ΓΡΑΦΕΙ Ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Θ. ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΣ*
Ας κάνουµε µια απλή σκέψη. Ξυπνάµε το πρωί και δεν υπάρχει ρεύµα. Το κινητό έχει λίγη µπαταρία, το ∆ιαδίκτυο δεν λειτουργεί, το κατάστηµα της γειτονιάς δεν µπορεί να δεχθεί κάρτες και από τη βρύση δεν τρέχει νερό. Πόσες ώρες θα χρειαστεί µέχρι µια τεχνική βλάβη να γίνει πρόβληµα για όλη την οικογένεια; Αυτό το ερώτηµα βρίσκεται πίσω από τις νέες οδηγίες ετοιµότητας που πληθαίνουν στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ζητά να µπορούν οι πολίτες να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους για τουλάχιστον 72 ώρες. Η ∆ανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και άλλες χώρες προτείνουν ένα βασικό απόθεµα τριών ηµερών. Η Νορβηγία, η Σουηδία και η Εσθονία ανεβάζουν τον ορίζοντα στη µία εβδοµάδα. Η Γερµανία µιλά για προετοιµασία έως δέκα ηµερών, εφόσον αυτό είναι εφικτό. Οι διαφορές δεν είναι τυχαίες: κάθε χώρα σταθµίζει τη γεωγραφία, τις υποδοµές και τους κινδύνους της.
Τι πρέπει να καταλάβουµε από αυτό; Οχι ότι η Ευρώπη περιµένει να ξεσπάσει πόλεµος την επόµενη εβδοµάδα. Οι ίδιες οι Αρχές µιλούν για ένα ευρύ φάσµα κρίσεων: ακραία καιρικά φαινόµενα, πληµµύρες, πυρκαγιές, πανδηµίες, τεχνικά ατυχήµατα, κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορά και, στη δυσµενέστερη περίπτωση, πολεµικές ενέργειες. Η πρόνοια είναι να µη βρεθεί µια οικογένεια εντελώς απροετοίµαστη όταν διακοπεί προσωρινά µια υπηρεσία που θεωρούσε δεδοµένη. Η υβριδική διάσταση κάνει το ζήτηµα πιο σύνθετο. Μια κυβερνοεπίθεση στο δίκτυο ενέργειας ή στις τηλεπικοινωνίες µπορεί να έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τον αρχικό στόχο. Χωρίς ρεύµα µπορεί να επηρεαστούν η ύδρευση, η θέρµανση, οι πληρωµές και η συντήρηση τροφίµων. Και όταν οι πολίτες αναζητούν απαντήσεις, µπορεί να εµφανιστούν ψεύτικες ανακοινώσεις, φήµες για ελλείψεις ή πλαστά µηνύµατα εκκένωσης. Η πραγµατική διακοπή γίνεται τότε και κρίση εµπιστοσύνης.
Ο όρος «υβριδική απειλή» χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή. Μια διακοπή ρεύµατος ή µια κυβερνοεπίθεση δεν αποδεικνύει από µόνη της εχθρική κρατική επιχείρηση. Μπορεί να οφείλεται σε ατύχηµα, τεχνική αστοχία ή φυσικό φαινόµενο. Η αξιολόγηση απαιτεί στοιχεία και διασταύρωση. Εκείνο που µπορούµε να πούµε µε ασφάλεια είναι ότι ένας κακόβουλος δρων µπορεί να εκµεταλλευθεί την αναστάτωση που προκαλεί ένα πραγµατικό συµβάν, ενισχύοντας τη σύγχυση και υπονοµεύοντας την εµπιστοσύνη. Η ανθεκτικότητα αρχίζει και από την ψυχραιµία: ελέγχουµε την πηγή, περιµένουµε επιβεβαίωση και δεν µετατρέπουµε την υπόθεση σε βεβαιότητα.
