Το Μπορντό και η Μαδρίτη απειλούνται από τις φλόγες. Στη Σικελία, εμπρηστές έδεσαν φλεγόμενα κουρέλια στις ουρές κατοικίδιων γατών για να εξαπλώσουν τις πυρκαγιές.
Εδώ στη Βρετανία, η ξηρασία πλήττει τη μισή Αγγλία, εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση στο Σάφολκ φλέγονται, ενώ τα Κέρνγκορμς και η περιοχή Πικ Ντίστρικ εξακολουθούν να καπνίζουν, αφού πυρκαγιές σάρωσαν τα εθνικά τους πάρκα νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Πρόκειται για τον κλιματικό Αρμαγεδδώνα, λένε οι Πράσινοι. Αν είχαμε κατασκευάσει περισσότερα αιολικά πάρκα και είχαμε φάει λιγότερες αγελάδες, τίποτε από αυτά δεν θα συνέβαινε.
Οι θερμές και ξηρές περίοδοι αναμφίβολα αυξάνουν την πιθανότητα εκδήλωσης πυρκαγιών, όμως, προς αμηχανία όσων κατηγορούν την κλιματική αλλαγή, οι δασικές πυρκαγιές γίνονται λιγότερο συχνές παγκοσμίως, όχι συχνότερες, καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται.
Η έκταση που καίγεται μειώνεται σταθερά από το 2000, σύμφωνα με τους δορυφόρους της NASA, και εκτιμάται ότι έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί μέσα σε έναν αιώνα.
Οι μεγάλες πυρκαγιές του 1871 στο Ουισκόνσιν και το Μίσιγκαν έκαψαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο εκτάρια — μια περιοχή σχεδόν ίση με το μισό μέγεθος της Ουαλίας — πολύ πριν οδηγήσει κανείς αυτοκίνητο, πριν από τον ηλεκτρικό λαμπτήρα του Τζόζεφ Σουάν, όταν ο κόσμος ήταν ψυχρότερος.
Δεν είναι μόνο η τάση που προκαλεί έκπληξη. Όσο δύσκολο κι αν είναι να το πιστέψει κανείς, η φετινή χρονιά είναι ασυνήθιστα ήρεμη όσον αφορά τις δασικές πυρκαγιές: τόσο ήρεμη, ώστε καταρρίπτει ρεκόρ ως προς την απουσία πυρκαγιών μέχρι αυτή την ημερομηνία, ακόμη και στην Ευρώπη.
Εάν δεν με πιστεύετε, ελέγξτε τα στοιχεία που δημοσιεύει το Παγκόσμιο Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (GWIS): μέχρι την περασμένη εβδομάδα, είχαν καεί παγκοσμίως 106 εκατομμύρια εκτάρια φέτος, η χαμηλότερη έκταση που έχει καταγραφεί μέχρι αυτή την ημερομηνία από τότε που άρχισε η τήρηση αυτών των αρχείων, το 2012.
Στην Ευρώπη, σύμφωνα με τα δεδομένα του GWIS, έχουν καεί μόλις 3,8 εκατομμύρια εκτάρια — λιγότερα από τα μισά του μέσου όρου για αυτή την εποχή. Αυτό αποτελεί μικρή παρηγοριά για τους ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στη Γαλλία, αλλά δεν παύει να είναι γεγονός.
Το πραγματικό ζήτημα είναι ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια βολική δικαιολογία για τους πολιτικούς που απέτυχαν να λάβουν προληπτικά μέτρα για την αποτροπή των δασικών πυρκαγιών. Μπορούν απλώς να σηκώσουν τους ώμους και να πουν: «Η υπερθέρμανση του πλανήτη φταίει, έτσι δεν είναι;»
Η ίδια στάση θα μπορούσε να υιοθετηθεί και απέναντι στην ξηρασία που πλήττει αυτή τη στιγμή επτά οργανισμούς ύδρευσης, καθώς και στις επακόλουθες απαγορεύσεις χρήσης λάστιχου ποτίσματος που επιβλήθηκαν σε κατοίκους και επιχειρήσεις.
Ωστόσο, εάν η Βρετανία διέθετε περισσότερους ταμιευτήρες, η πίεση στην παροχή νερού θα ήταν λιγότερο έντονη. Οι δύο νέοι ταμιευτήρες που έχουν προταθεί — οι πρώτοι από τη δεκαετία του 1990 — στην Ανατολική Αγγλία και το Λίνκολνσαϊρ δεν μπορούν να κατασκευαστούν αρκετά γρήγορα.
Ομοίως, είναι γνωστό εδώ και πολλές δεκαετίες ότι σε περιοχές επιρρεπείς στις πυρκαγιές, όσο περισσότερο διάστημα περνά χωρίς πυρκαγιά τόσο χειρότερες θα είναι οι φωτιές όταν τελικά εκδηλωθούν. Επομένως, η αποτροπή της συσσώρευσης εύφλεκτης ύλης μέσω ελεγχόμενων καύσεων αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα.
