Χρεώνουν το Δημόσιο με εκατομμύρια ευρώ, αφήνουν πίσω τους απλήρωτους φόρους και εισφορές και, πριν προλάβουν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί να τους εντοπίσουν, στήνουν την επόμενη εταιρεία με άλλο ΑΦΜ και «αχυρανθρώπους» στην ιδιοκτησία. Η επιχείρηση συνεχίζει να λειτουργεί, ο τζίρος περνά σε νέα εταιρική βιτρίνα και τα παλιά χρέη μένουν στα χαρτιά μιας εταιρείας που οδηγείται σε εγκατάλειψη. Μία ολόκληρη φάμπρικα επιχειρηματικής ασυδοσίας, με τους πραγματικούς πρωταγωνιστές στο παρασκήνιο και τον λογαριασμό να καταλήγει στο Δημόσιο, τους ασφαλιστικούς φορείς και τελικά στους συνεπείς φορολογούμενους.
Αυτόν τον μηχανισμό επιχειρεί τώρα να μπλοκάρει η ΑΑΔΕ, βάζοντας στο στόχαστρο τους «αχυρανθρώπους» και τις εταιρείες-βιτρίνες. Μετά την αποκάλυψη του κυκλώματος της Θεσσαλονίκης, με περισσότερες από 2.000 επιχειρήσεις, 1.300 πρόσωπα που εμφανίζονταν ως «μπροστινοί» και οφειλές άνω των 203.000.000 ευρώ, η φορολογική διοίκηση σχεδιάζει να βάλει αυστηρά φίλτρα στη σύσταση νέων εταιρειών, ώστε να εντοπίζει ποιοι βρίσκονται πραγματικά πίσω από κάθε νέο ΑΦΜ.
Το σχέδιο, που επεξεργάζεται η ΑΑΔΕ σε συνεργασία με τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ανάπτυξης, αποσκοπεί να κλείσει τα παράθυρα που επιτρέπουν σε επιχειρηματικά κυκλώματα να εγκαταλείπουν φορτωμένες με χρέη εταιρείες και να συνεχίζουν την ίδια δραστηριότητα μέσα από νέα εταιρικά σχήματα. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα φυσικά πρόσωπα που εμφανίζονται ως εταίροι, μέτοχοι ή διαχειριστές, χωρίς απαραίτητα να έχουν τον πραγματικό έλεγχο της επιχείρησης. Το ζητούμενο είναι να εντοπιστούν εκείνοι που κινούν τα νήματα, χρησιμοποιώντας τρίτους ως τυπικούς ιδιοκτήτες και εκπροσώπους.
Ψηφιακό αποτύπωμα
Βασικό εργαλείο για την αποκάλυψη των συγκεκριμένων πρακτικών θα αποτελέσει η διασύνδεση του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) με τα φορολογικά μητρώα της ΑΑΔΕ. Μέσω των διασταυρώσεων, η φορολογική διοίκηση θα μπορεί να παρακολουθεί το ιστορικό των προσώπων που συμμετέχουν σε εταιρείες, να διαπιστώνει σε πόσα επιχειρηματικά σχήματα έχουν εμφανιστεί και να εξετάζει τη φορολογική κατάσταση των επιχειρήσεων στις οποίες έχουν αναλάβει διοικητικούς ή μετοχικούς ρόλους.
Για παράδειγμα, με βάση τον ΑΦΜ ενός διαχειριστή θα μπορεί να αναζητείται εάν έχει συμμετάσχει σε άλλες εταιρείες που έχουν συσσωρεύσει ληξιπρόθεσμες οφειλές, εάν ο ΑΦΜ τους έχει ανασταλεί ή απενεργοποιηθεί και εάν στη συνέχεια εμφανίστηκε σε νέα επιχείρηση. Παράλληλα, θα εξετάζονται οι διαδοχικές αλλαγές στη διοίκηση, οι επαναλαμβανόμενες συμμετοχές των ίδιων προσώπων σε διαφορετικά εταιρικά σχήματα και οι κοινές διασυνδέσεις μεταξύ επιχειρήσεων που εμφανίζονται στα χαρτιά ως ανεξάρτητες.
Η υπόθεση της Θεσσαλονίκης ανέδειξε ακριβώς αυτή τη μεθοδολογία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, στο κύκλωμα φέρονται να εμπλέκονται περισσότερες από 2.000 επιχειρήσεις, περίπου 1.300 «αχυράνθρωποι» και 700 πρόσωπα που κινούσαν τα νήματα πίσω από τις εταιρείες. Οι οφειλές προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ υπερβαίνουν τα 203.000.000 ευρώ, αποτυπώνοντας την έκταση της ζημίας από τη δημιουργία και διαδοχική εγκατάλειψη επιχειρήσεων. Η πρακτική δεν περιορίζεται στην απλή μη καταβολή φόρων. Συνδέεται με τη μεταφορά της οικονομικής δραστηριότητας σε νέα εταιρεία, την απόκρυψη των πραγματικών ελεγκτών και τη διατήρηση των παλαιών υποχρεώσεων σε εταιρικά σχήματα χωρίς ουσιαστική δραστηριότητα.
Πότε θα σταματά
Σήμερα, η σύσταση μιας εταιρείας μέσω της ηλεκτρονικής Υπηρεσίας Μίας Στάσης πραγματοποιείται με ταχύτατες διαδικασίες. Οι ιδρυτές αποδέχονται ηλεκτρονικά το καταστατικό και ακολουθούν αυτόματα η εγγραφή στο ΓΕΜΗ και η απόδοση ΑΦΜ. Η ΑΑΔΕ δεν επιδιώκει να ανατρέψει το ψηφιακό μοντέλο ούτε να επιβαρύνει όσους ξεκινούν νόμιμα μια επιχειρηματική δραστηριότητα. Θέλει, όμως, να προσθέσει έναν μηχανισμό ελέγχου για τις περιπτώσεις στις οποίες το ιστορικό των εμπλεκόμενων προσώπων δημιουργεί σοβαρές υπόνοιες.
Όπως έχει αναφέρει ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, οι «αχυράνθρωποι» εμφανίζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία έχουν προκύψει από την επεξεργασία των υποθέσεων που έχουν αποκαλυφθεί. Για τις περιπτώσεις αυτές εξετάζονται δύο εναλλακτικές: είτε να μην ολοκληρώνεται αυτόματα η διαδικασία σύστασης είτε να προχωρά η σύσταση της εταιρείας, αλλά να ακολουθεί πρόσθετος έλεγχος των προσώπων που βρίσκονται πίσω από αυτήν.
Υποχρεωτική η φυσική παρουσία του ενδιαφερόμενου στην εφορία
Στο τραπέζι βρίσκεται και η υποχρεωτική φυσική παρουσία του ενδιαφερόμενου στην εφορία, προτού ολοκληρωθεί η έναρξη εργασιών, εφόσον εντοπιστούν συγκεκριμένες ενδείξεις κινδύνου. «Δεν λέμε να μη συσταθεί εταιρεία, αλλά να σε δούμε πρώτα», είναι το χαρακτηριστικό στίγμα της παρέμβασης που περιέγραψε ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής. Με τον τρόπο αυτό, η φορολογική διοίκηση επιδιώκει να εξετάζει την υπόθεση πριν από την απόδοση φορολογικής υπόστασης στη νέα επιχείρηση και όχι εκ των υστέρων, όταν τα χρέη έχουν ήδη αρχίσει να συσσωρεύονται.
Οι εγγυήσεις από 3.000 ευρώ έως 500.000 ευρώ και ο έλεγχος των πραγματικών δικαιούχων
Τα κρίσιμα ζητήματα που απομένουν να καθοριστούν αφορούν τα ακριβή κριτήρια ενεργοποίησης του ελέγχου, τα δικαιολογητικά που θα μπορούν να ζητούνται και τον χρόνο ολοκλήρωσης της διαδικασίας. Ανοιχτό παραμένει επίσης εάν το ίδιο φίλτρο θα εφαρμόζεται όταν μία επιχείρηση που λειτουργεί ήδη αλλάζει διαχειριστή ή εταίρους, καθώς οι μεταβολές αυτές μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας προσπάθειας απόκρυψης της πραγματικής συνέχειας της δραστηριότητας.
