ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΩΣΤΑ∆ΗΜΑ
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα ενεργειακή «καταιγίδα», με τα πρώτα σημάδια να παραπέμπουν σε κρίση ιστορικών διαστάσεων. Η αναταραχή στη Μέση Ανατολή για τον επίτροπο Ενέργειας της Κομισιόν, Dan Jorgensen, ήταν το φιτίλι που άναψε τη σπίθα και δημιούργησε την παραδοχή ότι ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σοβαρός με τις ενεργειακές κρίσεις του 1973 και του 2022 μαζί. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη ένα σοκ τιμών, αλλά για μια βαθιά διαταραχή της παγκόσμιας προσφοράς ενέργειας.
Με τα Στενά του Ορμούζ -απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG- «να ανοιγοκλείνουν» και τις υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου να πλήττονται, η αγορά εισέρχεται σε περίοδο παρατεταμένης αστάθειας. Η ζημιά στο συγκρότημα Ras Laffan στο Κατάρ έχει ήδη μειώσει την εξαγωγική ικανότητα LNG κατά 17% για τα επόμενα 3 έως 5 χρόνια, περιορίζοντας την προσφορά σε μια κρίσιμη συγκυρία.
Την ίδια ώρα οι τιμές αντιδρούν σχεδόν αντανακλαστικά σε κάθε νέα εξέλιξη. Ενδεικτικά, το πετρέλαιο μπρεντ σκαρφάλωσε εκ νέου μέσα στην εβδομάδα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση δεν θα είναι σύντομη, αλλά θα συνοδεύσει την ευρωπαϊκή οικονομία για μήνες, ίσως και χρόνια, δοκιμάζοντας τις αντοχές νοικοκυριών, επιχειρήσεων και κυβερνήσεων, και η Κομισιόν ψάχνει να δώσει τη δική της απάντηση.
Υπό αυτό το πρίσμα η Κομισιόν «άνοιξε» τα χαρτιά της, παρουσιάζοντας το πακέτο μέτρων AccelerateEU, με στόχο να περιορίσει τις πιέσεις σε βιομηχανία, νοικοκυριά και επιχειρήσεις, να ανακόψει το πληθωριστικό ντόμινο και να θωρακίσει την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Στον πυρήνα του πακέτου βρίσκονται τα στοχευμένα εργαλεία ανακούφισης: ενεργειακά κουπόνια, εισοδηματικές ενισχύσεις, προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης και μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά και ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που επιτρέπει στις κυβερνήσεις να στηρίξουν άμεσα τους πιο εκτεθειμένους κλάδους της οικονομίας. Στο ίδιο πλαίσιο, η Κομισιόν ανοίγει τον δρόμο για μειώσεις ΦΠΑ σε τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, όπως τα φωτοβολταϊκά και οι αντλίες θερμότητας, καθώς και για ενίσχυση κινήτρων προς την ηλεκτροκίνηση, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους σε βάθος χρόνου. Την ίδια στιγμή, η εργαλειοθήκη επεκτείνεται και στον τομέα των μεταφορών, με παρεμβάσεις που στοχεύουν τόσο στην άμεση ανακούφιση όσο και στη διαρθρωτική αλλαγή των μετακινήσεων: από δωρεάν ή επιδοτούμενες μετακινήσεις στα δημόσια μέσα, έως την προώθηση του car-sharing και την αντικατάσταση των αεροπορικών επαγγελματικών ταξιδιών από σιδηροδρομικά, σε μια προσπάθεια περιορισμού της κατανάλωσης καυσίμων.
Αποθέματα – παρεμβάσεις
Παράλληλα, η Επιτροπή επιχειρεί να συγκρατήσει τις πιέσεις στην αγορά, συντονίζοντας την αναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου και διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, ώστε να αποφευχθούν ακραίες διακυμάνσεις τιμών, που πλήττουν άμεσα καταναλωτές και επιχειρήσεις. Το νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων έρχεται να λειτουργήσει ως «ραντάρ» της αγοράς, παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο τις ροές και τα αποθέματα, με στόχο την έγκαιρη παρέμβαση όπου χρειάζεται.
