Πολύ μελάνι και σάλιο ξοδεύουμε εδώ στη «Γηραιά Ήπειρο» για να αναλύουμε τις αδυναμίες μας. Και όχι άδικα, αν και μάλλον αρκετά εμμονικά. Διότι παρά τις σημαντικές ανορθογραφίες και αδυναμίες του ευρωπαϊκού συστήματος -που σχεδιάστηκε με αντιλήψεις του βαθέος 20ού αιώνα- αυτό παρά τις καταστροφολαγνικές προβλέψεις καταφέρνει να εμφανίζει ανθεκτικότητα αξιοθαύμαστη στους καθόλου αμελητέους κλυδωνισμούς του 21ου.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ακόμα και στο προνομιακό πεδίο ανάπτυξής της, την οικονομία, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα προκλήσεις τεράστιες. Η ανάδυση νέων και πανίσχυρων παικτών, όπως η Κίνα, και η μετάλλαξη των πρώην εταίρων, δηλαδή των ΗΠΑ, προκαλεί προβλήματα που ήταν αδύνατο μέχρι πριν από λίγα χρόνια να γίνουν ευρέως αντιληπτά.
Ο εμπορικός και τεχνολογικός ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ και την Κίνα έχει φέρει την Ευρώπη σε εξαιρετικά δυσμενή και πιεστική θέση. Οι παθογένειες έχουν κατ’ επανάληψη επισημανθεί, με πιο γνωστό «καμπανάκι» την Έκθεση Ντράγκι. Έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, χαμηλές επενδύσεις, καθυστέρηση στην παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων, διαφυγή ανθρώπινου κεφαλαίου, έλλειψη εργατικού δυναμικού και δημογραφική απίσχναση είναι μερικά μόνο από τα κρίσιμα προβλήματα.
Η Ευρώπη όμως έστω και αργά, έστω και αποσπασματικά, αρχίζει να αντιδρά. Και μάλιστα όχι με τη στενή έννοιά της ως πολιτική κοινότητα, αλλά με την ευρύτερη του οικονομικού συστημικού χώρου. Αποφάσεις και κινήσεις, που βάλτωναν για δεκαετίες, ολοκληρώνονται. Πολιτικές επιλογές, που είχαν καθιερωθεί για δεκαετίες, αναθεωρούνται. Και νέες, έξυπνες δυνατότητες αναπτύσσονται για τη θωράκιση της Ευρώπης απέναντι στα μέσα οικονομικής κυριαρχίας των ανταγωνιστών της.
Μεγάλες εμπορικές συμφωνίες με κρίσιμες αγορές που χρόνιζαν, όπως αυτή με τις χώρες της Mercosur και πολύ περισσότερο με την Ινδία, γίνονται πράξη. Η Ευρώπη που διατηρεί μια παραγωγή υψηλής ποιότητας, αλλά και έχει ανάγκη από παραγωγικές και εμπορικές συμπράξεις, αποκτά ελεύθερη πρόσβαση σε νέες και ανερχόμενες αγορές. Μάλιστα η επίδειξη οικονομικού και πολιτικού ασφαλώς ιμπεριαλισμού από τις ΗΠΑ και την Κίνα κάνουν την ΕΕ προνομιακό συνομιλητή τρίτων οικονομικών δυνάμεων, που αντιστέκονται στην απορρόφηση από την Ουάσινγκτον ή το Πεκίνο.
Στρατηγικές πολιτικές επιλογές που φαίνονταν αυτονόητες τη δεκαετία του 1980 και ‘90, τίθενται σήμερα σε κρίση και υφίστανται αναθεωρήσεις, υπό το φως των εξελίξεων και των νέων συνθηκών. Για παράδειγμα, ήδη στο Ηνωμένο Βασίλειο, που ασφαλώς αποτελεί κομμάτι του ευρωπαϊκού οικονομικού συστήματος και πολιτικό-οικονομικό φάρο σε πολλές περιπτώσεις, ο θατσερισμός και μπλερισμός αμφισβητούνται υπό το φάσμα της εξαφάνισης της εγχώριας βιομηχανίας. Η κρατικοποίηση της τελευταίας χαλυβουργίας της Βρετανίας αποδείχθηκε η μόνη λύση για να μη χαθεί εντελώς ένα κρίσιμο κομμάτι της εθνικής παραγωγικής βάσης της. Ίσως σήμερα έχουμε στη γειτονιά μας να διδαχθούμε αρκετά από τη μαοϊκή ρήση για τις άσπρες και μαύρες γάτες…
Άλλο παράδειγμα, η λήψη μέτρων και ο σχεδιασμός νέων οικονομικών εργαλείων παράκαμψης των μέσων κυριαρχίας των ανταγωνιστών της Ευρώπης στο πεδίο. Όπως η επιβολή ειδικών τελών στις εμπορικές εισαγωγές συγκεκριμένων κατηγοριών από την Κίνα. Ή η εισαγωγή σε χρήση του ψηφιακού ευρώ που ουσιαστικά θα απεξαρτήσει την ευρωπαϊκή αγορά από τον εγκλωβισμό στα πιστωτικά συστήματα που εδρεύουν στις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη αμύνεται. Αναγνωρίζει τις αδυναμίες της και παίρνει μέτρα για την άρση τους. Δεν είναι τόσο γρήγορη και τόσο αποφασιστική όσο θα θέλαμε και όσο χρειάζεται. Αλλά η απάντηση δεν είναι η αποδόμηση του κοινού ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Αυτό θα μας αφήσει όλους, ακόμα και τους πιο ισχυρούς, όπως οι Γάλλοι ή οι Γερμανοί, εντελώς ανυπεράσπιστους στις θύελλες ενός ολοένα πιο άτακτου κόσμου. Η λύση είναι η μεγαλύτερη εγρήγορση και επένδυση στο κοινό εγχείρημα. Η λύση είναι περισσότερη Ευρώπη.
*Ο κ. Χαραλαμπίδης είναι δημοσιογράφος, ιστορικός
Εφημερίδα Απογευματινή
