Νέο ενεργειακό αποτύπωμα στην Ανατ. Μεσόγειο μέσω του σχήματος 3+1

Ισχυρό μήνυμα υπέρ της ενεργειακής συνεργασίας και της γεωπολιτικής σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο εξέπεμψαν η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες, κατά τη διάρκεια του Υπουργικού Ενεργειακού Διαλόγου 3+1, που πραγματοποιήθηκε στο Χιούστον του Τέξας.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια της δέσμευσης που είχε αναληφθεί στην Αθήνα, κατά την προηγούμενη υπουργική σύνοδο του Νοεμβρίου 2025, επιβεβαιώνοντας τη βούληση των τεσσάρων χωρών να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τη συνεργασία τους σε κρίσιμους τομείς της ενεργειακής πολιτικής.

Στις συνομιλίες συμμετείχαν ο Υπουργός Ενέργειας της Κύπρου Γιώργος Παπαναστασίου Δαμιανού, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας Σταύρος Παπασταύρου, ο πρέσβης του Ισραήλ Γιεχιέλ Λάιτερ και ο Υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ, οι οποίοι εξέτασαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ενεργειακή ασφάλεια, η ανάπτυξη των υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου, η έρευνα και καινοτομία, καθώς και η προώθηση έργων που ενισχύουν τη διασυνδεσιμότητα και τη μεταφορά ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή. Οι τέσσερις πλευρές υπογράμμισαν ότι η αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού της Ευρώπης και στη θωράκιση της ενεργειακής της επάρκειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα έργα διασύνδεσης μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, τα οποία θεωρούνται κομβικής σημασίας τόσο για την περιφερειακή ενεργειακή ολοκλήρωση όσο και για τη δημιουργία νέων επενδυτικών ευκαιριών. Παράλληλα, αναδείχθηκε ο ρόλος του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), ο οποίος αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό εργαλείο για την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας, της συνδεσιμότητας και της ασφάλειας των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Οι εκπρόσωποι των τεσσάρων χωρών επαναβεβαίωσαν επίσης τη δέσμευσή τους για στενότερη συνεργασία στον τομέα των ενεργειακών υποδομών, επισημαίνοντας ότι ο συντονισμός πολιτικών και επενδύσεων μπορεί να ενισχύσει τόσο την κυβερνοασφάλεια όσο και τη φυσική προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων. Όπως τονίστηκε, η ενεργειακή συνεργασία λειτουργεί παράλληλα ως εργαλείο περιφερειακής σταθερότητας και διπλωματικής σύγκλισης.

Σημαντικό σημείο αναφοράς αποτέλεσε και η έναρξη λειτουργίας του Eastern Mediterranean Energy Center στο Baker Institute του Πανεπιστημίου Rice, το οποίο φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε κέντρο έρευνας, ανταλλαγής τεχνογνωσίας και διαμόρφωσης πολιτικών για τα ενεργειακά ζητήματα της περιοχής. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στη σύνδεση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και στην ανάπτυξη καινοτόμων ενεργειακών λύσεων.

Στο πλαίσιο της περαιτέρω θεσμοθέτησης της συνεργασίας, συμφωνήθηκε η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου Οδικού Χάρτη Συνεργασίας του Διαλόγου 3+1, ο οποίος θα καθορίζει συγκεκριμένες προτεραιότητες, χρονοδιαγράμματα και δράσεις στους τομείς που αναδείχθηκαν κατά τη συνάντηση. Για τον σκοπό αυτό θα πραγματοποιηθούν τους επόμενους μήνες διαδοχικές συναντήσεις τεχνικών και υπηρεσιακών κλιμακίων των τεσσάρων χωρών.

Ως πρώτο πρακτικό βήμα αποφασίστηκε η δημιουργία ομάδας εργασίας για την κυβερνοασφάλεια και τη φυσική ασφάλεια των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, αναδεικνύοντας τη βαρύτητα που αποδίδεται στην προστασία των ενεργειακών δικτύων σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων προκλήσεων.

Στόχος των τεσσάρων χωρών είναι η ολοκλήρωση και έγκριση του νέου Οδικού Χάρτη εντός του τρέχοντος έτους, ενώ η επόμενη υπουργική σύνοδος του σχήματος 3+1 αναμένεται να φιλοξενηθεί στο Ισραήλ, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική που έχει αποκτήσει η συγκεκριμένη πρωτοβουλία ως βασικός πυλώνας της ενεργειακής και γεωστρατηγικής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.