Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας και της κυβέρνησης ο σχεδιασμός για τη μεταφορά συντελεστή δόμησης, με έξι δημάρχους του Βόρειου Τομέα Αθηνών να ζητούν πλέον ευθέως την παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Με κοινή επιστολή τους προς τον πρωθυπουργό, οι δήμαρχοι Κηφισιάς, Λυκόβρυσης – Πεύκης, Νέας Ιωνίας, Παπάγου – Χολαργού, Φιλοθέης – Ψυχικού και Χαλανδρίου ζητούν την απόσυρση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ), αμφισβητώντας τόσο τη μεθοδολογία επιλογής των περιοχών όσο και την επάρκεια των υποδομών τους.
Η υπόθεση εξελίσσεται σε πολιτικό πονοκέφαλο για το Μέγαρο Μαξίμου, καθώς οι αντιδράσεις προέρχονται και από δημοτικές αρχές που βρίσκονται κοντά στη Νέα Δημοκρατία. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, υπό την εποπτεία του οποίου προωθείται η πολεοδομική μεταρρύθμιση. Ο ίδιος έχει επιχειρήσει να καθησυχάσει τις τοπικές κοινωνίες, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, δεν δημιουργεί δεσμευτικές καταστάσεις και ότι οι παρατηρήσεις των δήμων θα ληφθούν υπόψη.
Το μέγεθος της δυνητικής πρόσθετης δόμησης είναι εκείνο που τροφοδοτεί τις αντιδράσεις. Σύμφωνα με τη μελέτη, στον Βόρειο Τομέα Αθηνών θα μπορούσαν να προστεθούν έως και 584.400 τετραγωνικά μέτρα, εφόσον ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Οι δήμαρχοι προειδοποιούν ότι οι περιοχές τους δεν αντέχουν νέα οικοδομική επιβάρυνση, καθώς το οδικό δίκτυο, τα δίκτυα αποχέτευσης και ομβρίων, αλλά και οι διαθέσιμοι χώροι στάθμευσης βρίσκονται ήδη στα όριά τους.
Η απάντηση Παπασταύρου και το μήνυμα προς τους δήμους
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε συνέντευξή του στον Παύλο Τσίμα και στο ραδιόφωνο του MegaNews στις 9 Νοεμβρίου, επιχείρησε να εξηγήσει τη φιλοσοφία του σχεδιασμού. Όπως ανέφερε, οι Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή αποτελούν πολεοδομικό εργαλείο που επιτρέπει τη μεταφορά δικαιώματος δόμησης από ακίνητα στα οποία υπάρχουν περιορισμοί, όπως τα διατηρητέα, σε άλλες περιοχές του ίδιου δήμου.
Έφερε ως παράδειγμα την περίπτωση ενός δήμου που θέλει να δημιουργήσει πάρκο, παιδική χαρά ή δρόμο, αλλά δεν διαθέτει τους αναγκαίους πόρους για την απαλλοτρίωση του οικοπέδου. Μέσω της μεταφοράς συντελεστή, όπως εξήγησε, ο ιδιοκτήτης μπορεί να αποζημιωθεί με ισοδύναμο δικαίωμα δόμησης σε άλλη περιοχή, αντί να καταβληθεί χρηματική αποζημίωση.
Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι οι μελέτες βρίσκονται σε πολύ πρώιμο στάδιο και δεν δημιουργούν δεσμευτικές υποχρεώσεις. «Δεν θέλω να υπάρξει καμία ανησυχία. Είναι σε πολύ πρώιμο στάδιο, προφανώς γίνεται για τις τοπικές κοινωνίες», ανέφερε, προσθέτοντας ότι οι απόψεις των κατοίκων και των τοπικών αρχών θα ακουστούν στη δημόσια διαβούλευση. «Δεν είναι τίποτα δεσμευτικό και τίποτα που πρέπει να προξενεί αυτή τη στιγμή αναστάτωση», σημείωσε.
Η τοποθέτηση αυτή αποτελεί την πρώτη σαφή πολιτική απάντηση του υπουργού στις αντιδράσεις, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινωθεί απόσυρση της μελέτης ή συγκεκριμένη αλλαγή στις προτεινόμενες ζώνες. Το υπουργείο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διορθώσεων μετά την αξιολόγηση των παρατηρήσεων.
