Έως και 49,4 δισ. ευρώ αναμένεται να εξασφαλίσει η Ελλάδα από το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Ωστόσο, δεν αποκλείεται το τελικό ποσό να περιοριστεί, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο ημερίδας για τον σχεδιασμό του Εθνικού και Περιφερειακού Εταιρικού Σχεδίου (ΕΠΕΣ), το οποίο θα αντικαταστήσει το σημερινό μοντέλο υλοποίησης του ΕΣΠΑ.
Πού θα κατευθυνθούν οι πόροι
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης, ύψους 43,15 δισ. ευρώ, θα διατεθεί για την πολιτική συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, καλύπτοντας αναπτυξιακές, περιφερειακές και αγροτικές δράσεις. Ταυτόχρονα, προβλέπονται 3,5 δισ. ευρώ για δράσεις που αφορούν τη μετανάστευση και την ασφάλεια, ενώ ακόμη 2,8 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, με στόχο τη στήριξη της πράσινης μετάβασης και την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών. Επιπλέον, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο περιλαμβάνει ειδικές δεσμεύσεις ύψους 15,4 δισ. ευρώ για λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, την αγροτική ανάπτυξη και την αλιεία.
Πιέσεις για μικρότερη χρηματοδότηση – Τι αλλάζει
Παρά τις αρχικές προβλέψεις, κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι οι τελικοί πόροι που θα λάβει η Ελλάδα ενδέχεται να περιοριστούν ακόμη και στα 48 δισ. ευρώ. Η πιθανή αυτή μείωση αποδίδεται στις πιέσεις που ασκούν χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης για τον νέο κοινοτικό προϋπολογισμό. Σημαντική αλλαγή στο νέο πλαίσιο αποτελεί η αντικατάσταση των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων από τα λεγόμενα «Κεφάλαια Πολιτικής». Οι εκταμιεύσεις δεν θα εξαρτώνται μόνο από την απορρόφηση των κονδυλίων, αλλά και από την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων και αποτελεσμάτων. Παράλληλα, το υπουργείο επισημαίνει ότι το νέο σύστημα θα συνοδεύεται από αυστηρότερους κανόνες ως προς τα χρονοδιαγράμματα και την αξιολόγηση της προόδου των έργων.
Πληρωμές με βάση τα αποτελέσματα
Στο νέο μοντέλο, η εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων θα συνδέεται με την επίτευξη συμφωνημένων αποτελεσμάτων και όχι αποκλειστικά με τις πραγματοποιούμενες δαπάνες. Η επίτευξη των προβλεπόμενων οροσήμων θα αποτελεί βασική προϋπόθεση τόσο για την καταβολή των χρηματοδοτήσεων όσο και για την παρακολούθηση της πορείας των έργων. Παράλληλα, η φιλοσοφία διαχείρισης μετατοπίζεται από την απλή απορρόφηση κονδυλίων στη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων πολιτικών.
Αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα
Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η μετάβαση από τον κανόνα Ν+3 στον κανόνα Ν+1, γεγονός που συνεπάγεται ταχύτερες διαδικασίες υλοποίησης και αυξημένες απαιτήσεις ωριμότητας των έργων. Οι φορείς θα πρέπει να προετοιμάζουν έγκαιρα τους φακέλους και τους μηχανισμούς υλοποίησης, ενώ προβλέπεται και η δημιουργία αποθεματικού ίσου με το 25% των διαθέσιμων πόρων, το οποίο για την Ελλάδα αντιστοιχεί σε περίπου 12,35 δισ. ευρώ και θα μπορεί να αξιοποιείται για την αντιμετώπιση κρίσεων ή την αναθεώρηση προτεραιοτήτων.
Τα τρία «αγκάθια» του νέου ΕΣΠΑ
Παρά τις σημαντικές αλλαγές, τρία βασικά ζητήματα εξακολουθούν να προβληματίζουν την ελληνική πλευρά, όπως επισήμανε η διευθύντρια της Ειδικής Υπηρεσίας Στρατηγικής και Σχεδιασμού του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Μαρία Κωστοπούλου.
Το πρώτο αφορά τους περιορισμένους πρόσθετους πόρους, οι οποίοι, όπως σημείωσε, δεν επαρκούν για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης, πράσινης μετάβασης και περιφερειακής σύγκλισης.
Το δεύτερο σχετίζεται με τον κανόνα Ν+1, ο οποίος αυξάνει τις απαιτήσεις ως προς την ωριμότητα των έργων, την ταχύτητα υλοποίησης και την έγκαιρη απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων.
Το τρίτο αφορά την περιορισμένη ευελιξία στην ανακατανομή των πόρων, με την ελληνική πλευρά να ζητά μεγαλύτερη δυνατότητα μεταφοράς χρηματοδοτήσεων, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα νέες ανάγκες ή έκτακτες κρίσεις.
Τα επόμενα βήματα
Η οριστικοποίηση των κανονισμών του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του πρώτου εξαμήνου του 2027. Στη συνέχεια, έως τις 31 Ιανουαρίου 2028, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να υποβάλουν τα Εθνικά και Περιφερειακά Εταιρικά Σχέδια (ΕΠΕΣ), ενώ κατά το πρώτο εξάμηνο του ίδιου έτους αναμένεται η έγκρισή τους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η έναρξη της υλοποίησης του νέου προγράμματος.
