Υπάρχουν κάποιες περίοδοι στη ζωή των ανθρώπων, ήδη από την εφηβική ηλικία, οι οποίες καθίστανται κάτι σαν ορόσηµα, καθώς οι ίδιοι τις «ντύνουµε» µε την επιδίωξη της επιτυχίας, της ολοκλήρωσης, της κρίσιµης καµπής κ.ά. Είναι µεγάλο λάθος να επενδύουµε τόσα σε στιγµές της ζωής µας, αλλά το κάνουµε. Τρανό παράδειγµα για αυτήν την πρακτική µας είναι, µεταξύ άλλων, οι περίοδοι των εξετάσεων. Μαθητές και µαθήτριες «φορτώνονται» µε άγχος, χωρίς να είναι σε θέση να διαχωρίσουν το λεγόµενο δηµιουργικό άγχος από εκείνο το οποίο αποδιοργανώνει την προσωπικότητά τους. Λίγες ηµέρες πριν από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις ο κοινωνικός λειτουργός και ψυχοθεραπευτής Νίκος Γιώτας, διοικητικός υπεύθυνος στη δωρεάν Συµβουλευτική Γραµµή 11525, η οποία λειτουργεί καθηµερινά από τις 9 π.µ. έως τις 7 µ.µ., και στο Συµβουλευτικό Κέντρο του «Μαζί για το Παιδί», εξηγεί στην «Κυριακάτικη Απογευµατινή» όσα είναι δύσκολο να δούµε µέσα από το αναµενόµενο άγχος των ηµερών.
Τι εννοούµε όταν µιλάµε για δηµιουργικό άγχος; Υπάρχουν περιπτώσεις όπου απαιτείται να είµαστε σε εγρήγορση και πολλοί άνθρωποι διατηρούν µια ηρεµία, σχεδόν απόλυτη, η οποία δεν θα λέγαµε ότι βοηθάει στην ανάληψη της απαραίτητης δράσης εκ µέρους των εµπλεκοµένων…
Το δηµιουργικό άγχος µπορεί να είναι εποικοδοµητικό, να λειτουργεί σαν «καµπανάκι» για εγρήγορση και κινητοποίηση, υπενθυµίζοντας τι είναι σηµαντικό και συµβάλλοντας στο να υπάρξει η προσπάθεια που χρειάζεται για να φέρει κάποιος το επιθυµητό αποτέλεσµα. Εποµένως, σε κάποια πλαίσια και περιπτώσεις, το άγχος µπορεί να µας βοηθήσει να οργανωθούµε, να συγκεντρωθούµε και να προσπαθήσουµε περισσότερο.
Ποια είναι η «κόκκινη γραµµή» που διαχωρίζει το δηµιουργικό άγχος από το ψυχοπαθολογικό άγχος;
Η «κόκκινη γραµµή» εµφανίζεται όταν το άγχος αρχίζει να γίνεται επιβαρυντικό. Το δηµιουργικό άγχος βοηθά τον µαθητή να κινητοποιηθεί, ενώ το δυσλειτουργικό άγχος συνοδεύεται από έντονη δυσφορία, µπλοκάρισµα, αποφυγή και τελικά µειωµένη απόδοση. Οι παράγοντες που συµβάλλουν στο µη λειτουργικό άγχος είναι συχνά πολυδιάστατοι, όπως οι αυξηµένες προσδοκίες, η πίεση από το περιβάλλον, ο περιορισµένος χρόνος χαλάρωσης και η συνεχής σύγκριση µε άλλους.
Εχουµε τρόπους να αναγνωρίζουµε το ψυχοπαθολογικό άγχος, εάν είµαστε εµείς τα υποκείµενα της δράσης; Ποια σηµάδια οφείλουµε να λαµβάνουµε πιο σοβαρά υπόψη σε µια τέτοια περίπτωση;
Υπάρχει η δυνατότητα να αναγνωρίσουµε τα σηµάδια του µη λειτουργικού άγχους κυρίως µέσω των σωµατικών εκδηλώσεών του, π.χ. πονοκέφαλοι, στοµαχόπονοι, εντερικές ενοχλήσεις, τρέµουλο, δύσπνοια, δυσκολίες στον ύπνο, διαταραχές στην όρεξη για φαγητό κ.ά.