Παράλληλα, το AccelerateEU φιλοδοξεί να δώσει πιο μόνιμη διέξοδο στο πρόβλημα του κόστους, επιταχύνοντας τη μετάβαση σε φθηνότερη, εγχώρια ενέργεια. Με παρεμβάσεις στη φορολογία ώστε η ηλεκτρική ενέργεια να καταστεί πιο ανταγωνιστική από τα ορυκτά καύσιμα, με Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροκίνηση και με ώθηση σε δίκτυα και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η Κομισιόν επιχειρεί να μειώσει την έκθεση των Ευρωπαίων στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών. Το διακύβευμα είναι σαφές: να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος σήμερα, αλλά και να χτιστεί ένα σύστημα που θα προστατεύει πιο αποτελεσματικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις στο μέλλον, σε μια συγκυρία όπου οι ανάγκες επενδύσεων φτάνουν τα 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030.
Ωστόσο, πίσω από τις διακηρύξεις περί ευρωπαϊκού συντονισμού ενισχύονται οι αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ε.Ε. μπορεί να κινηθεί με ενιαία γραμμή απέναντι σε ένα νέο ενεργειακό σοκ. Οι διαφορετικές προτεραιότητες, τα άνισα δημοσιονομικά περιθώρια και η πίεση στο εσωτερικό των κρατών-μελών διαμορφώνουν ένα σκηνικό ταχύτητας, που η κοινή απάντηση μοιάζει περισσότερο ζητούμενο παρά θεωρείται δεδομένη. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποια μέτρα θα ληφθούν, αλλά αν τελικά η Ευρώπη μπορεί να τα υλοποιήσει συντονισμένα.
Η αγορά διαβάζει πίσω από τις γραμμές. Οπως φαίνεται, το νέο «πακέτο» είναι περισσότερο ένα πλαίσιο σταθεροποίησης και στρατηγικής προσαρμογής παρά άμεση «ασπίδα» απέναντι στο σοκ προσφοράς, με τις πιο κριτικές φωνές να επισημαίνουν ότι τα μέτρα παραμένουν αποσπασματικά και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο. Η ίδια η Κομισιόν δίνει μεν ευελιξία μέσω κρατικών ενισχύσεων και εθνικών παρεμβάσεων, αλλά ταυτόχρονα επιμένει σε στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, διατηρώντας το πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων θα εξαρτηθεί τελικά από τη δημοσιονομική αντοχή κάθε οικονομίας, ενισχύοντας τον κίνδυνο μιας Ευρώπης «πολλών ταχυτήτων» στην αντιμετώπιση της κρίσης. Παρά τις προειδοποιήσεις του Dan Jorgensen για ένα «δύσκολο καλοκαίρι στα καύσιμα» και την άνοδο των τιμών στην αντλία, η τελική γραμμή των Βρυξελλών αποτυπώνεται σε ένα πακέτο μη δεσμευτικών παρεμβάσεων, περιορισμένης φιλοδοξίας.
Από την εργαλειοθήκη απουσιάζουν πρωτοβουλίες πανευρωπαϊκής εμβέλειας με άμεσο αντίκτυπο στο κόστος ενέργειας, την ώρα που κυριαρχεί η φειδωλή προσέγγιση του Eurogroup για προσωρινά και στοχευμένα μέτρα προς τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Παράλληλα, οι συστάσεις εξοικονόμησης και οι παρεμβάσεις για την επιτάχυνση της μετάβασης, όπως τα κίνητρα για αντλίες θερμότητας και η ενίσχυση της ηλεκτροκίνησης, μοιάζουν να απευθύνονται κυρίως σε οικονομίες με μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