Τι ζητούν οι έξι δήμαρχοι
Στην επιστολή τους προς τον πρωθυπουργό, οι έξι δήμαρχοι αναγνωρίζουν ότι η μεταφορά συντελεστή μπορεί να αποτελέσει τρόπο αποζημίωσης ιδιοκτητών διατηρητέων ακινήτων ή ακινήτων που έχουν απαλλοτριωθεί. Αμφισβητούν, ωστόσο, τον τρόπο με τον οποίο καθορίστηκαν οι Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή, κάνοντας λόγο για πρόχειρη διαδικασία χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.
Επισημαίνουν, μάλιστα, ότι στη μελέτη έχουν συνυπολογιστεί ακίνητα που ανήκουν στο Ελληνικό Δημόσιο, σε δημόσιους φορείς, ακόμη και στον στρατό, δημιουργώντας, όπως υποστηρίζουν, την εντύπωση ότι μπορούν να οικοδομηθούν χιλιάδες επιπλέον τετραγωνικά, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη πρόθεση αξιοποίησής τους από το κράτος.
Οι δήμαρχοι θεωρούν ότι η δυνατότητα πρόσθετης δόμησης καθ’ υπέρβαση των ισχυόντων συντελεστών απειλεί να ανατρέψει τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις προσπάθειες που έχουν γίνει για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας των περιοχών τους. Ζητούν, παράλληλα, να αξιολογηθούν οι σωρευτικές επιπτώσεις στην κυκλοφορία, στις δημόσιες υποδομές και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Στο κοινό τους αίτημα περιλαμβάνονται η απόσυρση της συγκεκριμένης μελέτης από τη διαδικασία διαβούλευσης, η επανεξέταση του σχεδιασμού από μηδενική βάση με ουσιαστική συμμετοχή των δήμων, η εκπόνηση ολοκληρωμένης αξιολόγησης της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής και η θεσμοθέτηση ουσιαστικού διαλόγου με την Αυτοδιοίκηση.
«Δεν έχουμε ανάγκη περαιτέρω οικοδόμησης, δεν έχουμε ανάγκη πολυώροφα και ογκώδη κτήρια. Έχουμε ανάγκη από σύγχρονους και λειτουργικούς κοινόχρηστους χώρους, νέα δίκτυα και υποδομές», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Κινητοποιήσεις και αντιδράσεις και από «γαλάζια» στελέχη
Η αντίδραση των δημάρχων αποκτά πλέον ευρύτερη θεσμική διάσταση. Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Αττικής προγραμματίζει συνάντηση των δημάρχων, με στόχο τον συντονισμό των επόμενων κινήσεων και την παρέμβαση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας. Παράλληλα, οι έξι δημοτικές αρχές σχεδιάζουν κοινή εκδήλωση στα τέλη Νοεμβρίου για την ενημέρωση των κατοίκων και την ανάδειξη των επιπτώσεων του σχεδιασμού.
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι αντιδράσεις στον Δήμο Φιλοθέης – Ψυχικού. Ο δήμαρχος Χαράλαμπος Μπονάτσος έχει διαμηνύσει ότι η θέση της δημοτικής αρχής είναι σαφής: «Ή αποσύρεται η μελέτη ή εξαιρούμαστε», ενώ έχει προειδοποιήσει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για πρόσθετη επιβάρυνση στις περιοχές που διατηρούν τον χαρακτήρα της κηπούπολης.
Στο έκτακτο δημοτικό συμβούλιο της περιοχής έδωσε το «παρών» και η βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Ζωή Ράπτη, η οποία τάχθηκε υπέρ της απόσυρσης της μελέτης, εκφράζοντας επιφυλάξεις και για τη νομική βάση των προτεινόμενων παρεμβάσεων. Παράλληλα, προβληματισμός καταγράφεται και σε βουλευτές της ΝΔ που εκλέγονται στην Ανατολική Αττική, όπου προβλέπονται επίσης Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή.