Η ΑΑΔΕ διαθέτει ήδη ένα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση τέτοιων περιπτώσεων. Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής χρηματικής εγγύησης για την έναρξη φορολογικής δραστηριότητας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, με το ποσό να κυμαίνεται από 3.000 ευρώ έως 500.000 ευρώ. Μία από αυτές αφορά πρόσωπα που αναλαμβάνουν τη διαχείριση νέας εταιρείας, ενώ είχαν προηγουμένως διατελέσει διαχειριστές επιχείρησης της οποίας ο ΑΦΜ ανεστάλη ή απενεργοποιήθηκε για λόγους που προβλέπει ο νόμος. Εφόσον ζητηθεί εγγύηση, η έναρξη στο φορολογικό μητρώο ολοκληρώνεται μετά την καταβολή της.
Παράλληλα, ενισχύεται ο έλεγχος του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων, στο οποίο καταγράφονται τα φυσικά πρόσωπα που τελικά κατέχουν ή ελέγχουν μια εταιρεία. Με πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση, η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει τον έλεγχο της ακρίβειας των δηλώσεων και αποκτά άμεση πρόσβαση στις καταχωρίσεις, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση της επιχείρησης. Οι ελεγκτές θα μπορούν επίσης να πραγματοποιούν επιτόπιους ελέγχους στο ειδικό μητρώο που τηρείται στην έδρα της εταιρείας.
Οι μεταβολές στα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων πρέπει να δηλώνονται μέσα σε 60 ημέρες. Για παραβάσεις, όπως η μη καταχώριση ή η υποβολή ανακριβών στοιχείων, προβλέπονται πρόστιμα από 5.000 ευρώ έως 40.000 ευρώ, ενώ μπορεί να δεσμεύεται και η φορολογική ενημερότητα μέχρι να διορθωθεί η παράβαση. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να περιοριστεί η δυνατότητα απόκρυψης των φυσικών προσώπων που βρίσκονται πίσω από τις εταιρικές βιτρίνες.
Το δύσκολο στοίχημα της πραγματικής ιδιοκτησίας
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η φορολογική διοίκηση είναι ότι η τυπική ιδιοκτησία μιας εταιρείας δεν ταυτίζεται πάντα με τον πραγματικό έλεγχό της. Ένας νέος μέτοχος ή διαχειριστής μπορεί να εμφανίζεται νόμιμα στα εταιρικά έγγραφα, χωρίς να είναι εκείνος που αποφασίζει για τη λειτουργία της επιχείρησης ή καρπώνεται τα έσοδά της. Αντίστοιχα, η ίδρυση μιας νέας εταιρείας από πρόσωπο που συμμετείχε στο παρελθόν σε επιχείρηση με χρέη δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη παράβασης.
Η πρόκληση, επομένως, είναι να συνδυάζονται τα διαθέσιμα στοιχεία και να τεκμηριώνεται πότε πρόκειται για πραγματικά νέα επιχειρηματική δραστηριότητα και πότε για συνέχιση της ίδιας δραστηριότητας μέσω ενός νέου εταιρικού σχήματος, με σκοπό την αποφυγή των υποχρεώσεων. Η ΑΑΔΕ επιδιώκει να μεταφέρει τον έλεγχο στην αφετηρία της διαδικασίας, πριν από την απόδοση νέου ΑΦΜ, ώστε να μην αφήνει περιθώριο σε όσους εγκαταλείπουν μια υπερχρεωμένη εταιρεία να στήνουν την επόμενη με διαφορετικά πρόσωπα στην ταμπέλα, αλλά τους ίδιους πραγματικούς πρωταγωνιστές πίσω από αυτήν.
