Ένα μπουκάλι πρέπει να χωρά το κρασί, το άρωμα, να κλείνει καλά, να μεταφέρεται εύκολα και, όταν αδειάσει, να ανακυκλώνεται. Τόσο απλά. Μόνο που ο άνθρωπος δεν έμαθε ποτέ να ζει μόνο με το «χρήσιμο». Διαφορετικά δεν θα ζωγράφιζε τα πιάτα του. Δεν θα σκάλιζε τις πόρτες του. Δεν θα κεντούσε τα τραπεζομάντιλα ούτε θα έδινε σχήμα ακόμη και στο ταπεινότερο αντικείμενο της καθημερινότητάς του. Εκεί ακριβώς αρχίζει η τέχνη. Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός για τις συσκευασίες έχει έναν απολύτως θεμιτό σκοπό. Λιγότερα απορρίμματα, μικρότερη κατανάλωση πρώτων υλών, περισσότερη ανακύκλωση. Από το 2030 οι συσκευασίες θα πρέπει να περιορίζονται στο αναγκαίο βάρος και όγκο. Η Ευρώπη παράγει περίπου 80 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων συσκευασίας τον χρόνο. Κάτι πρέπει ασφαλώς να αλλάξει. Το ερώτημα είναι τι θα χαθεί αλλάζοντάς το.
Οι Ευρωπαίοι υαλουργοί φοβούνται ότι η αυστηρή εφαρμογή των νέων κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε όλο και πιο ομοιόμορφες φιάλες. Και μαζί με ένα περίτεχνο μπουκάλι δεν κινδυνεύει να χαθεί μόνο ένα εμπορικό τέχνασμα. Χάνεται η δουλειά του σχεδιαστή, του τεχνίτη, του χαράκτη, του ανθρώπου που πέρασε ώρες αναζητώντας μια καμπύλη, ένα χρώμα, ένα πώμα που θα έκανε ένα προϊόν διαφορετικό από τα υπόλοιπα. Και μαζί τους κινδυνεύει κάτι ακόμη δυσκολότερο να μετρηθεί. Η γνώση των χεριών. Εκείνη η τεχνική που δεν μαθαίνεται μόνο σε εγχειρίδια, αλλά περνά από μάστορα σε μαθητευόμενο και από γενιά σε γενιά. Όταν ένα τέτοιο επάγγελμα χαθεί, δύσκολα ξαναγεννιέται με μια νέα ευρωπαϊκή οδηγία.
Γιατί ακόμη και μια φιάλη μπορεί να αφηγείται ιστορία. Η Ευρώπη, ευτυχώς, έχει αφήσει εξαιρέσεις για προστατευμένα σχέδια και προϊόντα γεωγραφικής προέλευσης, ενώ στις νεότερες οδηγίες της αναγνωρίζει ότι το σχήμα και ο σχεδιασμός αποτελούν μέρος της λειτουργικότητας. Το πρόβλημα όμως παραμένει κυρίως για τον μικρό παραγωγό και για εκείνον που αύριο θέλει να δημιουργήσει κάτι καινούργιο.
Και εδώ η συζήτηση ξεπερνά τα μπουκάλια. Μήπως συνηθίζουμε σιγά σιγά σε έναν κόσμο όπου όλα πρέπει να είναι φθηνά, γρήγορα, πρακτικά και πανομοιότυπα; Το έπιπλο μιας χρήσης, το ρούχο μιας σεζόν, το πλαστικό αντικείμενο που πετιέται μόλις χαλάσει. Παράγουμε περισσότερο, καταναλώνουμε γρηγορότερα και κρατάμε λιγότερα. Κάποτε αγοράζαμε πράγματα που θέλαμε να διατηρήσουμε. Σήμερα αγοράζουμε πράγματα γνωρίζοντας σχεδόν πότε θα τα πετάξουμε. Ίσως λοιπόν η συζήτηση να γίνεται ανάποδα. Η οικολογική προστασία είναι αναγκαία. Αλλά δεν χρειάζεται να γίνει εχθρός της ομορφιάς. Ίσως, μάλιστα, το πραγματικά οικολογικό αντικείμενο να είναι εκείνο που είναι τόσο ωραίο, τόσο καλοφτιαγμένο και τόσο αγαπητό ώστε ο άνθρωπος να μη θέλει να το πετάξει.
Η πρόοδος δεν μπορεί να μετριέται μόνο σε γραμμάρια λιγότερου γυαλιού. Πρέπει να μετριέται και σε όσα αξίζει να παραδώσουμε στην επόμενη γενιά. Δεξιοτεχνία, φαντασία, καλαισθησία, δημιουργία. Γιατί πολιτισμός δεν είναι μόνο όσα φυλάσσουμε στα μουσεία. Είναι και η φροντίδα που βάζουμε στα μικρά πράγματα. Και μια κοινωνία που θεωρεί περιττή τη λεπτομέρεια κινδυνεύει κάποια μέρα να ανακαλύψει ότι μαζί με την περιττή συσκευασία ανακύκλωσε και λίγη από την ομορφιά της.
Εφημερίδα Απογευματινή