Στο μεταξύ, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, σε εκδήλωση στην Κηφισιά, διαβεβαίωσε ότι θα διατηρηθεί αναλλοίωτη η φυσιογνωμία των περιοχών και ότι θα προηγηθεί διαβούλευση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οι δηλώσεις αυτές, ωστόσο, δεν έχουν μέχρι στιγμής εκτονώσει τις αντιδράσεις.
Ανοιχτή η διαβούλευση, στο τραπέζι οι αλλαγές
Η δημόσια διαβούλευση για τις μελέτες των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή έχει διάρκεια δύο μηνών και ολοκληρώνεται στις 4 Ιανουαρίου 2027. Μετά την υποβολή των παρατηρήσεων θα ακολουθήσει η αξιολόγησή τους και η διαδικασία γνωμοδοτήσεων από τους αρμόδιους φορείς, πριν από τα επόμενα θεσμικά βήματα για την έγκριση των ζωνών.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας καλείται πλέον να σταθμίσει τις προβλέψεις των μελετών με τις ενστάσεις των δήμων, οι οποίοι ζητούν να μην προχωρήσει ο σχεδιασμός χωρίς ουσιαστική συμμετοχή τους και χωρίς τεκμηριωμένη αξιολόγηση των υποδομών. Το ενδεχόμενο διορθώσεων ή ακόμη και εξαιρέσεων συγκεκριμένων περιοχών παραμένει ανοιχτό, με τον Σταύρο Παπασταύρου να καλείται να διαχειριστεί μια αντιπαράθεση που έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια της πολεοδομικής συζήτησης και έχει αποκτήσει σαφές πολιτικό αποτύπωμα.
Η επιστολή των δημάρχων στον πρωθυπουργό
«Κύριε Πρόεδρε,
Τις τελευταίες ημέρες οι πολίτες του Βόρειου Τομέα παρακολουθούν με προβληματισμό και ανησυχία την επιχειρούμενη αύξηση του συντελεστή δόμησης σε επιλεγμένους Δήμους της εν λόγω περιοχής, μέσω της θέσπισης ζωνών υποδοχής συντελεστή δόμησης.
Κύριε Πρόεδρε,
Απευθυνόμαστε σε εσάς γνωρίζοντας το ενδιαφέρον σας για τη διαχείριση και προστασία του περιβάλλοντος, κυρίως όμως τη βούλησή σας να οικοδομήσουμε πόλεις ανθεκτικές στην κλιματική απειλή, πόλεις σύγχρονες και λειτουργικές.
Ασφαλώς αντιλαμβανόμαστε το δικαίωμα αποζημίωσης ιδιοκτητών διατηρητέων κτηρίων ή ακόμα και το δίκαιο αίτημα αποζημίωσης ιδιοκτητών για ακίνητα που έχουν απαλλοτριωθεί, όμως θεωρούμε ότι ο καθορισμός ζωνών υποδοχής συντελεστή δόμησης έχει γίνει με τρόπο πρόχειρο και χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.
Επί παραδείγματι, στα μη απαλλοτριωμένα ακίνητα που έχουν προσμετρηθεί για τον καθορισμό της δομήσιμης επιφάνειας βάσει της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Χωρικού Συστήματος της περιφερειακής ενότητας του Βόρειου Τομέα Αθηνών, συγκαταλέγεται πλήθος ακινήτων που ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο, σε φορείς του Δημοσίου (πχ ΚΤΥΠ ΑΕ) ή ακόμα και στον ελληνικό στρατό και νομικά πρόσωπα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Δημιουργείται με αυτό τον τρόπο μια λανθασμένη στους πολίτες εντύπωση ότι δύναται να οικοδομηθούν χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα, ενώ στην πραγματικότητα το Κράτος δεν έχει τέτοια πρόθεση, ακόμα κι αν δημόσιοι φορείς αποκτήσουν αυτό το δικαίωμα συντελεστή.
