Οι επιστήμονες εντόπισαν τα οπιοειδή παυσίπονα που ενδέχεται να θέτουν τους ασθενείς στον μεγαλύτερο κίνδυνο θανατηφόρας υπερβολικής δόσης. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ διαπίστωσαν ότι η φαιντανύλη συνδέεται περισσότερο με την αναπνευστική καταστολή — την κατάσταση που προκαλεί τον θάνατο από υπερβολική δόση. Προκαλεί υπερβολική επιβράδυνση ή εξασθένηση της αναπνοής, με αποτέλεσμα να μειώνονται τα επίπεδα οξυγόνου και να συσσωρεύεται τοξικό διοξείδιο του άνθρακα στο αίμα. Είναι εδώ και καιρό γνωστό ότι τα οπιοειδή (μια ομάδα ισχυρών παυσίπονων που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του πόνου ύστερα από χειρουργική επέμβαση ή τραυματισμό, καθώς και σε ασθενείς με καρκίνο) μπορούν να την προκαλέσουν.
Έλλειψη οξυγόνου
Τα φάρμακα αυτά, στα οποία περιλαμβάνονται η μορφίνη, η κωδεΐνη και η τραμαδόλη, παρεμβαίνουν στα σήματα του εγκεφάλου που ελέγχουν την αναπνοή, προκαλώντας επικίνδυνη έλλειψη οξυγόνου. Τα ευρήματα έρχονται εν μέσω της επιδημίας οπιοειδών στη Βρετανία, με τις συνταγογραφήσεις να έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία 25 χρόνια — αύξηση που λέγεται ότι οφείλεται στην έξαρση του εθισμού. Σήμερα, συνταγογραφούνται σε περίπου 3.300.000 ενηλίκους στο Ηνωμένο Βασίλειο για την αντιμετώπιση μιας σειράς προβλημάτων, όπως ο έντονος πόνος στις αρθρώσεις, οι τραυματισμοί που σχετίζονται με χειρουργικές επεμβάσεις και ο πόνος από καρκίνο. Χρησιμοποιούνται επίσης συχνά ως αναισθητικά κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων. Οι ερευνητές της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στο «BMC Medicine», επιδίωξαν να αναλύσουν ποια οπιοειδή συνδέονταν περισσότερο με απειλητικές για τη ζωή βλάβες — ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων στους οποίους είχαν συνταγογραφηθεί οπιοειδή για πόνο που δεν σχετιζόταν με καρκίνο.
Έψαξαν ενδείξεις
Ανέλυσαν ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους 32.909 ενηλίκων ασθενών στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι νοσηλεύονταν σε νοσοκομεία της βορειοδυτικής Αγγλίας. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ιατρικές εξετάσεις για να αναζητήσουν ενδείξεις ότι η αναπνοή των ασθενών είχε επιβραδυνθεί σε επικίνδυνο βαθμό. Το έκαναν αναλύοντας τον ρυθμό αναπνοής, τα επίπεδα οξυγόνου και το κατά πόσο οι ασθενείς χρειάστηκαν ναλοξόνη — ένα φάρμακο που αναστρέφει τις επιδράσεις μιας υπερβολικής δόσης οπιοειδών. Η μέθοδός τους τούς επέτρεψε επίσης να παρακολουθούν πότε είχαν χορηγηθεί τα οπιοειδή. Σε σύγκριση με τους ασθενείς που είχαν λάβει κωδεΐνη, όσοι λάμβαναν φαιντανύλη είχαν τριπλάσιες πιθανότητες να παρουσιάσουν αναπνευστικά προβλήματα. Οι ασθενείς στους οποίους χορηγήθηκε φαιντανύλη είχαν επίσης κατά 85% μεγαλύτερη πιθανότητα να υποστούν αναπνευστική καταστολή σε σύγκριση με τους ασθενείς που λάμβαναν μορφίνη.
Ταυτόχρονη λήψη
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι η ταυτόχρονη λήψη περισσότερων του ενός οπιοειδών τριπλασίαζε τον κίνδυνο εμφάνισης της θανατηφόρας επιπλοκής. Διαπιστώθηκε επίσης ότι όσοι λάμβαναν οξυκωδόνη και μορφίνη διέτρεχαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο αναπνευστικών προβλημάτων σε σύγκριση με όσους λάμβαναν κωδεΐνη. Και όσοι λάμβαναν συνδυασμούς οπιοειδών είχαν επίσης περίπου 50% υψηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με εκείνους που λάμβαναν μόνο μορφίνη. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η φαιντανύλη μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, επειδή είναι πολύ ισχυρότερη από άλλα οπιοειδή και φτάνει πολύ γρήγορα στον εγκέφαλο, επιβραδύνοντας αιφνίδια την αναπνοή. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι τα άτομα με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) ενδέχεται να είναι πιο ευάλωτα στα ισχυρά οπιοειδή. Σε αυτή την ομάδα, η φαιντανύλη συνδέθηκε με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο αναπνευστικών προβλημάτων σε σύγκριση με την κωδεΐνη, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα άτομα με χρόνια πνευμονική νόσο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα.
«Σημαντικά φάρμακα»
Η δρ Μέγκνα Τζάνι, ανώτερη κλινική λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και κύρια συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Τα οπιοειδή εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά φάρμακα για την αντιμετώπιση του έντονου οξέος πόνου. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι κίνδυνοι δεν είναι ίδιοι για όλα τα οπιοειδή φάρμακα ή για όλες τις δόσεις». Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι υψηλότερες δόσεις οπιοειδών συνδέονταν με μεγαλύτερο κίνδυνο. Ακόμη και τα άτομα που λάμβαναν μέτριες δόσεις (31 έως 60 MME [Morphine Milligram Equivalents – Ισοδύναμα Μορφίνης], ημερησίως) διέτρεχαν αυξημένο κίνδυνο. Ο κίνδυνος αυξανόταν περαιτέρω όταν τα οπιοειδή λαμβάνονταν μαζί με γκαμπαπεντινοειδή, όπως η γκαμπαπεντίνη ή η πρεγκαμπαλίνη — φάρμακα που συνταγογραφούνται συνήθως για τον νευροπαθητικό πόνο και την επιληψία.
Οδηγίες ασφαλείας
Οι αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την εξάρτηση από τα οπιοειδή στο Ηνωμένο Βασίλειο ώθησαν πέρυσι τη Ρυθμιστική Αρχή Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας (MHRA) να εκδώσει οδηγίες ασφαλείας σχετικά με τον κίνδυνο εθισμού και εξάρτησης. Εν τω μεταξύ, εκτιμάται ότι κάθε χρόνο 82.000 έως 90.000 ασθενείς λαμβάνουν υπερβολική δόση παρακεταμόλης — κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ηπατική ανεπάρκεια. Αυτό μπορεί να προκαλέσει κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών, χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα, εφίδρωση, τρέμουλο, σύγχυση ή ευερεθιστότητα, αδεξιότητα, ναυτία ή εμετό, υπερβολική κόπωση και πόνο στο στομάχι. Τον περασμένο Νοέμβριο, ένας ιατροδικαστής έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τους ανεπαρκείς ελέγχους ασφαλείας από τους χονδρεμπόρους φαρμάκων, μετά τον θάνατο ενός άνδρα από υπερβολική δόση παυσίπονων που είχε αγοράσει χωρίς κανέναν έλεγχο.
Του CIARAN FOREMAN/ ©Associated Newspapers Limited
Eφημερίδα Απογευματινή