Το αιχμηρό ντοκιμαντέρ Hotshot του Καλιφορνέζου κινηματογραφιστή Γκάμπριελ Μαν, που κυκλοφόρησε το 2023, έδειξε λεπτομερώς πώς η «καταστολή των πυρκαγιών» έχει καταστήσει τις σημερινές φωτιές δυσκολότερο να τεθούν υπό έλεγχο. Ο ίδιος δεν δείχνει καμία ανοχή απέναντι σε όσους χρησιμοποιούν την κλιματική αλλαγή ως άλλοθι.
«Σου λένε ότι ο ουρανός καταρρέει και ότι για όλα φταίει το σύγχρονο, απαίσιο κλίμα μας», λέει. «Αλλά πότε το κλίμα δεν ήταν απαίσιο;»
Εδώ στη Βρετανία, η κυβέρνηση απαιτεί σταθερά και αδιάκοπα λιγότερες «ψυχρές» καύσεις — χαμηλής έντασης, ελεγχόμενες φωτιές — τον χειμώνα στις εκτάσεις με ερείκη, τον βιότοπο της Βρετανίας που είναι περισσότερο επιρρεπής στις πυρκαγιές.
Τέτοιες καύσεις χρησιμοποιούνται από αγρότες και θηροφύλακες εδώ και γενιές, ώστε να δημιουργούν ένα μωσαϊκό από χαμηλά και ψηλά ερείκη.
Τα διαφορετικά ύψη ενθαρρύνουν την ανάπτυξη φρέσκων, νεαρών και πιο θρεπτικών βλαστών, με τους οποίους τρέφονται τα πρόβατα και οι αγριόγαλες, και δημιουργούν ανοιχτές εκτάσεις όπου μπορούν να φωλιάζουν σπάνια πτηνά, όπως το χρυσό βροχοπούλι και η τουρλίδα.
Εάν πραγματοποιηθεί τον χειμώνα, η καύση μπορεί να απομακρύνει τα ψηλά φυτά της ερείκης αφήνοντας σχεδόν ανέγγιχτα τα βρύα που βρίσκονται από κάτω, όπως αποδεικνύεται σε ένα διάσημο βίντεο, στο οποίο ένας θηροφύλακας τοποθετεί μια σοκολάτα Mars μέσα στα βρύα, ανάβει από πάνω της μια δυνατή φωτιά και στη συνέχεια σηκώνει την άθικτη και λιωμένη σοκολάτα, την ξετυλίγει και την τρώει.
Η Natural England υποστηρίζει ότι οι τακτικές ψυχρές καύσεις βλάπτουν τον βιότοπο. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γιορκ και άλλα ιδρύματα υποστηρίζουν το αντίθετο: ότι ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των βρύων, επιτρέποντας στο φως να φτάσει σε αυτά.
Και οι δύο πλευρές, όμως, συμφωνούν ότι οι τακτικές ψυχρές καύσεις μπορούν να μειώσουν δραματικά τον κίνδυνο πολύ πιο καταστροφικών πυρκαγιών, οι οποίες καίνε κάτω από το στρώμα των βρύων και φτάνουν έως την τύρφη.
Παρόλα αυτά, η Natural England έχει απαγορεύσει πλήρως την καύση της ερείκης πάνω σε βαθιά στρώματα τύρφης και πιέζει έντονα για περαιτέρω περιορισμούς παντού — ή τουλάχιστον για την υπαγωγή της σε περίπλοκους κανόνες αδειοδότησης. Η κοπή της ερείκης είναι λιγότερο αποτελεσματική, αλλά καλύτερη από το τίποτε.
Ως αποτέλεσμα, το «φορτίο καύσιμης ύλης», δηλαδή η εύφλεκτη βλάστηση στις εκτάσεις με ερείκη, αυξάνεται. Σε ορισμένα σημεία, η ερείκη φτάνει πλέον μέχρι τη μέση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το Εθνικό Συμβούλιο Αρχηγών Πυροσβεστικών Υπηρεσιών προειδοποίησε πέρυσι πως τέτοιοι περιορισμοί στη διαχείριση της ερείκης θα αύξαναν «τον κίνδυνο για τους πυροσβέστες και το κοινό».
Σε αντίθεση με τους ιδιώτες ιδιοκτήτες, οργανισμοί όπως η Βασιλική Εταιρεία για την Προστασία των Πτηνών (RSPB) και το National Trust αρνούνται να πραγματοποιούν καύσεις και διστάζουν να επιτρέψουν τη βόσκηση στις εκτάσεις με ερείκη, καθώς εντάσσονται στη λατρεία της «επαναγρίωσης».
