Μπορεί να ξεκινήσει με κάτι τόσο εύκολο να αγνοηθεί όσο ένα ελαφρύ τρέμουλο στο ένα χέρι. Όμως, με την πάροδο του χρόνου, το Πάρκινσον στερεί σταδιακά από τους ασθενείς την ικανότητά τους να κινούνται, να μιλούν και να ζουν ανεξάρτητα. Δεν υπάρχει θεραπεία, οι διαθέσιμες αγωγές παραμένουν περιορισμένες και, ίσως το πιο τρομακτικό από όλα, η νόσος βρίσκεται σε άνοδο, επηρεάζοντας ολοένα και περισσότερο νεότερους ενήλικες καθώς και ηλικιωμένους. Περισσότεροι από 90.000 άνθρωποι διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο με αυτή την πάθηση του εγκεφάλου, περίπου 50% περισσότεροι από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως. Μέχρι το 2030 αναμένεται 1.200.000 Αμερικανοί να ζουν με Πάρκινσον. Τι ακριβώς προκαλεί αυτή την αύξηση παραμένει μυστήριο. Όμως μια νέα ανάλυση της «Daily Mail» σε δεδομένα από ολόκληρη τη χώρα αποκάλυψε ένα εντυπωσιακό στοιχείο – ένα τεράστιο γεωγραφικό χάσμα ως προς το πού διαγιγνώσκονται οι Αμερικανοί.
ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΠΟΣΟΣΤΑ
Η Νεμπράσκα έχει το υψηλότερο ποσοστό στη χώρα, ενώ το Κάνσας, η Γιούτα, το Αρκάνσας και η Φλόριντα συγκαταλέγονται επίσης στις περιοχές των ΗΠΑ με υψηλά ποσοστά Πάρκινσον. Στη Μοντάνα, αντίθετα, το ποσοστό διαγνώσεων είναι σχεδόν το μισό από εκείνο της Νεμπράσκα. Γιατί λοιπόν το Πάρκινσον φαίνεται να πλήττει ορισμένα μέρη της Αμερικής πολύ πιο έντονα από άλλα; Η «Daily Mail» μίλησε με νευρολόγους και ερευνητές, οι οποίοι επισήμαναν πιθανούς παράγοντες: φυτοφάρμακα, ατμοσφαιρική ρύπανση και βιομηχανικούς ρύπους, αλλά και διαφορές στην ηλικία, τη γενετική σύσταση και την πρόσβαση σε εξειδικευμένους γιατρούς. Στοιχεία δείχνουν ότι το πού ζουν οι άνθρωποι και οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι στους οποίους εκτίθενται επί δεκαετίες ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο της νόσου. Για την έρευνα χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του 2025 από την Epic Research, με ιατρικά αρχεία 46.000.000 ενηλίκων σε 49 Πολιτείες. Τα ποσοστά προσαρμόστηκαν ως προς την ηλικία και το φύλο. Ένα από τα σαφέστερα μοτίβα εντοπίστηκε στην αγροτική καρδιά της Αμερικής. Περισσότερο από το 90% της Νεμπράσκα, η οποία κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό διαγνώσεων Πάρκινσον με 561 ανά 100.000 ασθενείς, χρησιμοποιείται για γεωργία ή κτηνοτροφία. Εκεί καταγράφεται εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων. Στο γειτονικό Κάνσας, δεύτερο με 517 διαγνώσεις ανά 100.000, η εικόνα είναι παρόμοια.
Ο… ΕΝΟΧΟΣ
Οι ειδικοί που μελετούν τη γεωγραφική εξάπλωση του Πάρκινσον επισημαίνουν έναν πιθανό ένοχο: τα φυτοφάρμακα. Η δόκτωρ Αγιέσα Μπράιαντ, γιατρός λειτουργικής ιατρικής και κλινική σύμβουλος της Alpas Wellness στο Μέριλαντ, δήλωσε πως η έκθεση στις χημικές ουσίες μέσω της γεωργίας θα μπορούσε να εξηγεί την υψηλή κατάταξη της Νεμπράσκα, του Κάνσας και πιθανώς του Αρκάνσας. Οι επιστήμονες υποψιάζονται εδώ και καιρό ότι ορισμένα φυτοφάρμακα μπορεί να βλάπτουν τα εγκεφαλικά κύτταρα που χάνονται στη νόσο. Το Πάρκινσον αναπτύσσεται όταν οι νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη, απαραίτητη για τον έλεγχο της κίνησης, υφίστανται βλάβη και πεθαίνουν. Εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι ορισμένα φυτοφάρμακα μπορούν να προκαλέσουν έντονο στρες σε αυτά τα κύτταρα ή να παρεμβαίνουν στην απομάκρυνση αποβλήτων του εγκεφάλου, επιτρέποντας τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών. Μελέτες σε ανθρώπους που εκτέθηκαν σε φυτοφάρμακα μέσω εργασίας ή τόπου κατοικίας έχουν επίσης διαπιστώσει υψηλότερα ποσοστά Πάρκινσον. Ερευνητές του UCLA διαπίστωσαν ότι άνθρωποι με μεγαλύτερη έκθεση στο εντομοκτόνο Chlorpyrifos είχαν περίπου 2,5 φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν Πάρκινσον. Υπό εξέταση βρίσκεται και το Paraquat, ζιζανιοκτόνο που έχει απαγορευτεί σε δεκάδες χώρες, αλλά εξακολουθεί να επιτρέπεται για περιορισμένη γεωργική χρήση στις ΗΠΑ. Υπάρχει επίσης το glyphosate, γνωστό ως δραστικό συστατικό του Roundup και ευρέως χρησιμοποιούμενο στις ΗΠΑ. Ορισμένες μελέτες έχουν υποδείξει πιθανή σύνδεσή του με το Πάρκινσον, αν και τα στοιχεία παραμένουν μη καταληκτικά.
