακυρωθεί η πτήση μου;
Ναι.
Χιλιάδες πτήσεις προς μεγάλους ευρωπαϊκούς κόμβους όπως το Παρίσι (Charles de Gaulle), το Άμστερνταμ (Schiphol) και η Φρανκφούρτη ενδέχεται να περιοριστούν ή να συγχωνευθούν, με τις αεροπορικές εταιρείες να μειώνουν τα καθημερινά δρομολόγια από τέσσερα ή πέντε σε δύο ή τρία.
Εταιρείες όπως οι KLM, SAS, Air New Zealand, Cathay Pacific και Delta Air Lines έχουν ήδη προχωρήσει σε περικοπές, ενώ η Lufthansa ανακοίνωσε την κατάργηση 2.000 πτήσεων.
Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα λεγόμενα «λεπτά» δίκτυα, δηλαδή νέοι ή λιγότερο δημοφιλείς προορισμοί που προστέθηκαν πρόσφατα στα προγράμματα των εταιρειών.
Τα μικρότερα αεροδρόμια συχνά δεν διαθέτουν επαρκείς εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμων, γεγονός που καθιστά τον ανεφοδιασμό πιο δύσκολο και λιγότερο προβλέψιμο.
Η Ιταλία προσφέρει ήδη ένα παράδειγμα του τι μπορεί να ακολουθήσει: προμηθευτής καυσίμων περιόρισε πρόσφατα τις ποσότητες που διαθέτει σε τέσσερα αεροδρόμια – Μιλάνο Λινάτε, Μπολό-νια, Τρεβίζο και Βενετία – δίνοντας προτεραιότητα σε ιατρικές και κυβερνητικές πτήσεις.
Αν οι ελλείψεις επιδεινωθούν, παρόμοια μέτρα θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και αλλού.
Ποιοι προορισμοί κινδυνεύουν περισσότερο;
Οι διηπειρωτικές πτήσεις προς ΗΠΑ και Ασία είναι οι πιθανότερες να επηρεαστούν, καθώς κατα-ναλώνουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες καυσίμων. Επιπλέον, ορισμένα δρομολόγια προς την Ασία και την Ωκεανία αναγκάζονται να παρακάμπτουν τη Μέση Ανατολή, γεγονός που αυξάνει περαιτέ-ρω την κατανάλωση.
Γιατί κάποιες εταιρείες μειώνουν πτήσεις ενώ άλλες όχι;
Πολλές εταιρείες δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος καυσίμων. Αντίθετα, αρ-κετές αεροπορικές χαμηλού κόστους, όπως οι Ryanair, easyJet και Wizz Air, έχουν εξασφαλίσει τις προμήθειές τους μέσω συμβολαίων αντιστάθμισης κινδύνου (hedging), αγοράζοντας καύσιμα σε χαμηλότερες τιμές αρκετούς μήνες πριν.
Παρόλα αυτά, η εικόνα παραμένει δύσκολη.
Σύμφωνα με την οικονομική εταιρεία αναλύσεων Barron’s, οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων – που αντιστοιχούν περίπου στο 25% του κόστους λειτουργίας μιας αεροπορικής εταιρείας – έχουν αυξηθεί από 70% έως 110% μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Σκέφτομαι να κλείσω οικογενειακές διακοπές για το καλοκαίρι. Θα αυξηθούν οι τιμές;
Ναι.
Η συμβουλευτική εταιρεία Teneo εκτιμά ότι οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων έχουν ήδη αυξη-θεί κατά 24% σε σχέση με πέρυσι και αναμένεται να αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Ο όμιλος IAG, στον οποίο ανήκουν οι British Airways, Iberia, Vueling και Aer Lingus, έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα προχωρήσει σε αναπροσαρμογές τιμών. Η Virgin Atlantic πρόσθεσε επιβάρυνση 50 λιρών στα εισιτήρια οικονομικής θέσης μετ’ επιστροφής, 180 λιρών στην premium economy και 360 λιρών στη business class. Θετικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι οι αεροπορικές χαμηλού κόστους πιθα-νότατα θα συνεχίσουν να διατηρούν χαμηλότερες τιμές προκειμένου να προσελκύσουν επιβάτες.
Οι easyJet, Ryanair, Wizz Air UK, Jet2 και TUI έχουν δηλώσει ότι δεν σκοπεύουν να μειώσουν το θερινό τους πρόγραμμα.
