Tης Μαριάννας Τόλια
Με τον χειµώνα προ των πυλών η Ευρώπη έχει τα χαµηλότερα αποθέµατα φυσικού αερίου από το 2009, τιµές για το φυσικό αέριο πάνω από τα 70 ευρώ η µεγαβατώρα, κατά 130% ψηλότερα σε σχέση µε πέρσι, και έκρηξη στις εθνικές χονδρεµπορικές τιµές ηλεκτρικής ενέργειας (στην Ελλάδα, η αύξηση έναντι του Αυγούστου έφτασε το 20% και η τιµή της µεταβατώρας τον Σεπτέµβριο έκλεισε στα 160 ευρώ). Αυτά τα τρία στοιχεία συνδυαστικά προκαλούν ισχυρή αβεβαιότητα για την εξέλιξη των τιµών της ενέργειας τον χειµώνα και επαναφέρουν τον κίνδυνο µιας σοβαρής ενεργειακής κρίσης.
Η πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου βρίσκεται στο 71% έναντι 87% πέρσι τέτοια εποχή, αν και η εικόνα είναι όµως πολύ διαφορετική ανάµεσα στις χώρες. Χάρη στα κίνητρα που έδωσε η κυβέρνηση Μελόνι, η Ιταλία έχει γεµίσει τις αποθήκες της κατά 83%. Η Γερµανία όµως, η χώρα µε τη µεγαλύτερη κατανάλωση και τη µεγαλύτερη αποθηκευτική δυναµικότητα στην Ευρώπη, έχει πληρότητα κοντά στο 57%, ενώ ασυνήθιστα χαµηλά είναι επίσης τα επίπεδα στο Βέλγιο και την Ολλανδία.
Ο λόγος για τον οποίο έχει συµβεί αυτό είναι ότι φέτος το καλοκαίρι, λόγω του πολέµου στον Κόλπο, δεν δούλεψαν καλά οι µηχανισµοί τιµών της ευρωπαϊκής αγοράς. Με το κλείσιµο της στρόφιγγας του φτηνού ρωσικού αερίου, η Ευρώπη προµηθεύεται LNG κατά κύριο λόγο από ΗΠΑ, Κατάρ και Αλγερία. Στο διάστηµα 2023-2025 οι ευρωπαϊκές τιµές φυσικού αερίου το καλοκαίρι µειώνονταν, οπότε traders και κράτη αγόραζαν φτηνά το καλοκαίρι, γέµιζαν τις αποθήκες και πουλούσαν τον χειµώνα, όταν η ζήτηση και οι τιµές ανέβαιναν.
Το κλείσιµο των Στενών του Ορµούζ υποχρέωσε όµως την QatarEnergy να κηρύξει ανωτέρα βία και να σταµατήσει τις εξαγωγές LNG, οπότε οι τιµές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου µέσα στο καλοκαίρι, αντί να πέσουν, ανέβηκαν. Η συνολική ανατίµηση έφτασε το τρίτο τρίµηνο στο 60% και τα αποθέµατα των ευρωπαϊκών αποθηκών δεν αναπληρώθηκαν.
Εως πριν από λίγες µέρες η Κοµισιόν επέλεγε να κλείνει τα µάτια µπροστά στο πρόβληµα. Αναγνώριζε µεν ότι τα ευρωπαϊκά αποθέµατα βρίσκονται χαµηλότερα από τα ιστορικά επίπεδα, υιοθετούσε όµως µια καθησυχαστική ρητορική επιµένοντας στο ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για την ασφάλεια του εφοδιασµού και απέφευγε κάθε αναφορά στην αύξηση των τιµών.