Η ΑΛΛΗ ΕΙΚΟΝΑ
Όμως τα φυτοφάρμακα δεν μπορούν να εξηγήσουν ολόκληρο τον χάρτη. Η Γιούτα, με το τρίτο υψηλότερο ποσοστό -493 ανά 100.000- παρουσιάζει διαφορετική εικόνα. Μόλις το 20% της Πολιτείας χρησιμοποιείται για γεωργία ή κτηνοτροφία και η χρήση φυτοφαρμάκων είναι από τις χαμηλότερες στη χώρα. Δεδομένα των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων δείχνουν επίσης ότι η Γιούτα έχει το υψηλότερο ποσοστό θανάτων από Πάρκινσον στην Αμερική, με 13,2 ανά 100.000, υποδηλώνοντας ότι η υψηλή θέση της στις διαγνώσεις μπορεί να μην αποτελεί απλώς ανωμαλία. Η Υπηρεσία Υγείας της Πολιτείας αναφέρει την προχωρημένη ηλικία ως βασικό παράγοντα. Το 2025 περίπου το 13% των ενηλίκων ήταν άνω των 65 ετών, ποσοστό που αναμένεται να φτάσει το 24% μέχρι το 2065. Όμως και το περιβάλλον μπορεί να παίζει ρόλο. Η Γιούτα αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια ατμοσφαιρική ρύπανση, εν μέρει λόγω μεταλλευτικής και βιομηχανικής δραστηριότητας. Το ορυχείο Μπίνγκαμ Κάνιον, νοτιοδυτικά του Σολτ Λέικ Σίτι, παράγει μέταλλα, ενώ η τήξη τους μπορεί να απελευθερώνει λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5. Ολοένα περισσότερα στοιχεία συνδέουν τη μακροχρόνια έκθεση σε PM2.5 με αυξημένο κίνδυνο Πάρκινσον. Ο δόκτωρ Τζόνσον Μουν, νευρολόγος και ιατρικός διευθυντής νευροφυσιολογίας στο Providence St Jude Medical Center, επισημαίνει επίσης τη σύνθεση του πληθυσμού της Γιούτα. Περίπου το 87% των κατοίκων είναι λευκοί και το Πάρκινσον διαγιγνώσκεται συχνότερα στους λευκούς από ό,τι στους μαύρους ή στους ασιατικούς πληθυσμούς. Οι γενετικές διαφορές μπορεί να το εξηγούν εν μέρει, αν και οι ανισότητες στην πρόσβαση σε περίθαλψη και οι μη πραγματοποιημένες διαγνώσεις μεταξύ μειονοτικών ομάδων μπορεί επίσης να επηρεάζουν τα στοιχεία.
ΙΔΙΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ
Το Αρκάνσας και η Φλόριντα συμπληρώνουν την πρώτη πεντάδα. Η έκθεση σε φυτοφάρμακα μπορεί να αποτελεί παράγοντα και στις δύο, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη γεωργική δραστηριότητα. Στη νότια Φλόριντα χρησιμοποιούνται μεγάλες ποσότητες φυτοφαρμάκων σε καλλιέργειες ζαχαροκάλαμου, ενώ έχει εντοπιστεί glyphosate σε τοπικά υδάτινα οικοσυστήματα και στην άγρια ζωή – στοιχείο περιβαλλοντικής έκθεσης, όχι όμως απόδειξη σύνδεσης με τα ποσοστά Πάρκινσον. Στο αντίθετο άκρο βρισκόταν η Μοντάνα, με 308 διαγνώσεις ανά 100.000. Ο Μουν προειδοποίησε ότι το ποσοστό είναι δύσκολο να ερμηνευτεί λόγω του μικρού και ευρέως διασκορπισμένου πληθυσμού. Η περιορισμένη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη μπορεί επίσης να παίζει ρόλο. Περίπου το 70% των κατοίκων ζει σε περιοχές με ελλείψεις στην παροχή περίθαλψης, δυσκολεύοντας ενδεχομένως την επίσκεψη σε ειδικό και τη διάγνωση. Η νόσος μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε πολύ διαφορετικές ηλικίες. Ο ηθοποιός Μάικλ Φοξ διαγνώστηκε το 1991 σε ηλικία 29 ετών, ενώ ο πρώην quarterback του NFL Μπρετ Φαβρ αποκάλυψε το 2024 ότι είχε εμφανίσει Πάρκινσον ενώ βρισκόταν στη δεκαετία των 50. Η τραγουδίστρια Κάρλι Σάιμον αποκάλυψε φέτος τη διάγνωσή της σε ηλικία 83 ετών.
Της EMILY JOSHU STERNE / ©Associated Newspapers Limited
