Η Ευρώπη αναζητά συνοχή, ρόλο και ηγεσία

Οι συζητήσεις σήμερα στο Βερολίνο μπορεί τελικά και να είναι πιο σημαντικές από εκείνες στην Κίνα. Επειδή πρέπει αρχικά να υπάρχεις για να σε δουν οι άλλοι. Πόσω μάλλον να σε λάβουν υπόψη τους…
14:34 - 19 Νοεμβρίου 2026

Την ίδια ημέρα που διεξάγονται οι συνομιλίες Τραμπ, Σι και Πούτιν στη Σενζέν της Κίνας εξελίσσεται και μία πολυπληθής σύνοδος Ευρωπαίων ηγετών στην Καγκελαρία στο Βερολίνο. Ονομάζεται «Σύνοδος των Προθύμων», παραπέμποντας στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας, αλλά η σημασία της είναι πολύ ευρύτερη. Για τον λόγο αυτό άλλωστε ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση Μερτς πολύ περισσότεροι ηγέτες ή υπουργοί Εξωτερικών απ’ ό,τι συνήθως. Η ευρωπαϊκή σύνοδος δεν αποτελεί μια απάντηση στη σύνοδο στην Κίνα των «3» που χαρακτηρίζεται και ως απαρχή μιας διαδικασίας «νέας Γιάλτας», στο μοντέλο του 1945, με την πλήρη απουσία όμως αυτήν τη φορά οποιασδήποτε ευρωπαϊκής δύναμης. Η σύνοδος στο Βερολίνο ήταν προγραμματισμένη μήνες πριν και απλώς η συγκυρία την κατέστησε παράλληλη με τον διάλογο στην Κίνα.

Η Ευρώπη δεν εντάσσεται πλέον, ακόμη και ως ενότητα, στις μεγάλες δυνάμεις. Το γεγονός ότι ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία άρχισαν να συνομιλούν μεταξύ τους και αδιαμεσολάβητα σε επίπεδο ηγεσίας δείχνει τα περιθώρια χρόνου που έχει η Ευρώπη να ανακτήσει το κύρος, τη συνοχή και τον ρόλο της. Έστω σε ζητήματα όπως η μία νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρασία, οι όροι και οι εγγυήσεις για το τέλος του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας και η διαμόρφωση τελικά των σχέσεων εντός της Δύσης και του ΝΑΤΟ με τις ΗΠΑ.

Στην παρούσα φάση η Ευρώπη ως οντότητα δεν πείθει ότι είναι αποφασισμένη να συμβάλει στην ειρήνη. Δηλώνει η Κομισιόν διά της Φον ντερ Λάιεν ότι επιθυμεί την ειρήνη, αλλά τελικά σε πρακτικό επίπεδο η Ευρώπη ολόκληρη σύρεται πίσω από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι σαν ένας αμήχανος σύμμαχος, με κίνδυνο στο τέλος η Ευρώπη, άρα και το ΝΑΤΟ, να βρεθούν σε «μετωπική» με τη Ρωσία. Η Ευρώπη χειρίζεται τον ρόλο της σαν ένα ταμείο στήριξης της Ουκρανίας σε έναν ατελέσφορο πόλεμο. Παράλληλα, με αφόρητο κόστος επί του κοινού προϋπολογισμού, αγοράζει όπλα από τις ΗΠΑ τα οποία διοχετεύει στο Κίεβο και ταυτόχρονα με δικούς της στρατιωτικούς, πράκτορες ή μισθοφόρους συμμετέχει ενεργά στον πόλεμο και ενθαρρύνει εκ των υστέρων τις επιβολές Ζελένσκι να πλήττει σε βάθος στόχους ενεργειακούς και βιομηχανικούς, πέραν των υποδομών, στη Ρωσία. Με τον τρόπο αυτό ο πόλεμος γενικεύεται και διευρύνεται και ενώ η διοίκηση της Ευρώπης βρίσκεται απολογούμενη στους λαούς της για τη διαχείριση της ενεργειακής κρίσης που βρίσκεται σε κλιμάκωση, αδυνατεί να δείξει ότι έχει κάποιο σχέδιο για το πλαίσιο μιας επόμενης ειρήνης.

Η γραφειοκρατία της Ευρώπης έχει αναλάβει ρόλο και αρμοδιότητες που δεν δικαιούται στις οποίες εμφανώς δεν μπορεί να ανταποκριθεί. Οι εκλεγμένες κυβερνήσεις, πολλές εκ των οποίων αντιμετωπίζουν σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας και εκπροσώπησης στο εσωτερικό των δημοκρατιών τους, δεν μπορούν να βρουν τον δρόμο της στρατηγικής για μια διέξοδο στον πόλεμο αλλά και για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην ήπειρο. Οι κυβερνήσεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράφουν ή σημειώνουν επιφυλάξεις σε έτοιμα κείμενα συμπερασμάτων που έχει γράψει η γραφειοκρατία, πριν ακόμη αυτές συνεδριάσουν.

Από την πλευρά της Ρωσίας στην παρούσα φάση, που οι συζητήσεις της Μόσχας με την Ουάσινγκτον και το Πεκίνο έχουν αποκτήσει αυξάνουσα σημασία, προβάλλονται αιτήματα παράλογα όπως το να επιστρέψει η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική στο 1997, πριν δηλαδή το ΝΑΤΟ επεκταθεί ανατολικά προς την Πολωνία ή να συμπεριλάβει τις Βαλτικές και χώρες της Σκανδιναβίας και τη Φιλανδία. Από την άλλη πλευρά, το Κίεβο ενθαρρύνεται από την ευρωπαϊκή συμμαχία να υποστηρίζει άλλους παραλογισμούς: Ότι είναι δυνατόν να ανακτηθούν πολεμικά όλα τα εδάφη που έχει απωλέσει από το 2014. Δηλαδή και ολόκληρη την Κριμαία.

Η Ευρώπη σε πλήρη απορρύθμιση από τις ΗΠΑ σε υπανάπτυξη και περιθωριοποίηση ως προς την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητά της, έχει σημαντικό πρόβλημα ηγεσίας. Πώς, για παράδειγμα, θα εκπροσωπηθεί από τις πέντε χώρες που αποφασίσθηκαν. Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Πολωνία δεν συμφωνούν ούτε μεταξύ τους. Πώς θα υπάρξει συνοχή σε επίπεδο «27»; Οι συζητήσεις σήμερα για την Ευρώπη στο Βερολίνο μπορεί τελικά και να είναι πιο σημαντικές από εκείνες στην Κίνα. Επειδή πρέπει αρχικά να υπάρχεις για να σε δουν οι άλλοι. Πόσω μάλλον να σε λάβουν υπόψη τους…

Εφημερίδα Απογευματινή