«Πώς δημιουργείται ο λαβύρινθος φοροδιαφυγής και “αχυρανθρώπων”»
Ρεπορτάζ: Ντίνα Καραμάνου
Εκμεταλλευόμενοι τις αγκυλώσεις της γραφειοκρατίας, δημιουργούν δαιδαλώδεις διαδρόμους μεταξύ επιχειρήσεων, στους οποίους χάνονται τα ίχνη τους και μόνο στοχευμένοι έλεγχοι και έπειτα από καταγγελίες μπορούν να ξετυλίξουν το κουβάρι.
Η έναρξη κάθε επιχείρησης γίνεται πλέον στο ΓΕΜΗ. Εκεί δηλώνονται ο ΑΦΜ της νέας επιχείρησης, το τηλέφωνο επικοινωνίας και η διεύθυνση. Το γεγονός ότι στο «κύκλωμα των αχυρανθρώπων» συνέπιπταν ΑΦΜ, mail, διευθύνσεις και τηλέφωνα, είναι χαρακτηριστικό του τρόπου που εδώ και δεκαετίες δρουν τέτοιοι «επιχειρηματίες». Το γεγονός ότι κανένα λογισμικό δεν «χτύπησε», εντοπίζοντας τις επαναλήψεις, είναι χαρακτηριστικό της αδυναμίας αυτοματισμού των ελέγχων.
Όπως εξηγεί, μιλώντας στην «Α», ο έμπειρος φοροτεχνικός, Νίκος Ηλιάδης, «αυτή η “βιομηχανία” ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια, αρχικά με συνταξιούχους που, λόγω προχωρημένης ηλικίας, δεν κινδύνευαν με προσωποκράτηση λόγω χρεών, αργότερα με αλλοδαπούς που εργάζονταν στον τουρισμό σε νησιά των Κυκλάδων. Ειδικά με τους αλλοδαπούς, οι οποίοι τα πρώτα χρόνια που διαμένουν στη χώρα μας λαμβάνουν άδεια εργασίας και έπειτα από ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μπορούν να πάρουν ειδική άδεια για να ανοίξουν μια επιχείρηση στο όνομά τους, η πρακτική ήταν ευρέως διαδεδομένη».
Πώς λειτουργούν όμως, οι συγκεκριμένες «επιχειρήσεις»;
Ο ιδιοκτήτης ενός κτιρίου, το μισθώνει σε έναν συνταξιούχο ή αλλοδαπό, τον οποίο εμφανίζει ως επιχειρηματία. Δηλώνεται ένα καινούργιο «καθαρό» ΑΦΜ και γίνεται η έναρξη επιχείρησης στο ΓΕΜΗ. Επί σειρά ετών, η επιχείρηση εισπράττει χωρίς να αποδίδει. Έτσι, συσσωρεύονται χρέη για φόρους, εισφορές κ.λπ. Όταν τα χρέη γίνονται μη διαχειρίσιμα, η επιχείρηση εγκαταλείπεται και το μισθωτήριο ακυρώνεται. Η επιχείρηση δεν παύει τη λειτουργία της με επίσημο τρόπο – παραμένει ανοιχτή αλλά ανενεργή. Τα χρέη συνεχίζουν να συσσωρεύονται και βαρύνουν τον «αχυράνθρωπο» συνταξιούχο ή αλλοδαπό.
Ο ιδιοκτήτης του κτιρίου, το μισθώνει εκ νέου σε άλλον «αχυράνθρωπο», με τον οποίο επαναλαμβάνει την ίδια πρακτική. Νέο ΑΦΜ, καινούργιο mail, ίδια διεύθυνση, κάποιες φορές ακόμη και ίδιος αριθμός τηλεφώνου: «Το ΓΕΜΗ δεν πραγματοποιεί τους διασταυρωτικούς ελέγχους που συνήθιζε να κάνει κάθε εφορία», εξηγεί στην «Α» ο Νίκος Ηλιάδης. Έτσι, με την πάροδο των ετών, δημιουργείται ένας λαβύρινθος ανενεργών χρεωμένων επιχειρήσεων και άφαντων ή υπερήλικων «επιχειρηματιών» που σπάνια έχουν γνώση του ρόλου που έπαιξαν στο κύκλωμα.
Εφημερίδα Απογευματινή