Τι γίνεται αν ακυρωθεί η αναχώρησή μου λόγω έλλειψης καυσίμων στον προορισμό;
Οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες διαθέτουν σχέδια έκτακτης ανάγκης, όπως η μεταφορά επι-πλέον καυσίμων από το αεροδρόμιο αναχώρησης ώστε να καλυφθεί και η επιστροφή.
Γενικά, οι αεροπορικές εταιρείες αποφεύγουν τις ακυρώσεις της τελευταίας στιγμής. Εάν ειδοποιή-σουν τους επιβάτες λιγότερο από 14 ημέρες πριν από την αναχώρηση, ενδέχεται να υποχρεωθούν σε αποζημίωση σύμφωνα με τη βρετανική και ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει ήδη χαλαρώσει τους κανόνες χρήσης των slots.
Σε αεροδρόμια όπως το Heathrow, το Gatwick, το Luton, το Manchester, το Birmingham και το Bristol, οι εταιρείες κανονικά πρέπει να χρησιμοποιούν τουλάχιστον το 80% των χρονοθυρίδων τους. Πλέον η απαίτηση αυτή έχει μειωθεί, διευκολύνοντας τις εταιρείες να περικόπτουν δρομολό-για χωρίς να χάνουν τα δικαιώματά τους. Αν μια πτήση ακυρωθεί, οι επιβάτες συνήθως ενημερώ-νονται αρκετά νωρίς και τους προσφέρεται εναλλακτική μεταφορά.
Τι γίνεται αν βρίσκομαι ήδη στο εξωτερικό και δεν μπορώ να επιστρέψω;
Η αεροπορική εταιρεία – και ο ταξιδιωτικός πράκτορας, εφόσον υπάρχει – έχει υποχρέωση να σας επαναπατρίσει, ακόμη κι αν χρειαστεί να σας μεταφέρει με άλλη εταιρεία. Εάν μείνετε προσωρινά αποκλεισμένοι, μπορεί να υποχρεωθεί να καλύψει και τη διαμονή σας σε ξενοδοχείο. Κρατήστε ό-λες τις αποδείξεις από τυχόν έξοδα που πραγματοποιήσετε ώστε να μπορέσετε να ζητήσετε αποζη-μίωση αργότερα. Ελέγξτε επίσης το ασφαλιστήριο ταξιδιού σας, καθώς ενδέχεται να καλύπτει πρό-σθετα έξοδα ή απώλεια μέρους των διακοπών.
Τι ισχύει για τα οργανωμένα πακέτα διακοπών; Να κλείσω τώρα ή να περιμένω;
Η συμβουλή είναι να κλείσετε τώρα.
Οι τιμές είναι πιθανότερο να αυξηθούν παρά να μειωθούν και όσο πλησιάζει η καλοκαιρινή περίο-δος τόσο θα περιορίζεται η διαθεσιμότητα, καθώς οι εταιρείες προσαρμόζουν τη χωρητικότητα στις υπάρχουσες κρατήσεις.
Να επικοινωνήσω με την αεροπορική εταιρεία για να δω αν θα ακυρωθεί η πτήση μου;
Όχι.
Εάν επηρεάζεστε από κάποια αλλαγή, η εταιρεία θα επικοινωνήσει μαζί σας. Συνεπώς, η απουσία ενημέρωσης συνήθως σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα.
Ποια είναι τα δικαιώματά μου αν ακυρωθεί η πτήση;
Δικαιούστε:
• πλήρη επιστροφή χρημάτων ή
• εναλλακτική πτήση προς τον προορισμό σας.
Επιπλέον, εφόσον η ακύρωση ανακοινωθεί λιγότερο από 14 ημέρες πριν από την αναχώρηση, μπο-ρεί να δικαιούστε αποζημίωση από 110 έως 520 λίρες, ανάλογα με την απόσταση της πτήσης.
Ωστόσο, εάν η αιτία της ακύρωσης θεωρηθεί «έκτακτη περίσταση» πέρα από τον έλεγχο της αερο-πορικής εταιρείας, τότε η υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης ενδέχεται να μην ισχύει.
Της Sally Gethin
Η Sally Gethin είναι ειδική σε θέματα αεροπορίας και ταξιδιών. Πρόσθετο ρεπορτάζ: Thomas Isacke.
©Associated Newspapers Limited
