Ένας εργάτης με ρούχα υψηλής ορατότητας περπατά μέσα από μια τραχιά υπόγεια επενδεδυμένη σήραγγα μιας μόνιμης αποθήκης για ραδιενεργό αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο με εκτεθειμένους βράχους, καλώδια, σωλήνες και φωτισμό λωρίδων.
Στην οθόνη του ανελκυστήρα αναγράφεται «433», ο αριθμός των μέτρων κάτω από το έδαφος. Οι πόρτες ανοίγουν, αποκαλύπτοντας την είσοδο σε αυτό που αναμένεται να είναι η πρώτη μόνιμη αποθήκη ραδιενεργών αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων στον κόσμο. Θεμελιωμένη σε σταθερό βράχο ηλικίας 1,9 δισεκατομμυρίων ετών στο Eurajoki της νοτιοδυτικής Φινλανδίας, η γεωλογική αποθήκη αναλωμένων πυρηνικών αποβλήτων, που ονομάστηκε «Onkalo» -σημαίνει «σπήλαιο» στα φινλανδικά-, είναι σχεδόν έτοιμη να ξεκινήσει τη λειτουργία της.
Οι δυτικές ευρωπαϊκές χώρες παλεύουν με το τι να κάνουν με τα επικίνδυνα πυρηνικά υποπροϊόντα από τότε που κατασκευάστηκαν τα πρώτα εργοστάσια τη δεκαετία του 1950. Επί του παρόντος το μεγαλύτερο μέρος τους βρίσκεται σε προσωρινή αποθήκευση. Τελικοί χώροι αποθήκευσης κατασκευάζονται και σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της γειτονικής Σουηδίας και της Γαλλίας, αλλά η Φινλανδία αναμένεται να είναι η πρώτη που θα ανοίξει μια λύση υπόγειας αποθήκευσης. Η Φινλανδική Αρχή Ακτινοβολίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (STUK) πρόκειται να δώσει έγκριση στην τελική αξιολόγησή της τον Ιούνιο, μετά την οποία μπορεί να χορηγηθεί άδεια λειτουργίας.
«Ελπίζουμε ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε τη λειτουργία είτε στο τέλος του τρέχοντος έτους είτε πιθανότατα στις αρχές του επόμενου», δήλωσε ο Philippe Bordarier, διευθύνων σύμβουλος της πυρηνικής εταιρείας Teollisuuden Voima Oyj (TVO).
Η φωνή του αντήχησε στην υγρή σήραγγα, όπου το χρησιμοποιημένο πυρηνικό καύσιμο θα θαφτεί σε τρύπες στον βράχο, όπου θα παραμείνει επιβλαβής ραδιενεργό για χιλιάδες χρόνια. Τα απόβλητα που ψύχονται επί του παρόντος σε δεξαμενές νερού σε έναν προσωρινό χώρο αποθήκευσης, στον κοντινό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής Olkiluoto δίπλα στη Βαλτική Θάλασσα, θα είναι τα πρώτα που θα εναποτεθούν, είπε ο Bordarier.
Με χώρο για 6.500 τόνους ουρανίου, το Onkalo στοχεύει στην παροχή μόνιμης αποθήκευσης αναλωμένων καυσίμων από τους πέντε πυρηνικούς αντιδραστήρες της Φινλανδίας – τρεις από αυτούς βρίσκονται στο Olkiluoto. Η εταιρεία διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων Posiva άρχισε να κατασκευάζει την τοποθεσία το 2004, με το κόστος να υπολογίζεται τώρα σε 1 δισεκατομμύριο ευρώ (1,16 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ).
Τα αναλωμένα καύσιμα σχεδιάζεται να εναποτίθενται στο τεράστιο δίκτυο σηράγγων του Onkalo για 100 χρόνια, αλλά οι εργασίες ενδέχεται να παραταθούν αν κατασκευαστούν νέοι πυρηνικοί αντιδραστήρες. Στη συνέχεια το θησαυροφυλάκιο θα σφραγιστεί για να παρέχει ασφαλή αποθήκευση για τουλάχιστον 100.000 χρόνια.
«Βασικά πρέπει να είναι ασφαλές για πάντα», σημείωσε ο Lauri Parviainen, χημικός της Posiva, που ξενάγησε τους δημοσιογράφους στις εγκαταστάσεις. Το καύσιμο θα είναι εξαιρετικά ραδιενεργό για «δεκάδες χιλιάδες χρόνια», είπε.
