Τι συμβαίνει όταν μια ασταμάτητη δύναμη συναντά ένα ακίνητο αντικείμενο; Στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, το ερώτημα αυτό αντικατοπτρίζει εύστοχα τη δυναμική μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Η αντιπαράθεση δεν βρίσκεται πλέον στο «άνοιγμα» μιας παρτίδας σκακιού αλλά στο μέσο της, όπου οι στρατηγικές γραμμές έχουν δώσει τη θέση τους σε τακτικούς ελιγμούς και αυξημένη αβεβαιότητα.
Οι δύο πλευρές επιχειρούν να διαπραγματευτούν χωρίς να επιδεικνύουν αίσθηση επείγοντος, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία ιδιαίτερα σύνθετη. Η εξεύρεση κοινού εδάφους μοιάζει εξίσου δύσκολη με την επιλογή στρατιωτικής κλιμάκωσης, οδηγώντας σε παρατεταμένη στασιμότητα. Εν τω μεταξύ, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά για εβδομάδες, χωρίς οι αγορές να αντιδρούν έντονα. Οι μετοχές διατηρούνται ισχυρές, εν μέρει λόγω καλύτερων του αναμενομένου εταιρικών αποτελεσμάτων, ενώ τα ομόλογα φαίνεται να προεξοφλούν μια μελλοντική αποκλιμάκωση.
Ωστόσο, η σχετική ψυχραιμία των αγορών δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τους κινδύνους για την πραγματική οικονομία. Οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, λιπασμάτων και τροφίμων υποδηλώνουν πιθανές μη γραμμικές επιπτώσεις, ιδίως για τις πιο ευάλωτες οικονομίες. Αυτές οι πιέσεις ενδέχεται να μετακυλιστούν και στις ανεπτυγμένες χώρες, οδηγώντας σε υψηλότερο πληθωρισμό τροφίμων.
Ένα χρήσιμο πλαίσιο ανάλυσης είναι οι τέσσερις φάσεις κρίσης. Στην πρώτη φάση το σοκ περιορίζεται στις τιμές ενέργειας και στο κόστος δανεισμού, χωρίς άμεση επίπτωση στην κατανάλωση.
Στη δεύτερη, που φαίνεται να διανύουμε, ο πληθωρισμός διευρύνεται, αλλά η συμπεριφορά των καταναλωτών παραμένει σχετικά ανθεκτική.
Η τρίτη φάση περιλαμβάνει καταστροφή ζήτησης, καθώς οι οικονομικοί παράγοντες προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους σε ένα πιο δυσμενές περιβάλλον.
Τέλος, η τέταρτη φάση αφορά χρηματοπιστωτική αστάθεια, εφόσον οι πιέσεις δεν ελεγχθούν. Παρά την αβεβαιότητα, το βασικό σενάριο παραμένει μια τελική επίλυση χωρίς μακροχρόνιες επιπτώσεις, αν και η πιθανότητα αρνητικών εξελίξεων έχει αυξηθεί οριακά. Κανένα μέρος δεν έχει συμφέρον από τη διατήρηση του αδιεξόδου, αλλά η ανάγκη διατήρησης κύρους και ισχύος δυσχεραίνει τους συμβιβασμούς. Το βασικό εμπόδιο δεν είναι μόνο το ουσιαστικό αποτέλεσμα, αλλά το ποιος θα μπορέσει να εμφανιστεί ως νικητής.
Συνολικά εκτιμάται ότι η κρίση βρίσκεται ακόμη σε διαχειρίσιμο στάδιο, χωρίς ενδείξεις γενικευμένης κατάρρευσης της ζήτησης. Ωστόσο, μια παρατεταμένη διαταραχή θα μπορούσε να επιδεινώσει σημαντικά τις οικονομικές συνθήκες. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές ενδέχεται να παραμείνουν σταθερές χάρη στη στήριξη των κεντρικών τραπεζών, αλλά η πραγματική οικονομία θα συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό δείκτη κινδύνου.
*Ο κ. Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK
