Γράφει η Έλενα Χατζόγλου
Η ταινία «Φτιαγμένος για εκείνη», που προβάλλεται αυτόν τον καιρό στους κινηματογράφους, παρουσιάζει ένα αλληγορικό παραμύθι για τη δύναμη της αγάπης σε έναν κόσμο γεμάτο κοινωνική υποκρισία, μικρότητες και μίσος. Φορέας της αγάπης είναι ένας άνθρωπος φτιαγμένος από ψάθα· εξού και ο αγγλικός τίτλος της ταινίας «Wicker» που σημαίνει λυγαριά, αλλά και ψάθα/ψάθινος. Η παραδοξότητα του σεναρίου δεν εμποδίζει καθόλου τον θεατή να προσλάβει το βαθύτερο νόημα της ταινίας: οι άνθρωποι έχουν πολύ συχνά αυτό που τους αξίζει: πρόσωπο, τόπο, κοινωνικό περιβάλλον. Και αυτό συμβαίνει αργά ή γρήγορα, ακόμη και αν χρειαστεί να υποστούν αντιξοότητες και κοινωνικές αδικίες.
Στον αντίποδα του ευγενικού και καλόκαρδου «ανθρώπου από ψάθα» της ταινίας προβάλλει κατά τις μέρες μας η μορφή ενός άλλου «ανοίκειου» προσώπου, του «αχυράνθρωπου». Διαβάζουμε και ακούμε τον όρο αυτό με αφορμή τα οικονομικά, κυρίως, σκάνδαλα και τις περιπτώσεις φοροδιαφυγής και εγκληματικών δραστηριοτήτων που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας ύστερα από έρευνες της Ελληνικής Αστυνομίας.
Ο «αχυράνθρωπος» είναι το γνωστό σκιάχτρο της υπαίθρου, φτιαγμένο συνήθως από άχυρο, ώστε να προσομοιάζει με αληθινό άνθρωπο προκειμένου να τρομάζει τα πουλιά και να απομακρύνονται από τις καλλιέργειες. Είναι ένα προκάλυμμα στη θέση του πραγματικού ανθρώπου που παραμένει αφανής αφού δεν μπορεί ή δεν θέλει να είναι παρών. Κάτι ανάλογο σημαίνει και στην τρέχουσα δημοσιογραφική -και όχι μόνο- γλώσσα. Ο «αχυράνθρωπος» εκτελεί εντολές καλύπτοντας τον πραγματικό υπεύθυνο-βασικό ύποπτο, ή και ένοχο, στις περιπτώσεις των εταιρειών ή επιχειρήσεων που διώκονται για οικονομικά εγκλήματα. Μόνο που εδώ η παραδοξότητα αφορά τις μεθοδεύσεις ως προς την εξαπάτηση, τις εικονικές εταιρείες και τη συγκεκαλυμμένη διαφθορά.
Ο «αχυράνθρωπος» γίνεται όντως το σκιάχτρο που παραπλανά και διώχνει τον «κίνδυνο» της αποκάλυψης κατά τις καλοστημένες απάτες εις βάρος του Δημοσίου. Προϋποθέτει μία οργανωμένη στρατηγική συγκάλυψης, όπου όλοι γνωρίζουν πως ζητούμενο είναι η ανενόχλητη δρστηριοποίηση, ώστε «όλα να πάνε καλά». Να όμως που κάποτε ο «αχυράνθρωπος» καταρρέει και μαζί του η πλεκτάνη η ανθρώπινη ματαιοδοξία συνδέεται με το εσωτερικό κενό μιας φαινομενικά προστατευτικής μορφής, αλλά και του συστήματος που αντιπροσωπεύει.
Επίκαιρο στη συνάφεια αυτή είναι το ποίημα της Ευτυχίας-Αλεξάνδρας Λουκίδου με τίτλο: «Το σκιάχτρο ή πώς φτάσαμε ως εδώ» και ειδικότερα οι στίχοι: «Αρκεί μια τόση δα παρέκκλιση / απ’ ό,τι λες προορισμό / μια ασυναίσθητη, ούτως ειπείν, αφηρημάδα / και καταρρέει σαν τράπουλα / το σκιάχτρο που προστάτευε / τους κήπους και τα όνειρα. / Ναι, ναι / το σκιάχτρο, αγαπητοί… / Σκόρπια τα ρούχα / τα καπέλα, τα άχυρα / μια συντριβή θριαμβευτική αριστοκράτη θυρωρού / που έλαμπε σαν επαίτης…» (λογοτεχνικό περιοδικό «Τα Ποιητικά», τεύχος 17, Μάρτιος 2015).
Η αντίστιξη μεταξύ των δύο τύπων «ανθρώπων» αναδεικνύει την πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από τις «μάσκες», η οποία άλλοτε καταξιώνει και άλλοτε αμαυρώνει ένα πρόσωπο, με κριτήριο την ποιότητα των επιλογών του.
*Η κυρία Χατζόγλου είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, συγγραφέας και καθηγήτρια στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
Εφημερίδα Απογευματινή