Γι’ αυτό η ετοιµότητα δεν είναι απλώς µια ντουλάπα γεµάτη κονσέρβες. Είναι ένα µικρό οικογενειακό σχέδιο: πού βρίσκονται τα απαραίτητα φάρµακα, πώς θα ενηµερωθούµε αν πέσει το δίκτυο, ποιον θα αναζητήσουµε αν χαθεί η επικοινωνία, πού έχουµε ορίσει σηµείο συνάντησης της οικογένειας, τι χρειάζονται τα παιδιά, οι ηλικιωµένοι, τα άτοµα µε αναπηρία και τα ζώα µας. Είναι επίσης η γνώση ότι σε µια έκτακτη ανάγκη ακολουθούµε τις επίσηµες οδηγίες και δεν αναµεταδίδουµε κάθε ανώνυµη «επείγουσα» ανάρτηση.
Η λογική των 72 ωρών είναι πρακτική. Σε µια µεγάλη κρίση, οι υπηρεσίες διάσωσης και οι δήµοι µπορεί να χρειαστούν χρόνο για να αποκαταστήσουν βασικές λειτουργίες και να φθάσουν πρώτα στους πιο ευάλωτους. Οσο περισσότερα νοικοκυριά µπορούν να καλύψουν προσωρινά τις στοιχειώδεις ανάγκες τους τόσο πιο εύκολο είναι για τις Αρχές να κατευθύνουν βοήθεια εκεί όπου είναι πραγµατικά επείγουσα. ∆εν πρόκειται για ατοµική αυτάρκεια αντί του κράτους, αλλά για συνεργασία κράτους και κοινωνίας.
Και η Ελλάδα; Η χώρα µας έχει εµπειρία από σεισµούς, πυρκαγιές, πληµµύρες και διακοπές υπηρεσιών. Χρειάζεται δηµόσια ενηµέρωση που να εξηγεί µε απλά λόγια τι προτείνεται, χωρίς δραµατοποίηση και χωρίς να αφήνει κενά που θα γεµίσουν από φήµες. Χρειάζεται επίσης καλύτερος συντονισµός ανάµεσα σε πολιτική προστασία, δήµους, παρόχους κρίσιµων υπηρεσιών και φορείς κυβερνοασφάλειας και κυρίως σύζευξη όλων αυτών µε την Πολιτική Σχεδίαση Εκτάκτων Αναγκών (ΠΣΕΑ). Η ετοιµότητα των πολιτών αρχίζει από σαφείς οδηγίες και εµπιστοσύνη στην ενηµέρωση.
Υπάρχει και µια πλευρά που δεν χωρά σε κα-νένα σακίδιο: η αλληλεγγύη. Ενας γείτονας µπορεί να βοηθήσει έναν ηλικιωµένο να επικοινωνήσει µε την οικογένειά του. Μια πολυκατοικία µπορεί να συµφωνήσει από πριν πώς θα ελέγξει αν όλοι είναι καλά. Μια κοινότητα µπορεί να µοιραστεί ραδιόφωνο, φορτιστή ή µια πληροφορία από επίσηµο κανάλι. Οι Αρχές στη Σουηδία και τη Νορβηγία τονίζουν ότι η ατοµική προετοιµασία και η συνεργασία της κοινότητας λειτουργούν µαζί. Η ανθεκτική κοινωνία δεν είναι άθροισµα αποµονωµένων νοικοκυριών· είναι άνθρωποι που ξέρουν πώς να στηρίξουν ο ένας τον άλλον.
Ενα µπουκάλι νερό, ένας φακός, λίγα τρόφιµα µακράς διάρκειας, ένα ραδιόφωνο ή µια φορτισµένη εφεδρική µπαταρία δεν προλέγουν καταστροφή. Είναι απλές επιλογές που αγοράζουν χρόνο και ψυχραιµία. Το ζητούµενο δεν είναι να φοβηθούµε το αύριο, αλλά να µην εξαρτάται κάθε µας κίνηση από το ότι όλα θα λειτουργούν τέλεια. Η Ευρώπη δεν µας λέει «έρχεται η κρίση». Μας λέει κάτι πιο χρήσιµο: «Αν έρθει, ας ξέρουµε τι να κάνουµε».
*Επιχειρησιακός συντονιστής, Παρατηρητήριο Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών, υπουργείο Ψηφιακής ∆ιακυβέρνησης και Τεχνητής Νοηµοσύνης
Κυριακάτικη Απογευματινή