Με την υποστήριξη της κυβέρνησης, σχεδιάζουν να περιορίσουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς μέσω της «επαναύγρανσης» των εκτάσεων. Αυτό επιτυγχάνεται με την τοποθέτηση μερικών φραγμάτων στις χαράδρες και στα ρέματα που διασχίζουν τις περιοχές με ερείκη, ώστε να συγκρατείται το νερό της βροχής επιβραδύνοντας την απορροή του.
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση είναι άχρηστη σε περίοδο ξηρασίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πυρκαγιά στο Τίντουισλ, στο Πικ Ντίστρικ, η οποία εξαπλώθηκε από μια παράνομη κατασκήνωση μέσα σε δασική έκταση σε μια περιοχή με ερείκη που ανήκει στη United Utilities και διαχειρίζεται η RSPB.
Η περιοχή αυτή είχε «επαναϋγρανθεί» σε μεγάλη έκταση, ωστόσο παραδόθηκε στις φλόγες σαν πυρσός νωρίτερα αυτό το καλοκαίρι. Η φωτιά εξαπλώθηκε, κάλυψε το Μάντσεστερ με καπνό, εισχώρησε βαθιά στην τύρφη και τέθηκε υπό έλεγχο — προς το παρόν — μόνο όταν τοπικοί θηροφύλακες και η Πυροσβεστική και Υπηρεσία Διάσωσης του Μείζονος Μάντσεστερ χρησιμοποίησαν δύο εκσκαφείς και μία μπουλντόζα για να δημιουργήσουν αντιπυρική ζώνη στη βορειοδυτική πλευρά της, στο γειτονικό κτήμα Στέιλιμπριτζ.
Όμως, η Natural England είναι τόσο πρόθυμη να διώκει ποινικά ιδιοκτήτες γης και θηροφύλακες ακόμη και για ακούσια παραβίαση των κανόνων διαχείρισης των οικοτόπων, ώστε εκείνοι ανησυχούσαν μήπως τιμωρηθούν επειδή προχώρησαν σε αυτές τις ενέργειες.
Η κοντινή πυρκαγιά στο Ντάβστοουν ξεκίνησε επίσης σε έκταση που διαχειρίζεται η RSPB, όταν ένας άνδρας πνίγηκε στον τοπικό ταμιευτήρα και οι φίλοι του τίμησαν τη μνήμη του με πυροτεχνήματα.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η πυρκαγιά στα Κέρνγκορμς ξεκίνησε επίσης σε έκταση που ανήκει στην RSPB, στο Άμπερνεθι. Δεν διαφεύγει από τους κατοίκους η ειρωνεία ότι οι ίδιοι άνθρωποι που μας λένε πως η κλιματική αλλαγή αποτελεί υπαρξιακή κρίση είναι και εκείνοι που μας προτρέπουν να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε το μοναδικό εργαλείο που γνωρίζουμε ότι συμβάλλει στον περιορισμό του προβλήματος.
Εάν πιστεύετε ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί τεράστια απειλή, γιατί ακολουθείτε πολιτικές που αυξάνουν το φορτίο καύσιμης ύλης;
Ο Άντριου Γκίλρουθ, διευθύνων σύμβουλος της Moorland Association, λέει: «Ενώ η Σκωτία διαθέτει ένα σαφές σχέδιο για τη διαχείριση της πλεονάζουσας βλάστησης, στην Αγγλία οι αρχές έχουν εμμονή με την επαναγρίωση και με τον περιορισμό όλων των μέτρων κοινής λογικής για τη μείωση του φορτίου καύσιμης ύλης».
Τον Μάιο, πριν από την ξηρασία, ο Γκίλρουθ έγραψε στους βουλευτές που εκπροσωπούν εκλογικές περιφέρειες με εκτάσεις ερείκης, επισημαίνοντας ότι ο αριθμός των πυροσβεστών έχει μειωθεί κατά ένα τέταρτο μέσα στα τελευταία επτά χρόνια και ότι η πυροσβεστική υπηρεσία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα οχήματα, στις υδροφόρες και στον υπόλοιπο εξοπλισμό των θηροφυλάκων.
Η απαγόρευση της καύσης της ερείκης σημαίνει ότι λιγότεροι θηροφύλακες μπορούν να δικαιολογήσουν τη διατήρηση τέτοιου εξοπλισμού. Ο ίδιος χαρακτήρισε απερίσκεπτη την άρνηση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων να αλλάξει πολιτική σχετικά με την καύση της ερείκης.
Δυστυχώς, αποδείχθηκε ότι είχε δίκιο.
Όπως κι εγώ. Αφού προειδοποίησα πέρυσι ότι η κυβερνητική πολιτική επιδείνωνε τον κίνδυνο πυρκαγιάς στις εκτάσεις με ερείκη, δεν μου προκαλεί καμία ευχαρίστηση να λέω: «Σας τα είχα πει».
Του MATT RIDLEY ©Associated Newspapers Limited