Επιπλέον, με το κυοφορούμενο νομοθέτημα επιχειρείται να δοθεί το δικαίωμα επιπρόσθετης δόμησης καθ’ υπέρβαση του ισχύοντος συντελεστή, τη στιγμή που οι δήμοι με επίμονες και συνεχείς παρεμβάσεις τους πέτυχαν να περιορίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις των «ευεργετικών» διατάξεων του ΝΟΚ μέχρι και την οριστική άρση τους από το ΣτΕ.
- έχουν πετύχει με σειρά αποφάσεων του ΣτΕ (Ολομέλεια 1528/2003, 376/2014.1118-1119/2014.3341/2013, 1071- 1073/1994, 2366/2007, 6070/1996) να διαφυλάξουν τα ιδιαίτερα πολεοδομικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, και να άρουν τις παρεμβάσεις που επιφέρουν επιδείνωση των όρων διαβίωσης βάσει του άρθρου 24 του Συντάγματος.
- σχεδιάζουν και μελετούν δράσεις και παρεμβάσεις με στόχο τη θωράκιση και την ανθεκτικότητα των πόλεων, κάτι που ανατρέπεται ολοσχερώς από τη δυνατότητα δόμησης 793.546 τμ επιπλέον και καθ’ υπέρβαση των συντελεστών δόμησης που ισχύουν.
Τέλος, κύριε Πρόεδρε, όπως καλά και εσείς γνωρίζετε, οι υποδομές των πόλεων (οδικό δίκτυο, δίκτυο ομβρίων, αποχετευτικό δίκτυο, χώροι στάθμευσης κ.ά) βρίσκονται σε οριακό αν όχι πεπερασμένο σημείο, και από την μελέτη που βρίσκεται σε διαβούλευση δεν προκύπτει ότι έχουν αξιολογηθεί οι σωρευτικές επιπτώσεις της πρόσθετης δόμησης στις κυκλοφοριακές συνθήκες, στις δημόσιες υποδομές και στην ποιότητα ζωής.
Κύριε Πρόεδρε,
Δεν έχουμε ανάγκη περαιτέρω οικοδόμησης, δεν έχουμε ανάγκη πολυώροφα και ογκώδη κτήρια. Έχουμε ανάγκη από σύγχρονους και λειτουργικούς κοινόχρηστους χώρους, νέα δίκτυα και υποδομές ώστε να ανταποκριθούμε στην κλιματική απειλή και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Η προστασία του αστικού πρασίνου, των ελεύθερων χώρων και του οικιστικού περιβάλλοντος πρέπει να αποτελεί βασική προϋπόθεση κάθε νέου πολεοδομικού σχεδιασμού, στοιχείο που φαίνεται να απουσιάζει από τη μελέτη που είναι σε διαβούλευση. Κάθε σχεδιασμός που δημιουργεί νέες δυνατότητες δόμησης οφείλει να συνοδεύεται από σαφείς προβλέψεις για τις αναγκαίες υποδομές και την προστασία του περιβάλλοντος.
Κύριε Πρόεδρε,
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, η οποία έχει άμεση γνώση των πραγματικών αναγκών και προβλημάτων των τοπικών κοινωνιών, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλός αποδέκτης ειλημμένων αποφάσεων.
Για τους λόγους αυτούς, ζητούμε:
Την απόσυρση της συγκεκριμένης Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων από τη διαδικασία διαβούλευσης.
Την επανεξέταση του σχεδιασμού από μηδενική βάση, με ουσιαστική συμμετοχή των οικείων Δήμων.
Την εκπόνηση ολοκληρωμένης αξιολόγησης της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών περιβαλλοντικών και πολεοδομικών επιπτώσεων ανά περιοχή.
Τη θεσμοθέτηση ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω απόφαση.
Μετά τιμής,
Μάριος Ψυχάλης Δήμαρχος Λυκόβρυσης – Πεύκης
Βασίλης Ξυπολητάς, Δήμαρχος Κηφισιάς
Παναγιώτης Μανούρης Δήμαρχος Νέας Ιωνίας
Ηλίας Αποστολόπουλος Δήμαρχος Παπάγου – Χολαργού
Χαράλαμπος Μπονάτσος Δήμαρχος Φιλοθέης – Ψυχικού
Συμεών (Σίμος) Ρούσσος Δήμαρχος Χαλανδρίου»