Ύστερα από 100.000 χρόνια θα είναι «περίπου στο ίδιο επίπεδο με το μετάλλευμα ουρανίου από το οποίο παράγεται το καύσιμο».
Πάνω από το έδαφος το αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο θα εγκλωβιστεί σε χάλκινα δοχεία υψηλής αντοχής στη διάβρωση. Τα δοχεία θα χαμηλώσουν σε τρύπες που έχουν ανοίξει στις σήραγγες, προτού γεμίσουν οι τρύπες με άργιλο μπεντονίτη για να σφραγιστούν, εξήγησε ο Parviainen. «Έτσι, αν ο μπεντονίτης παραμείνει στη θέση του, είμαστε ασφαλείς», είπε. Μόλις γεμίσει κάθε σήραγγα απόρριψης μήκους 300 μέτρων, θα σφραγιστεί με βύσμα από οπλισμένο σκυρόδεμα.
ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ
Ο Jarkko Kyllonen, ειδικός στην πυρηνική ασφάλεια στη ρυθμιστική Αρχή πυρηνικής ενέργειας της Φινλανδίας (STUK), αξιολόγησε σενάρια κινδύνου για το έργο Onkalo που εκτείνονται έως και ένα εκατομμύριο χρόνια στο μέλλον. Λαμβάνοντας υπόψη την «πιθανότητα κινδύνου των αποβλήτων, τα πρώτα 10.000 χρόνια είναι πολύ σημαντικά για τη διατήρηση των καψουλών ανέπαφα», είπε στο AFP.
Οι κύριοι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι είναι η διάβρωση των χάλκινων δοχείων ή οι σεισμοί κατά τη διάρκεια μελλοντικών εποχών παγετώνων, που θα μπορούσαν ενδεχομένως να βλάψουν τις κάψουλες και να προκαλέσουν διαρροή ραδιενεργού καυσίμου, είπε ο Kyllonen. Αλλά τα αποτελέσματα διαφόρων αξιολογήσεων κινδύνου που διεξήχθησαν όλα αυτά τα χρόνια ήταν θετικά.
Ενώ τα σχέδια της Γαλλίας για έναν παρόμοιο υπόγειο πυρηνικό τάφο συνάντησαν ισχυρή αντίθεση, το Onkalo έλαβε ευρύτερη υποστήριξη στη Φινλανδία. Υπήρξε κάποια αντίθεση σε τοπικό επίπεδο όταν τα σχέδια εισήχθησαν για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970, αλλά «οι άνθρωποι το έχουν συνηθίσει και εμπιστεύονται τις εκτιμήσεις της STUK», δήλωσε στο AFP ο Matti Kojo, καθηγητής Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο LUT. «Αυτήν τη στιγμή η υποστήριξη για την πυρηνική ενέργεια βρίσκεται σε ιστορικά υψηλό επίπεδο στη Φινλανδία», σημείωσε. Ωστόσο, η Φινλανδική Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης παραμένει επικριτική για το έργο, επιμένοντας ότι τα πυρηνικά απόβλητα αποτελούν μακροπρόθεσμο σοβαρό κίνδυνο. «Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια του Onkalo για χιλιάδες χρόνια», δήλωσε ο σκηνοθέτης Tapani Veistola στο AFP σε ένα e-mail.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
Σύμφωνα με τη φινλανδική νομοθεσία, τα πυρηνικά απόβλητα που παράγονται στη Φινλανδία πρέπει να εναποτίθενται στη χώρα, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο υπουργός Κλίματος και Περιβάλλοντος, Sari Multala. «Πριν από τη νομική αλλαγή το 1994 το αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο εξαγόταν, για παράδειγμα, στη Ρωσία», είπε. Η αύξηση της πυρηνικής ενέργειας στη Φινλανδία αποτελεί προτεραιότητα για τη δεξιά κυβέρνηση και η χώρα εξετάζει το ενδεχόμενο κατασκευής των λεγόμενων μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR). Ο τρόπος διαχείρισης των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων από μελλοντικούς SMR «δεν έχει αποφασιστεί ακόμη», είπε ο Multala. Η αξιολόγηση θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι τον Μάρτιο του επόμενου έτους, πρόσθεσε.
Πηγή: sciencealert / tech | 2 Ιουνίου 2026
ΓΡΑΦΕΙ η Anna Korkman, AFP
Εφημερίδα Απογευματινή
