Γράφει ο Δρ Νικήτας Χ. Μπόλκας
Η δικαιοσύνη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα. Και όμως, για πολλούς πολίτες μοιάζει περισσότερο με προνόμιο που κατακτάται με κόπο, χρόνο και χρήμα, παρά με αυτονόητη εγγύηση του κράτους δικαίου.
Στην καθημερινότητα η πραγματικότητα είναι σκληρή: υποθέσεις που λιμνάζουν για χρόνια, διαδικασίες περίπλοκες ακόμη και για τους ειδικούς, δικαστικά έξοδα που αποθαρρύνουν τον μέσο πολίτη πριν καν επιχειρήσει να διεκδικήσει το δίκιο του. Έτσι, η πρόσβαση στη δικαιοσύνη μετατρέπεται σε μια άνιση μάχη. Και σε αυτήν τη μάχη πολλοί εγκαταλείπουν πριν καν ξεκινήσουν. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς η καθυστέρηση της δικαιοσύνης. Είναι η αποδυνάμωσή της. Διότι όταν ο πολίτης αισθάνεται ότι η δικαιοσύνη δεν τον αφορά άμεσα ή δεν τον προστατεύει αποτελεσματικά, η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς διαβρώνεται. Και χωρίς εμπιστοσύνη, καμία δημοκρατία δεν μπορεί να σταθεί πραγματικά όρθια.
Την ίδια στιγμή, η κοινωνία αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Η ψηφιακή εποχή, οι νέες μορφές εργασίας, η αυξανόμενη σημασία της προστασίας των προσωπικών δεδομένων δημιουργούν συνεχώς νέα νομικά ζητήματα. Το ερώτημα είναι απλό: μπορεί η δικαιοσύνη να ακολουθήσει; Ή θα συνεχίσει να κινείται με ρυθμούς άλλης εποχής;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από τη δράση. Επιτάχυνση των διαδικασιών, ουσιαστική απλοποίηση της νομοθεσίας, αξιοποίηση της τεχνολογίας και ενίσχυση της διαφάνειας δεν αποτελούν επιλογές πολιτικής ευχέρειας αλλά αναγκαίες προϋποθέσεις. Χωρίς αυτές, κάθε συζήτηση περί κράτους δικαίου κινδυνεύει να παραμείνει κενό γράμμα. Αλλά και οι λειτουργοί της δικαιοσύνης φέρουν κρίσιμο μερίδιο ευθύνης. Δικαστές και δικηγόροι δεν είναι απλοί διαχειριστές κανόνων. Είναι οι φορείς που δίνουν περιεχόμενο στην ίδια την έννοια του δικαίου. Η στάση τους, η ταχύτητα, η συνέπεια και η αίσθηση δικαιοσύνης που αποπνέουν καθορίζουν το πώς βιώνει ο πολίτης τον θεσμό.
Η δικαιοσύνη δεν αρκεί να απονέμεται. Πρέπει να γίνεται αισθητή. Να είναι προσβάσιμη, κατανοητή και αποτελεσματική. Γιατί όταν ο πολίτης μένει μόνος απέναντι στο σύστημα, τότε δεν αποτυγχάνει απλώς μια διαδικασία – αποτυγχάνει η ίδια η δημοκρατία.
Ο Δρ Μπόλκας είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αιγαίου
Εφημερίδα Απογευματινή
