Ο καρκίνος συνεχίζει να αποτελεί μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο, με τις νέες εκτιμήσεις των επιστημονικών οργανισμών να καταγράφουν μια ανησυχητική ανοδική πορεία των περιστατικών τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης «Global Cancer Statistics, 2026» της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (American Cancer Society – ACS) και του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (International Agency for Research on Cancer – IARC), περίπου 21 εκατομμύρια άνθρωποι διαγνώστηκαν με κάποια μορφή καρκίνου παγκοσμίως το 2024, ενώ 9,8 εκατομμύρια ασθενείς έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της νόσου.
Όπως αναφέρουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και πρώην πρύτανης του ΕΚΠΑ Θάνος Δημόπουλος, σχεδόν ένας στους πέντε ανθρώπους αναμένεται να εμφανίσει καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή του.
Παράλληλα, οι προβλέψεις δείχνουν ότι περίπου ένας στους εννέα άνδρες και μία στις δεκατρείς γυναίκες θα χάσουν τη ζωή τους από τη νόσο, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της πρόσβασης στις σύγχρονες θεραπείες.
Πρόβλεψη για αύξηση 67% έως το 2050
Οι εκτιμήσεις για το μέλλον είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές, καθώς ο αριθμός των νέων περιστατικών καρκίνου αναμένεται να φτάσει τα 34 εκατομμύρια μέχρι το 2050, σημειώνοντας αύξηση περίπου 67% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2024.
Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται κυρίως στη γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού και στη δημογραφική αύξηση. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πραγματική επιβάρυνση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη, εάν δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά σημαντικοί παράγοντες κινδύνου.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το κάπνισμα, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, αλλά και ορισμένες λοιμώξεις που συνδέονται με την εμφάνιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου.
Η έκθεση βασίζεται στα δεδομένα της διεθνούς βάσης GLOBOCAN του IARC, η οποία καταγράφει την επίπτωση και τη θνησιμότητα 34 μορφών καρκίνου σε 186 χώρες.
Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει ο πιο θανατηφόρος
Ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης τόσο ως προς τον αριθμό των νέων περιστατικών όσο και ως προς τους θανάτους.
Το 2024 καταγράφηκαν περίπου 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις, αριθμός που αντιστοιχεί στο 13% όλων των περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως. Την ίδια χρονιά, περίπου 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από τη συγκεκριμένη μορφή της νόσου.
Το κάπνισμα παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντικές τις δράσεις πρόληψης, τα προγράμματα διακοπής του καπνίσματος και την προστασία από το παθητικό κάπνισμα.
Ο καρκίνος του μαστού και οι ανισότητες στην πρόσβαση στη θεραπεία
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη μορφή καρκίνου παγκοσμίως, με περίπου 2,4 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 694.000 θανάτους.
Παρά την πρόοδο στη διάγνωση και τη θεραπεία, οι πιθανότητες επιβίωσης εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη χώρα και το επίπεδο πρόσβασης των ασθενών στις υπηρεσίες υγείας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύγκριση μεταξύ της Δυτικής Αφρικής και της Αυστραλίας – Νέας Ζηλανδίας. Οι γυναίκες στη Δυτική Αφρική έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού, παρά το γεγονός ότι τα ποσοστά εμφάνισης της νόσου είναι περίπου τα μισά.
Η διαφορά αυτή αποδίδεται κυρίως στην καθυστερημένη διάγνωση και στην περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες θεραπείες.
Οι μορφές καρκίνου με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί τον τρίτο συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο παγκοσμίως και τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία θανάτου από τη νόσο. Το 2024 καταγράφηκαν περισσότερα από δύο εκατομμύρια νέα περιστατικά και περίπου 918.000 θάνατοι.
Ο καρκίνος του ήπατος ευθύνεται για περίπου 732.000 θανάτους, ενώ ο καρκίνος του στομάχου συνδέθηκε με περίπου 980.000 νέες διαγνώσεις και 642.000 θανάτους, με τα υψηλότερα ποσοστά να καταγράφονται κυρίως στην Ανατολική Ασία.
Στους άνδρες, ο καρκίνος του προστάτη παραμένει μία από τις συχνότερες μορφές, με περίπου 1,5 εκατομμύριο νέες διαγνώσεις και 420.000 θανάτους.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο καρκίνος του παγκρέατος, καθώς παρά τον μικρότερο αριθμό περιστατικών, εμφανίζει πολύ υψηλή θνησιμότητα, προκαλώντας περίπου 491.000 θανάτους.
Η πρόληψη μπορεί να μειώσει σημαντικά τους θανάτους
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι από καρκίνο συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν.
Η διακοπή του καπνίσματος, η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η συστηματική άσκηση και η προστασία από λοιμώξεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Παράλληλα, η έγκαιρη διάγνωση μέσω προληπτικών εξετάσεων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αύξηση των ποσοστών επιβίωσης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό μπορεί να προληφθεί μέσω του εμβολιασμού κατά του HPV και του τακτικού προληπτικού ελέγχου. Ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική αιτία θανάτου σε πολλές χώρες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και σε περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής.
Αναγκαίες εθνικές στρατηγικές απέναντι στη νόσο
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι κάθε χώρα χρειάζεται ένα προσαρμοσμένο σχέδιο αντιμετώπισης του καρκίνου, με επίκεντρο την πρόληψη, την ισότιμη πρόσβαση στη διάγνωση και τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Η αυξανόμενη παγκόσμια επιβάρυνση της νόσου καθιστά αναγκαία τη συνεχή επένδυση στην έρευνα, στην ενημέρωση του πληθυσμού και στην ενίσχυση των συστημάτων υγείας, ώστε οι νέες προκλήσεις να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά τις επόμενες δεκαετίες.
