Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών φέρνει το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο τίθεται σταδιακά σε εφαρμογή από τις 12 Ιουνίου. Το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και ενισχυμένους μηχανισμούς επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Υποχρεωτικός προέλεγχος για όλους τους παράτυπους εισερχόμενους
Κεντρικό στοιχείο του νέου Συμφώνου αποτελεί το υποχρεωτικό screening όλων των μεταναστών και προσφύγων που εισέρχονται παράτυπα στην ΕΕ. Κατά τη διαδικασία αυτή θα πραγματοποιούνται έλεγχοι ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, διασταύρωση στοιχείων με ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων, καθώς και υγειονομικοί και έλεγχοι ασφαλείας πριν καν θεωρηθεί ότι ο εισερχόμενος έχει εισέλθει επισήμως στην ευρωπαϊκή επικράτεια.
Fast-track άσυλο με αυστηρά χρονοδιαγράμματα
Το δεύτερο βασικό σκέλος του νέου πλαισίου αφορά την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου. Οι αιτήσεις που θεωρούνται προδήλως αβάσιμες ή προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης προσφυγικού καθεστώτος θα εξετάζονται μέσω ταχύρρυθμων συνοριακών διαδικασιών, με στόχο την ολοκλήρωσή τους εντός 12 εβδομάδων. Οι αιτούντες θα παραμένουν σε ελεγχόμενες δομές κοντά στα σύνορα έως την έκδοση της απόφασης.
Πλεύρης: «Πιο αυστηρή πολιτική αν αυξηθούν οι ροές»
Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το νέο Σύμφωνο ως ένα εργαλείο αυστηρότερης διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει υπογραμμίσει ότι η Ελλάδα θα δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των συνόρων και στις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται άσυλο, ενώ προειδοποίησε ότι σε περίπτωση περαιτέρω αύξησης των αφίξεων ενδέχεται να ληφθούν ακόμη αυστηρότερα μέτρα.
Καθοριστικό ρόλο στο νέο σύστημα θα διαδραματίσει το αναβαθμισμένο Eurodac, το οποίο μετατρέπεται στον βασικό ευρωπαϊκό μηχανισμό καταγραφής και παρακολούθησης των αφίξεων. Η νέα έκδοση του συστήματος θα επιτρέπει τη συλλογή περισσότερων βιομετρικών δεδομένων και την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση των μετακινήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών.
Το νέο Σύμφωνο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικούς φορείς, οι οποίοι εκφράζουν φόβους ότι οι αυστηρές προθεσμίες μπορεί να οδηγήσουν σε βιαστικές ή τυποποιημένες απορρίψεις αιτήσεων ασύλου. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του νέου πλαισίου επισημαίνουν ότι στόχος είναι η μείωση των πολυετών εκκρεμοτήτων και η ταχύτερη αποσαφήνιση του ποιος δικαιούται διεθνή προστασία και ποιος όχι.
Η πρόκληση για την Ελλάδα και τις χώρες πρώτης γραμμής
Παρά τις αλλαγές, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μεταναστευτικής πίεσης λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Όπως επισημαίνουν στελέχη του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, το μεγάλο στοίχημα είναι κατά πόσο η νέα ευρωπαϊκή πολιτική θα συνοδευτεί από ουσιαστική αλληλεγγύη, μέσω μετεγκαταστάσεων, οικονομικής στήριξης και επιχειρησιακής βοήθειας προς τις χώρες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος των αφίξεων.