Καµπανάκι Γιόργκενσεν
Στις 26 Σεπτεµβρίου, όµως, ο επίτροπος Ενέργειας της Ε.Ε., Νταν Γιόργκενσεν, χτύπησε προειδοποιητικό καµπανάκι διαµηνύοντας µε επιστολή του προς τους υπουργούς Ενέργειας των 27 ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιµέτωπη µε «κρίση τιµών που συνδέεται µε κρίση προσφοράς» και καλώντας τις κυβερνήσεις να προετοιµαστούν επειγόντως για τον χειµώνα. Στο άτυπο Συµβούλιο υπουργών Ενέργειας, που έγινε στο ∆ουβλίνο στις 29 Σεπτεµβρίου, ο Γιόργκενσεν έκανε αίσθηση αναφέροντας ότι από την έναρξη του πολέµου στο Ιράν η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει πληρώσει επιπλέον 100 δισ. ευρώ για τις ίδιες ποσότητες φυσικού αερίου και ντίζελ, κι αυτό, αν µη τι άλλο, δείχνει πόσο ευάλωτη είναι η θέση της απέναντι στην απότοµη άνοδο των ενεργειακών τιµών αυτόν τον χειµώνα. Η σύνοδος των Ευρωπαίων υπουργών Ενέργειας όµως έµεινε στο επίπεδο των αόριστων γενικόλογων εκκλήσεων για µείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, παραπέµποντας την αντιµετώπιση του προβλήµατος στα κράτη-µέλη.
Την αµέσως επόµενη µέρα, 30 Σεπτεµβρίου, η Γερµανία, που έως τότε είχε αποφύγει να παρέµβει στην αγορά για να µην επηρεάσει τις τιµές, έδωσε εντολή στην κρατική SEFE να προχωρήσει σε αγορά και αποθήκευση 8 TWh φυσικού αερίου. Και πράγµατι, όπως το φοβόταν, η γερµανική κρατική παρέµβαση προκάλεσε την αντίδραση της αγοράς, αναστρέφοντας τις ήπιες πτωτικές τάσεις που είχαν επικρατήσει τις προηγούµενες µέρες και στέλνοντας την ευρωπαϊκή τιµή φυσικού αερίου µε άλµα 6% σε δύο 24ωρα, πάνω από τα 74 ευρώ η µεγαβατώρα.
Τι σηµαίνουν όλα αυτά; Οτι µέσα στον χειµώνα η Ευρώπη θα αναγκαστεί να πληρώσει πανάκριβα το φυσικό αέριο που θα αγοράσει, ιδίως αν συµβούν όσα οι αναλυτές τραπεζών και συµβουλευτικών εταιρειών περιγράφουν ως δυσµενές σενάριο: αν παραµείνει για καιρό ακόµη κλειστό το Ορµούζ, ή αν η Κοµισιόν επιµείνει στην πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG -που το β΄ τρίµηνο 2026 αντιπροσώπευαν το 17,6% του συνόλου των ευρωπαϊκών εισαγωγών- από τον Ιανουάριο 2027 ή αν η Κίνα αυξήσει τις εισαγωγές LNG, που τους τελευταίους δύο µήνες έχει µειώσει.
Στο δυσµενές αυτό σενάριο, σύµφωνα µε την Goldman Sachs, τη Rystad Energy και τη Morningstar, των οποίων τις εκθέσεις επικαλείται το Bloomberg, η ευρωπαϊκή τιµή φυσικού αερίου θα ξεπεράσει τα 100 ευρώ η µεγαβατώρα τον χειµώνα και θα στείλει στα ύψη, µέσω των ευρωπαϊκών µηχανισµών τιµολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, και τις τιµές του ρεύµατος. Ακριβό φυσικό αέριο και ακριβό ρεύµα συνεπάγονται ωστόσο υψηλό κόστος για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, παραγωγή και µεταφορές, κατά συνέπεια άνοδο του πληθωρισµού – όχι µόνο 3%, όπως λένε οι τρέχουσες µάλλον συντηρητικές προβλέψεις της ΕΚΤ, αλλά έως και άνω του 6%, σύµφωνα µε την Oxford Economics. Το νούµερο είναι µεγάλο αλλά εύλογο, αν η Ευρώπη πράγµατι βυθιστεί στη δεύτερη, µετά το 2022, ενεργειακή κρίση.
Κυριακάτικη Απογευματινή