Εχει τη δυνατότητα ένας µαθητής, όντας µέσα στον φρενήρη ρυθµό της προετοιµασίας για τις εξετάσεις του, να διαπιστώσει από µόνος του ότι το άγχος του έχει λάβει άλλες διαστάσεις ή εδώ χρειάζεται να είναι προσεκτικοί οι ίδιοι οι γονείς και οι κηδεµόνες;
Ενας µαθητής µπορεί σε κάποιον βαθµό να αντιληφθεί ότι το άγχος του έχει ξεπεράσει τα φυσιολογικά όρια, κάτι που όµως δεν είναι πάντα εύκολο. Συχνά το άγχος θεωρείται φυσιολογικό, µε αποτέλεσµα συµπτώµατα όπως ένταση, αϋπνία και δυσκολία συγκέντρωσης να µην αξιολογούνται σωστά, ενώ ενδείξεις όπως συνεχής ανησυχία, κόπωση και αποφυγή διαβάσµατος λόγω φόβου αποτυχίας µπορεί να λειτουργήσουν ως προειδοποιητικά σηµάδια. Οι γονείς µπορούν να συµβάλουν σηµαντικά, παρατηρώντας αλλαγές στη συµπεριφορά και παρέχοντας υποστήριξη χωρίς πίεση, ενώ η έγκαιρη βοήθεια από ειδικό ενισχύει τη διαχείριση του άγχους και την ψυχική ανθεκτικότητα του µαθητή.
Υπάρχουν tips για την εκδίωξη του άγχους των εξετάσεων τα οποία θα µπορούσαν εύκολα να εφαρµόσουν όλοι οι µαθητές ή η προσωπικότητα του καθενός παίζει διαφοροποιητικό ρόλο σε αυτό;
Κάθε µαθητής αποτελεί µια ξεχωριστή προσωπικότητα και σίγουρα µπορεί να αντιµετωπίζει πολύ διαφορετικά το άγχος του κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Τα «εύκολα tips» δεν είναι πάντα χρήσιµα και εφικτά από όλους, µιας και δεν γνωρίζουµε την ιστορία που κουβαλά ο κάθε µαθητής. Ορισµένες γενικές κατευθύνσεις προς τους µαθητές είναι:
* Οργανώστε το διάβασµα σε µικρά, διαχειρίσιµα βήµατα.
* Κάντε συχνά διαλείµµατα· η ξεκούραση βοηθά τη συγκέντρωση.
* Μιλήστε για αυτό που νιώθετε· το άγχος µειώνεται όταν το µοιράζεστε.
* Αποδεχτείτε το άγχος ως κάτι φυσιολογικό, χωρίς να προσπαθείτε να το εξαφανίσετε. Φροντίστε το σώµα σας (ύπνος, φαγητό, άσκηση).
* Αποφύγετε την υπερβολική σύγκριση µε άλλους.
* Θυµηθείτε: η επίδοση δεν καθορίζει την αξία σας.
Από την εµπειρία που διαθέτετε µέσω της συµβουλευτικής γραµµής βοήθειας του «Μαζί για το Παιδί», ποια είναι τα κύρια αιτήµατα και τα πιο σοβαρά προβλήµατα που προβάλλουν οι µαθητές ή οι γονείς και οι κηδεµόνες οι οποίοι επικοινωνούν µε τη γραµµή ενόψει των εξετάσεων;
Σύµφωνα µε την εµπειρία από τη συµβουλευτική γραµµή «Μαζί για το Παιδί», την περίοδο των εξετάσεων τα περισσότερα αιτήµατα αφορούν τη διαχείριση έντονου άγχους και πίεσης για επίδοση. Οι µαθητές συχνά αναφέρουν υπερβολική ανησυχία, φόβο αποτυχίας, δυσκολία συγκέντρωσης, σωµατικές ενοχλήσεις, χαµηλή αυτοπεποίθηση και την πεποίθηση ότι η αξία τους εξαρτάται από τα αποτελέσµατα. Οι γονείς ζητούν κυρίως καθοδήγηση για το πώς να στηρίξουν το παιδί τους, να διαχειριστούν τη δική τους αγωνία και να αποφύγουν συµπεριφορές που αυξάνουν την πίεση. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις εµφανίζονται κρίσεις πανικού, έντονη αποφυγή του διαβάσµατος, οικογενειακές συγκρούσεις και σηµάδια εξουθένωσης. Συχνά, το άγχος των εξετάσεων αποτελεί µόνο την «κορυφή του παγόβουνου», αποκαλύπτοντας προϋπάρχουσες δυσκολίες, όπως αγχώδεις διαταραχές ή καταθλιπτική διάθεση. Για τον λόγο αυτό, η υποστήριξη δεν περιορίζεται σε συµβουλές µελέτης, αλλά στοχεύει και στην ενίσχυση της συναισθηµατικής ανθεκτικότητας και της οικογενειακής επικοινωνίας, ώστε η περίοδος να βιώνεται πιο ισορροπηµένα.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
